Lýðræðið, frelsið og baðvatnið

Ólafur Páll Jónsson, prófessor í heimspeki, segir frelsi sem pólitísk hugsjón sé lítils virði ef jafnrétti og bræðralag fylgi ekki með.

Auglýsing

Á meðan fólk hóp­að­ist saman í kuld­anum á Aust­ur­velli sunnu­dag­inn 6. nóv­em­ber til að mót­mæla grimmi­legum aðgerðum rík­is­valds­ins gegn van­mátt­ugu flótta­fólki ríkti ann­ars­konar spenna í Laug­ar­dals­höll. Þar sat fólk í hlýj­unni, hélt lands­fund undir slag­orð­inu „frelsi“ (eitt orð var nóg) og fannst það vera komið á eina mestu „lýð­ræð­is­há­tíð“ lands­ins. En hvers konar frelsi er það sem fólkið í salnum þráði svo heitt og hvers­konar hátíð lýð­ræðis var fagn­að?

Úr Laug­ar­dals­höll bár­ust okkur þær fréttir að salan á Íslands­banka hafi verið frels­is­að­gerð, og að í nafni frelsis sé mik­il­vægt að selja áfengi í kjör­búðum og koma Rík­is­út­varp­inu af aug­lýs­inga­mark­aði. Kannski er það rétt, ég finn samt ekki mikið fyrir frels­is­skerð­ingu þótt ég geti ekki keypt mitt vín í næstu búð, heldur verði að fara í þá þarnæstu. Hvað söl­una á Íslands­banka varð­ar, þá hef ég hvorki fundið til meira frelsis eða auk­innar ánauðar við þá aðgerð og efast um að öðrum borg­urum þessa lands sé annan veg far­ið. Nema kannski þeim fáu sem keyptu hlut og græddu fé og geta nú leyft sé auk­inn mun­að, t.d. bætt við einni ferð suður í sól­ina. 

Auglýsing
Þegar nútím­inn hóf inn­reið sína í stjórn­mál Vest­ur­landa með bylt­ingu í Frakk­landi árið 1789 var ekki haldin nein „lýð­ræð­is­há­t­ið“ eins og nú í Laug­ar­dals­höll heldur bylt­ing. Alþýðan braust undan alda­langri ánauð og kúgun og bylti kon­ungi og aðli úr sessi. En þetta gerði hún ekki ein­ungis í nafni frels­is, heldur einnig í nafni jafn­réttis og bræðra­lags. Fólkið vissi sem var að sem póli­tísk hug­sjón er frelsi lít­ils virði ef jafn­rétti og bræðra­lag fylgja ekki með. 

Ég veit ekki hver var höf­undur að slag­orði lands­fundar Sjálf­stæð­is­flokks­ins í ár. Kannski Bjarni hafi sjálfur fengið þessa hug­mynd þegar hann lagð­ist í heitt bað­vatn­ið. Hann fær víst bestu hug­mynd­irnar þar. En spyrjum nú: Hvað er frelsi þessu fólki? Frelsið felst kannski einmitt í því að geta farið í bað þegar manni sýnist, geta keypt sér vín í sömu búð og mjólk­ina og brauð­ið, að geta höndlað frjáls­lega með hluta­bréf í fjár­mála­stofn­unum (á milli hruna) og fleira í þeim dúr.

Um það bil sem búið var að dúka upp fyrir lands­fund­inn í Laug­ar­dals­höll var verið að hand­taka fólk til að senda það á göt­una í Grikk­landi. Þetta fólk var ekki komið til Íslands í neina skemmti­för, heldur hafði það flúið harð­ræði í sínum heima­lönd­um, fyrst til Grikk­lands en síðan áfram norður uns lengra var ekki kom­ist. Ein mann­eskja hafði komið sem fylgd­ar­laust barn til lands­ins. Þetta er fólk í leit að frelsi, en líka jafn­rétti og bræðra­lagi, og kannski umfram allt mann­úð. Tvær stelpur voru loks­ins komnar í skóla. Fyrir þeim var frelsi kannski einmitt það: að fá að læra. 

Auglýsing
Skyldi fólkið sem sent var til Grikk­lands aðfara­nótt fimmtu­dags hafa frelsi til að leggj­ast í heitt bað og fá góðar hug­mynd­ir? Spurn­ingin er fáfengi­leg nema fólk eigi bað. Og baðið er raunar lít­ils virði nema í húsi þar sem heitt vatn rennur úr krön­um. Í alls­leysi göt­unnar varðar fólk lítið um það hvort því sé heim­ilt að fara í bað, hvort vínið sé selt í sömu búð og mjólkin og brauð­ið, eða hvort hluta­bréf banka séu seld á opnum mark­að­i. 

Flótta­fólkið sem var flutt í skjóli nætur á göt­una í Grikk­landi hefur verið svipt rétt­inum til að lifa í heim­in­um. Í alls­leysi göt­unnar þar sem engin tæki­færi bíða, þar sem eng­inn hlust­ar, þar sem tím­inn er bið án enda, hefur fólk verið svipt þessum rétti. Um stund­ar­sakir fengu sum þeirra ávæn­ing af þessum rétti; sum þeirra leifðu sér kannski að hugsa um fram­tíð, gera áform, spyrja sig: Hvað langar mig að gera? Syst­urnar sem voru loks komnar í skóla leyfði sér kannski að dreyma um fram­tíð þar sem þær sjálfar gætu haft eitt­hvað um eigin örlög að segja. Það var þeirra lýð­ræð­is­há­t­ið. En svo var þessu öll svipt í burtu á einni nóttu. Réttur þeirra til að ganga í skóla var að engu gerð­ur, rétt­ur­inn til að lifa í heim­inum var tek­inn frá þeim. 

Höf­undur er pró­fessor í heim­speki á Mennta­vís­inda­sviði Háskóla Íslands.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stewart Rhodes, stofnandi og leiðtogi öfga- og vígasamtakanna The Oath Keepers.
„Maðurinn með leppinn“ sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið
Leiðtogi vígasveitarinnar Oath Keepers, maðurinn sem er með lepp af því að hann skaut sjálfan sig í augað, hefur verið sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið í janúar í fyrra. Hann á yfir höfði sér 20 ára fangelsisdóm.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Helstu eigendur Samherja Holding eru Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherjasamstæðan átti eigið fé upp á tæpa 160 milljarða króna um síðustu áramót
Endurskoðendur Samherja Holding gera ekki lengur fyrirvara við ársreikningi félagsins vegna óvissu um „mála­rekstur vegna fjár­hags­legra uppgjöra sem tengj­ast rekstr­inum í Namib­íu.“ Félagið hagnaðist um 7,9 milljarða króna í fyrra.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Ari Trausti Guðmundsson
Flugaska eða gjóska?
Kjarninn 30. nóvember 2022
Vilhjálmur Birgisson er formaður Starfsgreinasambands Íslands.
Samningar við Starfsgreinasambandið langt komnir – Reynt að fá VR um borð
Verið er að reyna að klára gerð kjarasamninga við Starfsgreinasambandið um 20 til 40 þúsund króna launahækkanir, auknar starfsþrepagreiðslur og flýtingu á útgreiðslu hagvaxtarauka. Samningar eiga að gilda út janúar 2024.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason er forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur.
Vindorkuver um land allt yrðu mesta umhverfisslys Íslandssögunnar
Forstjóri Orkuveitunnar segir að ef þúsund vindmyllur yrðu reistar um landið líkt og vindorkufyrirtæki áforma „ættum við engu umhverfisslysi til að jafna úr Íslandssögunni. Hér væri reyndar ekki um slys að ræða því myllurnar yrðu reistar af ásetningi.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Halla Hrund Logadóttir orkumálastjóri.
„Matseðill möguleika“ ef stjórnvöld „vilja raunverulega setja orkuskipti í forgang“
Langtímaorkusamningar um annað en orkuskipti geta tafið þau fram yfir sett loftlagsmarkmið Íslands, segir orkumálastjóri. „Þótt stjórnvöld séu með markmið þá eru það orkufyrirtækin sem í raun og veru ákveða í hvað orkan fer.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun.
„Það var mjög óheppilegt að náinn ættingi hafi verið í þessum kaupendahópi“
Forsætisráðherra segir að ekki hafi verið ákveðið hvenær Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og hvaða fyrirkomulag taki við þegar selja á hlut í ríkisbanka. Hún hafði ekki séð það fyrir að faðir Bjarna Benediktssonar yrði á meðal kaupenda í ríkisbanka.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Á meðal eigna Bríetar er þetta fjölbýlishús á Selfossi.
Leigufélagið Bríet gefur 30 prósent afslátt af leigu í desember
Félag í opinberri eigu sem á um 250 leiguíbúðir um allt land og er ekki rekið með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi ætlar að lækka leigu allra leigutaka frá og með næstu áramótum.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar