Lýðræðisleiðin í kvótamálum

Guðmundur Hörður Guðmundsson hvetur alla stjórnmálaflokka til að taka hagsmuni fjöldans fram yfir þrönga sérhagsmuni útgerðarinnar.

Auglýsing

Bráðum verða liðin fjöru­tíu ár frá því að kvóta­kerfi var komið á í sjáv­ar­út­vegi og þá mun það hafa verið við lýði hálfa lýð­veld­is­sög­una. Sjálfur er ég fáum árum eldri en kerfið og þess vegna hafa gallar þess verið til umræðu alveg frá því að ég fór að fylgj­ast með póli­tískri umræðu.

Í fyrstu bar mest á umræðu um nei­kvæð áhrif þess á ein­staka sveit­ar­fé­lög eða lands­hluta, en í kjöl­far hruns­ins hefur umræðan í auknum mæli snú­ist um rétt­mætan hlut þjóð­ar­innar í auð­lindaarð­inum og þá yfir­burða­stöðu sem eig­endur útgerð­ar­fyr­ir­tækja geta náð á öðrum sviðum við­skipta­lífs­ins í krafti hans. Það er síðan á allra síð­ustu miss­erum sem okkur hefur orðið ljóst hvernig útgerð­ar­fé­lögin skaða orð­spor þjóð­ar­innar erlend­is, allt sunnan frá Namibíu til Norð­ur­land­anna, og hvernig fyr­ir­tækin beita ógn­ar­valdi sínu til að kæfa gagn­rýna umræðu og veikja opin­bert eft­ir­lit. 

Auglýsing
Þetta hefur gert það að verkum að ein­ungis 14% aðspurðra segj­ast ánægð með núver­andi útfærslu á kvóta­kerf­inu og 64% telja að sjálfu lýð­ræð­inu stafi ógn af því. Samt sem áður bendir ekk­ert til þess að kerf­inu verði breytt, t.d. í kjöl­far kosn­inga í haust. Ástæða þess er ein­föld, eins og Gylfi Magn­ús­son pró­fessor fjallað ágæt­lega um í nýlegri grein - þröngir sér­hags­munir fárra skáka alltaf hags­munum fjöld­ans vegna þess að þeir sem eiga ríkra sér­hags­muna að gæta berj­ast af miklu meiri hörku en dreifður hópur almenn­ings, þar sem hver og einn hefur mun minni hags­muna að gæta. Að auki má bæta við þessa grein­ingu Gylfa að hinn dreifði almenn­ingur hefur ólíkar skoð­anir á því hvernig laga skuli kerf­ið, t.d. hvort og þá hversu hratt eigi að taka kvóta af útgerð­unum eða hvort taka eigi fullt eða eðli­legt gjald fyrir veiði­rétt­inn. Þess vegna hefur árangur af stjórn­mála­bar­áttu umbóta­flokka orðið lít­ill á þessu sviði í hart­nær fjóra ára­tugi, nema ef vera skyldi veiði­gjaldið sem vinstri­st­jórn­inni 2009-2013 tókst að gera að tekju­stofni fyrir rík­is­sjóð.  

Vegna hinna dreifðu hags­muna almenn­ings og ólíkra krafna um umbætur mun vald og auður Sam­herja og þeirra líkra halda áfram að aukast á kom­andi árum, nema að almenn­ingur komi sér saman um til­lögur að breyt­ingum á kerf­inu. Lýð­ræð­is­fé­lagið Alda hefur lagt til aðferð að því marki og birt á lydra­ed­is­lei­din.alda.­is. Lýð­ræð­is­leiðin felur í sér tvö skref á næsta kjör­tíma­bili, vönduð úttekt á kostum og göllum kerf­is­ins yrði það fyrra en í kjöl­farið fylgdi þátt­töku­lýð­ræð­is­ferli með slembivöldu borg­ara­þingi og þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu. Í könnun sem MMR vann fyrir Öldu í sumar segj­ast 56% fylgj­andi því að þessi leið sé farin en 25% eru því and­víg. Á borg­ara­þingum eins og hér um ræðir fá 50 til 150 full­trúar bæði aðstöðu og tíma til að ræða flókin og erfið við­fangs­efni og með slembivali er tryggt að þeir end­ur­spegli sam­setn­ingu þjóð­ar­inn­ar, t.d. út frá aldri, kyni og búset­u. 

Hug­myndin um galla full­trúa­lýð­ræð­is­ins og þörf­ina fyrir aukið lýð­ræð­is­legt vald almenn­ings er ekki ný af nál­inni. Þannig skrif­aði Páll Briem, þing­maður og mik­ill fram­fara­mað­ur, undir lok 19. aldar að þingið væri ekki það sama og þjóðin og að þing­vilji væri ekki þjóð­ar­vilji: ,,Þjóðin á að ráða og þess vegna á að tak­marka vald þing­manna, segi ég. … Það verður verk­efni næstu aldar að búa til tak­mark­aðan parla­ment­ar­is­ma, eins og þessi öld hefur búið til tak­markað kon­ungs­veldi.“ Rúmri öld síðar skrif­aði Styrmir Gunn­ars­son, fyrr­ver­andi rit­stjóri Morg­un­blaðs­ins, á sömu nótum um að þjóðin væri ekki bara jafn vel í stakk búin til að taka ákvarð­anir eins og kjörnir full­trú­ar, hún væri þeim fremri: ,,Hún hefur það umfram hina kjörnu full­trúa að sér­hags­muna­hópar eiga ekki jafn auð­velt með að ná til þjóð­ar­innar allrar eins og til ein­stakra þing­manna eða sveit­ar­stjórn­ar­manna til að hafa áhrif á þá." 

Í ljósi þess að Alþingi hefur gengið illa að svara kalli almenn­ings um breyt­ingar á kvóta­kerf­inu þá hvet ég alla flokka sem nú eru í fram­boði til að gera til­lögur Öldu um lýð­ræð­is­leið­ina að sín­um. Þannig verður hægt að taka hags­muni fjöld­ans fram yfir þrönga sér­hags­muni útgerð­ar­inn­ar.    

Höf­undur situr í stjórn Öldu, félags um sjálf­bærni og lýð­ræði.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar