Ómíkron hrekkir

Katrín Júlíusdóttir gerir upp árið sem er að líða í fjármálakerfinu og fer yfir núverandi áskoranir, auk þess sem hún hvetur til eflingar fjármálalæsis viðnámsþrótts fyrirtækja gegn netógnum.

Auglýsing

Nýtt ár nálg­ast og blikur eru á lofti enn á ný. Ómíkron er að hrekkja lands­menn yfir hátíð­irn­ar, per­sónu­lega væri ég frekar til í Omnom far­ald­ur, en maður fær víst ekki allt sem maður vill. Ef við lítum á björtu hlið­arnar þá hefur þekk­ing lands­manna á gríska staf­róf­inu auk­ist til muna und­an­farin miss­eri.

Þrátt fyrir allt sem á undan er gengið eru heim­ilin að koma betur undan far­aldr­inum en á horfð­ist í fyrstu, atvinnu­leysi fer lækk­andi og kraftur að fær­ast í hag­kerf­ið. Atvinnu­lífið í heild kom betur út úr ástand­inu en menn þorðu að vona í upp­hafi, þó áhrifin hafi verið mjög mis­mun­andi milli atvinnu­geira. Ekki verður fram hjá því litið að far­ald­ur­inn hefur ekki síst reynst heil­brigð­is­kerfi, náms­fólki, ferða­þjón­ustu, við­burða­haldi og lista­fólki þung­ur. Til þessa verðum við að líta í mati á mót­væg­is­að­gerðum sem gæti þurft að grípa til eða fram­lengja. Ég er að eðl­is­fari bjart­sýn, þó far­ald­ur­inn hafi kallað fram ein­staka blús, og því gleðst ég yfir upp­lýs­ingum sem fram eru að koma um að Ómíkronið virð­ist við­ráð­an­legri útgáfa veirunnar en við höfum séð hingað til. Ætla því að leyfa mér að vona að þessu ástandi fari að linna á nýju ári og að sam­taka­máttur okkar í bar­átt­unni við veiruna fari að skila árangri og lífið fari að þok­ast í átt að eðli­legu ástandi. Sterkar und­ir­stöður íslenskra heim­ila, fyr­ir­tækja og rík­is­ins komu ber­sýni­lega í ljós og mik­il­vægt að huga áfram að und­ir­stöð­unum í fram­tíð­inni.

Auglýsing

Heim­ilin settu fé í hluta­bréf og hús­næði í heims­far­aldri

Á árinu 2021 voru það helst tveir þættir fjár­mála­kerf­is­ins sem almenn­ingur hafði mestan áhuga á. Almenn­ingur nýtti sér sögu­lega lága vexti til end­ur­fjár­mögn­unar og kaupa á hús­næði og áhugi heim­il­anna á hluta­bréfa­mark­að­inum jókst mikið í kjöl­far skrán­ingar Íslands­banka á aðal­markað Kaup­hall­ar­inn­ar.

Fast­eigna­mark­að­ur­inn var á miklu flugi á árinu 2021 og var árs­hækkun íbúða­verðs 17% í nóv­em­ber. Neyt­endur eru upp­lýstir um stöðu mála og hafa beint við­skiptum sínum í auknum mæli til bank­anna sem bjóða sögu­lega góð kjör. Sér­stak­lega hefur verið mikil aukn­ing í óver­tryggðum lán­um, sem aftur sýnir að neyt­endur fylgj­ast vel með þar sem þeir vextir hafa verið óvenju hag­stæðir und­an­far­ið. Önnur vís­bend­ing um virkni neyt­enda er að nú virð­ast stýri­vaxta­hækk­anir Seðla­banka þegar byrj­aðar að hafa þau áhrif að heim­ilin eru í mun meira mæli að velja að festa vexti hús­næð­is­lána. Bank­arnir er nú með meiri­hluta mark­aðs­hlut­deildar hús­næð­is­lána og hefur útlána­aukn­ing þeirra til fast­eigna­kaupa verið mikil á árinu.

Seðla­bank­inn hefur fengið auk­inn áhuga á fast­eigna­mark­að­inum þar sem verð­bólgan er að stórum hluta dregin áfram af hækk­unum á hús­næð­is­verði. Seðla­bank­inn hefur hafið vaxta­hækk­un­ar­ferli sem hefur bein áhrif á óverð­tryggða útláns­vexti. Þá hefur Seðla­bank­inn lækkað hámarks veð­setn­ing­ar­hlut­fall fast­eigna­lána ásamt reglum um hámark greiðslu­byrðar fast­eigna­lána í hlut­falli við tekjur neyt­enda. Þessar reglur hafa ekki telj­andi áhrif að svo stöddu þar sem fjár­mála­stofn­anir hafa allar haft verk­lag um greiðslu­mat sem rúm­ast að mestu innan nýrra reglna. Hins vegar á eftir að koma í ljós hvort þessar reglur fari að bíta ef vaxta­hækk­un­ar­ferlið heldur áfram.

Áhugi ein­stak­linga á hluta­bréfa­mark­að­inum jókst mikið við útboð rík­is­ins á 35% hlut sínum í Íslands­banka. Góð þátt­taka var í útboð­inu og þrátt fyrir mikla umfram­eft­ir­spurn og umræðu um að hægt hefði verið að fá hærra verð var salan jákvæð fyrir inn­lendan hluta­bréfa­markað og þá fjár­festa sem tóku þátt. Þátt­taka og áhugi almenn­ings á hluta­bréfa­mark­aði jókst mikið við útboðið sem leiðir til auk­innar virkni á hluta­bréfa­mark­aði og auk­innar dreif­ingar í eign­ar­haldi skráðra félaga.

Netárásir fyr­ir­ferð­ar­miklar í fjöl­miðlum

Á árinu sem er að líða var mik­ill vöxtur í netárásum og net­glæp­um, bæði stærri árásum á mik­il­væga inn­viði og fjár­svik ein­stak­linga. Stórar Ddos árás­ir, Log4j örygg­is­gall­inn, svika­póstar í nafni ýmissa fyr­ir­tækja og hefð­bundin net­svik voru umfangs­mikil í fréttum árs­ins. Við­brögð fyr­ir­tækja s.s. fjár­mála­fyr­ir­tækja og opin­berra aðila við stærri árásum á inn­viði og fyr­ir­tæki hafa verið snör og virð­ast varnir hér­lendis nokkuð þétt­ar. Ein­stak­linga þarf að fræða betur um ein­stak­lings­bundnar varnir gegn net­glæpum og verður það verk­efni næstu miss­era. Mik­il­vægi fjár­mála­fyr­ir­tækja í bar­átt­unni við netógn­ir, pen­inga­þvætti og skipu­lagða glæp­a­starf­semi hefur aldrei verið meira. Áhugi opin­berra stofn­ana á mál­efn­inu hefur auk­ist síð­ustu mán­uði og virð­ist sem stjórn­völd séu að opna augun fyrir mik­il­vægi þess að stofn­anir og fjár­mála­fyr­ir­tæki vinni saman gegn sam­eig­in­legri ógn. Aukið sam­starf og sam­eig­in­leg þekk­ing á við­fangs­efn­inu mun styrkja varnir til muna og vernda hags­muni neyt­enda. Fjár­mála­fyr­ir­tækin standa fram­ar­lega þegar kemur að bar­átt­unni gegn pen­inga­þvætti og mik­il­vægi þeirra í að takast á við ýmis­konar netógnir fer vax­andi. Þrátt fyrir að ekki hafi orðið alvar­legt atvik enn í fjár­mála­innviðum lands­ins þá þró­ast aðferðir net­glæpa­manna hratt og mik­il­vægt að fjár­mála­fyr­ir­tækin og hið opin­bera geri allt sem í sínu valdi stendur til þess að koma í veg fyrir alvar­leg atvik. Þétta þarf mark­visst að sam­starf aðila í fjár­mála­kerf­inu og atvinnu­lífi ásamt hinu opin­bera til að það náist áfram að hrinda árásum net­þrjóta á mik­il­væga inn­viði.

Fram­tíð­ar­kyn­slóðir verði betur læsar á fjár­mál

Á mið­nætti á mótum þess 22. og 23. nóv­em­ber á árinu 1991 var ég mætt, rétt orðin sautján, á lög­reglu­stöð­ina í Auð­brekkunni í Kópa­vogi til að sækja glóð­volgt öku­skír­tein­ið. Þessi spenna staf­aði ekki síst af því að í sex ár hafði ég unnið fjöl­breytt störf með námi, búið við fjár­hags­legt öryggi í for­eldra­húsum og lagt fyrir til að kaupa mér drauma­bíl­inn, enda með bíla­dellu á háu stigi á þeim árum. Það er skyn­sam­legt að leggja fyrir en kannski hefði ég mátt hugsa það aðeins betur að setja hverja ein­ustu krónu af sparn­að­inum í kaup á dýrum drauma­bílnum og velja ódýr­ari kost að sinni. Rekstur trylli­tæk­is­ins át enda þennan sparnað hratt upp á mennta­skóla­ár­unum og lítið sat eft­ir. Þó lítið hafi setið eftir af sparn­að­inum var þetta dýr­mæt lexía. Fjár­mála­læsi er mik­il­vægt í nútíma­þjóð­fé­lagi og við megum gera betur í menntun unga fólks­ins okkar í fjár­mál­um. Í könnun sem Mask­ína fram­kvæmdi fyrir Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja og Fjár­mála­vit var ungt fólk á aldr­inum 18 – 30 ára spurt um reynslu og við­horf til fjár­mála og kemur fram í þeim nið­ur­stöðum að níu af hverjum tíu hefðu viljað læra meira um fjár­mál í grunn­skóla. Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja hafa nú um ára­bil starf­rækt Fjár­mála­vit sem er fræðslu­vett­vangur um fjár­mála­læsi. Til­gang­ur­inn er að stuðla að auk­inni kennslu í fjár­mála­læsi í grunn- og fram­halds­skólum og bættu fjár­mála­læsi ungs fólks með áherslu á fyr­ir­hyggju og gagn­rýna hugs­un. Gott fjár­mála­læsi og vel upp­lýstir neyt­endur gera meiri kröfur sem hvetur til auk­innar sam­keppni og nýsköp­unar í vöru og þjón­ustu. Þannig felur gott fjár­mála­læsi í sér sam­fé­lags­legan ávinn­ing okkur öllum til hags­bóta. Það er mark­mið okkar að fram­tíð­ar­kyn­slóðir verði betur læsar á fjár­mál og því þarf að auka veg og virð­ingu fjár­mála­læsis á öllum stigum lífs­leið­ar­inn­ar.

Stjórn­málin og staðan

Við eigum eftir að kom­ast út úr heims­far­aldr­inum og mik­il­vægt er að við tölum saman og finnum sam­stöðu­flet­ina til að ná að spila úr stöð­unni þannig að sem flestir geti vel við unað. Í ljósi minna fyrri starfa verð ég að segja að mér finnst póli­tíkin hafa staðið sig afburða vel í gegnum þennan heims­far­ald­ur. Að fá þennan pakka í fang­ið, hvort sem litið er til stjórnar eða stjórn­ar­and­stöðu, er ekki öfunds­vert. Hefð­bundnar áætl­anir og stefnu­mörkun þarf að aðlaga að þessum óvið­ráð­an­legu aðstæðum og leið­inni út úr far­aldr­inum fylgja ekki leið­bein­ingar með skýrri nið­ur­stöðu. Því hefur stjórn­mála­fólkið okkar þurft að velja leiðir úr fábrotnum val­kostum og halda áfram í þeirri von að góð og rétt­lát nið­ur­staða fáist fyrir flesta. Óháð því hvort við séum sam­mála öllum ein­staka ákvörð­unum þá er ég þakk­lát fyrir að búa á Íslandi þegar heims­far­aldur skellur á.

Staða fjár­mála­fyr­ir­tækja hefur ekki verið jafn sterk um ára­bil sem nýtt­ist þeim við að styðja sína við­skipta­vini innan þess ramma sem þeim er heim­ilt í gegnum far­ald­ur­inn. Sterkur og heil­brigður rekstur fjár­mála­fyr­ir­tækj­anna nú er einnig mik­il­vægur í þeim áskor­unum sem fram undan eru til að styðja við upp­gang í efna­hags­lífi og fjölgun starfa.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eftirlaun ráðherra og þingmanna kostuðu ríkissjóð 876 milljónir króna í fyrra
Umdeild eftirlaunalög ráðamanna frá árinu 2003 voru felld úr gildi 2009. Fjöldi ráðamanna fær þó enn greitt á grundvelli laganna, eða alls 257 fyrrverandi þingmenn og 46 fyrrverandi ráðherrar.
Kjarninn 18. janúar 2022
Úttekt á séreignarsparnaði var kynnt sem úrræði til að takast á við efnahagslegar afleiðingar faraldursins í fyrsta aðgerðarpakka ríkisstjórnarinnar, sem var kynntur í mars 2020.
Tekjur ríkissjóðs vegna úttektar á sparnaði um tíu milljörðum hærri en áætlað var
Þegar ríkisstjórnin ákvað að heimila fólki að taka út séreignarsparnað sinn til að takast á við kórónuveirufaraldurinn var reiknað með að teknir yrðu út tíu milljarðar króna. Nú stefnir í að milljarðarnir verði 38.
Kjarninn 18. janúar 2022
Rauða kjötið: Áætlunin sem á að bjarga Boris
Pólitísk framtíð Boris Johnson er um margt óljós eftir að hann baðst afsökunar á að hafa verið viðstaddur garðveislu í Downingstræti í maí 2020 þegar útgöngubann vegna COVID-19 var í gildi. „Rauða kjötið“ nefnist áætlun sem á að halda Johnson í embætti.
Kjarninn 17. janúar 2022
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingmaður Pírata.
Spurði forsætisráðherra út í bréfið til Kára
Þingmaður Pírata spurði forsætisráðherra á þingi í dag hver tilgangurinn með bréfi hennar til forstjóra ÍE hefði verið og hvers vegna hún tjáði sig um afstöðu sína gagnvart úrskurði Persónuverndar við forstjóra fyrirtækisins sem úrskurðurinn fjallaði um.
Kjarninn 17. janúar 2022
Mun meira kynbundið ofbeldi í útgöngubanni
Þrátt fyrir að útgöngubann auki verulega líkur á ofbeldi gagnvart konum og transfólki hefur málaflokkurinn fengið lítið sem ekkert fjármagn í aðgerðum stjórnvalda víða um heim til að bregðast við afleiðingar heimsfaraldursins.
Kjarninn 17. janúar 2022
Heimild til að slíta félögum sett í lög 2016 – Fyrsta tilkynning send út 2022
Fyrir helgi sendi Skatturinn í fyrsta sinn út tilkynningar til 58 félaga sem hafa ekki skilað inn ársreikningum þar sem boðuð eru slit á þeim. Lögin voru sett árið 2016 en ráðherra undirritaði ekki reglugerð sem virkjaði slitaákvæðið fyrr í haust.
Kjarninn 17. janúar 2022
Umfjallanir um liprunarbréf Jakobs Frímanns og „Karlmennskuspjallið“ ekki brot á siðareglum
Hvorki DV né 24.is brutu gegn siðareglum Blaðamannafélags Íslands með umfjöllunum sínum um Jakob Frímann Magnússon annars vegar og „Karlmennskuspjallið“ hins vegar.
Kjarninn 17. janúar 2022
Greiðslubyrðin svipuð og fyrir faraldurinn
Í kjölfar mikilla vaxtalækkana hjá Seðlabankanum lækkuðu afborganir af húsnæðislánum til muna. Þessi lækkun er nú að miklu leyti gengin til baka, þar sem bæði húsnæðisverð og vextir hafa hækkað á undanförnum mánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar