Ómíkron hrekkir

Katrín Júlíusdóttir gerir upp árið sem er að líða í fjármálakerfinu og fer yfir núverandi áskoranir, auk þess sem hún hvetur til eflingar fjármálalæsis viðnámsþrótts fyrirtækja gegn netógnum.

Auglýsing

Nýtt ár nálg­ast og blikur eru á lofti enn á ný. Ómíkron er að hrekkja lands­menn yfir hátíð­irn­ar, per­sónu­lega væri ég frekar til í Omnom far­ald­ur, en maður fær víst ekki allt sem maður vill. Ef við lítum á björtu hlið­arnar þá hefur þekk­ing lands­manna á gríska staf­róf­inu auk­ist til muna und­an­farin miss­eri.

Þrátt fyrir allt sem á undan er gengið eru heim­ilin að koma betur undan far­aldr­inum en á horfð­ist í fyrstu, atvinnu­leysi fer lækk­andi og kraftur að fær­ast í hag­kerf­ið. Atvinnu­lífið í heild kom betur út úr ástand­inu en menn þorðu að vona í upp­hafi, þó áhrifin hafi verið mjög mis­mun­andi milli atvinnu­geira. Ekki verður fram hjá því litið að far­ald­ur­inn hefur ekki síst reynst heil­brigð­is­kerfi, náms­fólki, ferða­þjón­ustu, við­burða­haldi og lista­fólki þung­ur. Til þessa verðum við að líta í mati á mót­væg­is­að­gerðum sem gæti þurft að grípa til eða fram­lengja. Ég er að eðl­is­fari bjart­sýn, þó far­ald­ur­inn hafi kallað fram ein­staka blús, og því gleðst ég yfir upp­lýs­ingum sem fram eru að koma um að Ómíkronið virð­ist við­ráð­an­legri útgáfa veirunnar en við höfum séð hingað til. Ætla því að leyfa mér að vona að þessu ástandi fari að linna á nýju ári og að sam­taka­máttur okkar í bar­átt­unni við veiruna fari að skila árangri og lífið fari að þok­ast í átt að eðli­legu ástandi. Sterkar und­ir­stöður íslenskra heim­ila, fyr­ir­tækja og rík­is­ins komu ber­sýni­lega í ljós og mik­il­vægt að huga áfram að und­ir­stöð­unum í fram­tíð­inni.

Auglýsing

Heim­ilin settu fé í hluta­bréf og hús­næði í heims­far­aldri

Á árinu 2021 voru það helst tveir þættir fjár­mála­kerf­is­ins sem almenn­ingur hafði mestan áhuga á. Almenn­ingur nýtti sér sögu­lega lága vexti til end­ur­fjár­mögn­unar og kaupa á hús­næði og áhugi heim­il­anna á hluta­bréfa­mark­að­inum jókst mikið í kjöl­far skrán­ingar Íslands­banka á aðal­markað Kaup­hall­ar­inn­ar.

Fast­eigna­mark­að­ur­inn var á miklu flugi á árinu 2021 og var árs­hækkun íbúða­verðs 17% í nóv­em­ber. Neyt­endur eru upp­lýstir um stöðu mála og hafa beint við­skiptum sínum í auknum mæli til bank­anna sem bjóða sögu­lega góð kjör. Sér­stak­lega hefur verið mikil aukn­ing í óver­tryggðum lán­um, sem aftur sýnir að neyt­endur fylgj­ast vel með þar sem þeir vextir hafa verið óvenju hag­stæðir und­an­far­ið. Önnur vís­bend­ing um virkni neyt­enda er að nú virð­ast stýri­vaxta­hækk­anir Seðla­banka þegar byrj­aðar að hafa þau áhrif að heim­ilin eru í mun meira mæli að velja að festa vexti hús­næð­is­lána. Bank­arnir er nú með meiri­hluta mark­aðs­hlut­deildar hús­næð­is­lána og hefur útlána­aukn­ing þeirra til fast­eigna­kaupa verið mikil á árinu.

Seðla­bank­inn hefur fengið auk­inn áhuga á fast­eigna­mark­að­inum þar sem verð­bólgan er að stórum hluta dregin áfram af hækk­unum á hús­næð­is­verði. Seðla­bank­inn hefur hafið vaxta­hækk­un­ar­ferli sem hefur bein áhrif á óverð­tryggða útláns­vexti. Þá hefur Seðla­bank­inn lækkað hámarks veð­setn­ing­ar­hlut­fall fast­eigna­lána ásamt reglum um hámark greiðslu­byrðar fast­eigna­lána í hlut­falli við tekjur neyt­enda. Þessar reglur hafa ekki telj­andi áhrif að svo stöddu þar sem fjár­mála­stofn­anir hafa allar haft verk­lag um greiðslu­mat sem rúm­ast að mestu innan nýrra reglna. Hins vegar á eftir að koma í ljós hvort þessar reglur fari að bíta ef vaxta­hækk­un­ar­ferlið heldur áfram.

Áhugi ein­stak­linga á hluta­bréfa­mark­að­inum jókst mikið við útboð rík­is­ins á 35% hlut sínum í Íslands­banka. Góð þátt­taka var í útboð­inu og þrátt fyrir mikla umfram­eft­ir­spurn og umræðu um að hægt hefði verið að fá hærra verð var salan jákvæð fyrir inn­lendan hluta­bréfa­markað og þá fjár­festa sem tóku þátt. Þátt­taka og áhugi almenn­ings á hluta­bréfa­mark­aði jókst mikið við útboðið sem leiðir til auk­innar virkni á hluta­bréfa­mark­aði og auk­innar dreif­ingar í eign­ar­haldi skráðra félaga.

Netárásir fyr­ir­ferð­ar­miklar í fjöl­miðlum

Á árinu sem er að líða var mik­ill vöxtur í netárásum og net­glæp­um, bæði stærri árásum á mik­il­væga inn­viði og fjár­svik ein­stak­linga. Stórar Ddos árás­ir, Log4j örygg­is­gall­inn, svika­póstar í nafni ýmissa fyr­ir­tækja og hefð­bundin net­svik voru umfangs­mikil í fréttum árs­ins. Við­brögð fyr­ir­tækja s.s. fjár­mála­fyr­ir­tækja og opin­berra aðila við stærri árásum á inn­viði og fyr­ir­tæki hafa verið snör og virð­ast varnir hér­lendis nokkuð þétt­ar. Ein­stak­linga þarf að fræða betur um ein­stak­lings­bundnar varnir gegn net­glæpum og verður það verk­efni næstu miss­era. Mik­il­vægi fjár­mála­fyr­ir­tækja í bar­átt­unni við netógn­ir, pen­inga­þvætti og skipu­lagða glæp­a­starf­semi hefur aldrei verið meira. Áhugi opin­berra stofn­ana á mál­efn­inu hefur auk­ist síð­ustu mán­uði og virð­ist sem stjórn­völd séu að opna augun fyrir mik­il­vægi þess að stofn­anir og fjár­mála­fyr­ir­tæki vinni saman gegn sam­eig­in­legri ógn. Aukið sam­starf og sam­eig­in­leg þekk­ing á við­fangs­efn­inu mun styrkja varnir til muna og vernda hags­muni neyt­enda. Fjár­mála­fyr­ir­tækin standa fram­ar­lega þegar kemur að bar­átt­unni gegn pen­inga­þvætti og mik­il­vægi þeirra í að takast á við ýmis­konar netógnir fer vax­andi. Þrátt fyrir að ekki hafi orðið alvar­legt atvik enn í fjár­mála­innviðum lands­ins þá þró­ast aðferðir net­glæpa­manna hratt og mik­il­vægt að fjár­mála­fyr­ir­tækin og hið opin­bera geri allt sem í sínu valdi stendur til þess að koma í veg fyrir alvar­leg atvik. Þétta þarf mark­visst að sam­starf aðila í fjár­mála­kerf­inu og atvinnu­lífi ásamt hinu opin­bera til að það náist áfram að hrinda árásum net­þrjóta á mik­il­væga inn­viði.

Fram­tíð­ar­kyn­slóðir verði betur læsar á fjár­mál

Á mið­nætti á mótum þess 22. og 23. nóv­em­ber á árinu 1991 var ég mætt, rétt orðin sautján, á lög­reglu­stöð­ina í Auð­brekkunni í Kópa­vogi til að sækja glóð­volgt öku­skír­tein­ið. Þessi spenna staf­aði ekki síst af því að í sex ár hafði ég unnið fjöl­breytt störf með námi, búið við fjár­hags­legt öryggi í for­eldra­húsum og lagt fyrir til að kaupa mér drauma­bíl­inn, enda með bíla­dellu á háu stigi á þeim árum. Það er skyn­sam­legt að leggja fyrir en kannski hefði ég mátt hugsa það aðeins betur að setja hverja ein­ustu krónu af sparn­að­inum í kaup á dýrum drauma­bílnum og velja ódýr­ari kost að sinni. Rekstur trylli­tæk­is­ins át enda þennan sparnað hratt upp á mennta­skóla­ár­unum og lítið sat eft­ir. Þó lítið hafi setið eftir af sparn­að­inum var þetta dýr­mæt lexía. Fjár­mála­læsi er mik­il­vægt í nútíma­þjóð­fé­lagi og við megum gera betur í menntun unga fólks­ins okkar í fjár­mál­um. Í könnun sem Mask­ína fram­kvæmdi fyrir Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja og Fjár­mála­vit var ungt fólk á aldr­inum 18 – 30 ára spurt um reynslu og við­horf til fjár­mála og kemur fram í þeim nið­ur­stöðum að níu af hverjum tíu hefðu viljað læra meira um fjár­mál í grunn­skóla. Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja hafa nú um ára­bil starf­rækt Fjár­mála­vit sem er fræðslu­vett­vangur um fjár­mála­læsi. Til­gang­ur­inn er að stuðla að auk­inni kennslu í fjár­mála­læsi í grunn- og fram­halds­skólum og bættu fjár­mála­læsi ungs fólks með áherslu á fyr­ir­hyggju og gagn­rýna hugs­un. Gott fjár­mála­læsi og vel upp­lýstir neyt­endur gera meiri kröfur sem hvetur til auk­innar sam­keppni og nýsköp­unar í vöru og þjón­ustu. Þannig felur gott fjár­mála­læsi í sér sam­fé­lags­legan ávinn­ing okkur öllum til hags­bóta. Það er mark­mið okkar að fram­tíð­ar­kyn­slóðir verði betur læsar á fjár­mál og því þarf að auka veg og virð­ingu fjár­mála­læsis á öllum stigum lífs­leið­ar­inn­ar.

Stjórn­málin og staðan

Við eigum eftir að kom­ast út úr heims­far­aldr­inum og mik­il­vægt er að við tölum saman og finnum sam­stöðu­flet­ina til að ná að spila úr stöð­unni þannig að sem flestir geti vel við unað. Í ljósi minna fyrri starfa verð ég að segja að mér finnst póli­tíkin hafa staðið sig afburða vel í gegnum þennan heims­far­ald­ur. Að fá þennan pakka í fang­ið, hvort sem litið er til stjórnar eða stjórn­ar­and­stöðu, er ekki öfunds­vert. Hefð­bundnar áætl­anir og stefnu­mörkun þarf að aðlaga að þessum óvið­ráð­an­legu aðstæðum og leið­inni út úr far­aldr­inum fylgja ekki leið­bein­ingar með skýrri nið­ur­stöðu. Því hefur stjórn­mála­fólkið okkar þurft að velja leiðir úr fábrotnum val­kostum og halda áfram í þeirri von að góð og rétt­lát nið­ur­staða fáist fyrir flesta. Óháð því hvort við séum sam­mála öllum ein­staka ákvörð­unum þá er ég þakk­lát fyrir að búa á Íslandi þegar heims­far­aldur skellur á.

Staða fjár­mála­fyr­ir­tækja hefur ekki verið jafn sterk um ára­bil sem nýtt­ist þeim við að styðja sína við­skipta­vini innan þess ramma sem þeim er heim­ilt í gegnum far­ald­ur­inn. Sterkur og heil­brigður rekstur fjár­mála­fyr­ir­tækj­anna nú er einnig mik­il­vægur í þeim áskor­unum sem fram undan eru til að styðja við upp­gang í efna­hags­lífi og fjölgun starfa.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar