Prófessor bullar svolítið mikið

Jóhann Bogason skrifar um hvalsheila.

Auglýsing

Þann 10. mars birt­ist grein í Frétta­blað­inu með fyr­ir­sögn­inni „Stærð hvals­heil­ans markast af hita­myndun en ekki greind“. Þarna er verið að vitna í Karl Ægir Karls­son, sem er pró­fessor við tækni- og verk­fræði­deild Háskól­ans í Reykja­vík.

Ef satt reynist, þá eru hér á ferð­inni stór­brotin tíð­indi, sem marka þátta­skil í skiln­ingi nátt­úru­fræða hvers konar á hlut­verki heil­ans, einkum í svoköll­uðum æðri spen­dýrum, sem hvalir eru svo sann­ar­lega.

Þessi merka upp­götvun ætti þannig að vera á for­síðum allra virtra vís­inda­legra tíma­rita, sem láta sig rann­sóknir á spen­dýrum varða.

Reyndar verður að segj­ast eins og er, að það er mjög furðu­leg hug­mynd að ein­hver sér­fræð­ingur – pró­fessor eður ei – haldi að sú skoðun sé ráð­andi, að stærð heila hvala mark­ist af „greind“ þeirra.

Stærð heila sem hlut­fall af lík­ams­þyngd getur verið vís­bend­ing um greind. T.a.m eru krákur og sumir mávar af alger­lega sam­bæri­legri stærð aug­ljós­lega ekki jafn góðum gáfum gædd­ir. Krákur geta borið kennsl á sig í spegli. Þær hafa sjálfs­með­vit­und.

En það eru engin dæmi þess að fræða­sam­fé­lagið ætli að greind ákvarði stærð heila. Hvað þá að varma­fram­leiðsla heil­ans ákvarði öðru fremur stærð heila hvala og þ.a.l. nauð­syn­legan skort á greind hval­anna.

Vit­an­lega mun svona bull aldrei verða birt í sóma­kærum vís­inda­tíma­rit­um.

Við frek­ari lestur kemur í ljós að pró­fessor Karl Ægir er þarna undir hand­leiðslu Ástr­a­l­ans Paul Man­ger, en þeir voru víst sam­nem­endur við hinn virta háskóla UCLA, þar sem félag­arnir rann­sök­uðu svefn.

Nema hvað. Margir hvalir eru gæddir þeirri furðu­legu gáfu að geta sofið með öðru heila­hvelinu í senn. Eða öllu held­ur; vakað með einu heila­hveli meðan hitt hvílist í svefni. Nátt­úru­lega til að hval­ur­inn drukkni ekki. Svefn hvala fer þannig fram með vakta­skipt­um. Vissu­lega er þetta stór­kost­lega maka­laust fyr­ir­komu­lag og þarfn­ast frek­ari rann­sókna.

Auglýsing
Þessar stór­brotnu furður leiddu engu að síður þá félaga á þær slóð­ir, að þeim bæri að sýna fram á að þetta stór­merki­lega svefn­fyr­ir­komu­lag varði fyrst og fremst tauga­líf­eðl­is­fræði­leg ferli í heila hvala. Það var og.

Árið 2007 ósk­uðu félag­arnir eftir leyfi til að rann­saka hvals­heila og fimm árum seinna, eða árið 2012, hófst fram­kvæmd þeirra og fjöl­margra ann­arra vís­inda­manna, sem tengj­ast Witwa­ters­rand-há­skól­anum í S-Afr­íku.

Það er aug­ljóst að svo umfangs­mikið rann­sókn­ar­verk­efni kostar marga tugi millj­óna, þó ekki sé nema bara horft til þess að vís­inda­menn­irnir byrj­uðu á því að rann­saka heila flóð­hesta, fíla og ann­arra fjar­skyldra ætt­ingja hval­anna. Þeir voru greini­lega kapp­samir um ætt­fræði teg­und­anna, félag­arn­ir.

Lík­ast til hefur nið­ur­staða rann­sókn­ar­innar verið sú – ef að líkum lætur – að við­líka vakta­skipti í heila­hvelum um svefn tíðkast ekki hjá fíl­um, flóð­hestum eða öðrum fjar­skyldum land­dýrum hval­anna. Enda lifa þau ekki í sjó.

En nú æsast leikar heldur bet­ur! Karl Ægir pró­fessor og félagar fóru síðan með sjálfu hrefnu­veiði­skip­inu Hrafn­reyði KÓ (en hrafn­reyður er annað nafn yfir hrefnu) til að ná í „ferska heila“ hvala. Og nú vitna ég í sjálfan pró­fess­or­inn Karl Ægi, sem segir kannski dálítið hof­móð­ug­ur: „Til að varð­veita heil­ana með þeim nákvæma hætti sem við gerð­um, þá þurftum við að ná þeim rétt eftir að dýrin voru felld“.

Það er aldeil­is! Þetta hefur vafa­lítið verið eitt­hvað verk­fræði­und­ur. Að skjóta hrefnu, skutla henni um borð og skera úr henni „ferskan“ heila? Ekki hef ég minnstu hug­mynd um hvernig hægt er að gera þetta. Náðu kolleg­arnir hans einnig í „ferska heila“ úr fílum og fjar­skyldu slekti hval­anna hér í denn? Þetta minnir eig­in­lega dálítið á Dr. Franken­stein. En nú ég er að tapa þræð­in­um.

Eftir þennan ágæta túr með Hrafn­reyði KÓ voru „fersku heil­arn­ir“ síðan sendir til Jóhann­es­ar­borgar og Rio de Jan­eiro til rann­sókn­ar. Lík­ast til hafa þeir ekki verið jafn „ferskir“ við kom­una þangað miðað við það hvernig póst­þjón­ust­unni fer hrak­andi nú til dags.

Engu að síður ku vís­inda­menn­irnir hafa kom­ist að því, að það er ákveðið prótín og ýmis efna­ferli í þessum fersku hvala­heil­um, sem gera hvölum kleift að láta stóran hluta heil­ans fram­leiða varma­orku.

Þetta eru stór­tíð­indi! Að ákveðin prótín og efna­ferli geri hvölum kleift að fram­leiða varma­orku með heil­an­um?

Hverju skyldi það sæta? Jú, að sögn Karls vegna þess að prótín þessi er í miklu meira magni í „ferskum hvala­heil­u­m“, heldur en í fjar­skyldum ætt­ingjum eins og t.d. fíl­um. Jafn­framt er því haldið fram að þessi býtti þýði að varma­fram­leiðsla ráði heila­stærð hvala.

Þetta er allt svo stór­kost­lega fárán­legt!

Ég þekki ekki nokk­urt dæmi þess að líf­verur láti heila sinn gera eitt eða ann­að, enda er þessu vit­an­lega öfugt far­ið. Ég þyk­ist vita að mörg mann­veran væri sælli, gæti hún skipað heila sínum fyrir verk­um. Því miður er stað­reyndin sú að heilar stýra líf­ver­um.

Þrátt fyrir þessa aug­ljósu stað­reynd er nið­ur­staða þeirra félag­anna samt sem áður sú, að þetta und­ur­sam­lega prótín og sam­skipti þess við önnur efni í heil­anum geri að verkum að„ ...þetta ferli er ósam­rým­an­legt æðra vits­muna­starf­i“, og jafn­framt að fyrir vikið geti hvalir ekki verið jafn „greind­ir“ og sögur herma.

Helstu hlið­stæðu pró­fess­ors Karls Ægis í þessum efnum segir hann vera að finna hjá bjarn­dýrum sem leggj­ast í híði. Skyldu Karl Ægir og kollegar hans hafa náð í og greint „ferskan heila“ bjarn­dýra í híði?

Þetta er með slíkum endemum og sýnir svo stór­brot­inn van­skiln­ing á ein­föld­ustu líf­fræði og vís­inda­legri aðferð að mann rekur í rogastans! Að heili geti verið orku­ver?

Allt er þetta vita­skuld furðu­legur þvætt­ing­ur. Heili manna slokar í sig mestan hluta þeirrar orku sem menn næra sig á. Vit­an­lega á það einnig við um heila ann­arra dýra, eins og dæmin sanna. Engin dæmi eru um að heilar líf­vera fram­leiði varma­orku.

Það að ætla sér að sanna með „vís­inda­leg­um“ hætti, að heilar líf­vera „fram­leiði orku“, þarfn­ast meira en þess að vera pró­fessor við tækni- og verk­fræði­deild HR. Það að vera tengdur Paul Man­ger og UCLA og Witwa­ters­rand dugar heldur ekki til.

Víst er að allir þessi stór­kost­lega mennt­uðu menn lögðu af stað með ein­hverja rann­sókn­ar­til­gátu. Ég geri ráð fyrir því að mennta- og rann­sókn­ar­stofn­anir – sem stæra sig af því að leita þekk­ingar – kynni sér hvað það er í við­kom­andi rann­sókn, sem rétt­lætir risa­vaxna styrki. Það ætti að vera sjálf­gef­ið, enda reiða slíkar stofn­anir sig á utan­að­kom­andi fram­lög skatt­greið­enda. Mér er alger­lega fyr­ir­munað að skilja hvernig styrkja beri svona vit­leysu.

Ég fæ ekki betur séð en að þessir „vís­inda­menn“  telji sig hafa „sann­að“ miklu meiri furð­ur, heldur en þær sem maður getur séð í nátt­úr­unni á hverjum ein­asta degi. Og þar er af nógu að taka.

Eitt furðu­verk þeirra er sú frámuna­lega bylt­ing­ar­kennda og heimsku­lega hug­mynd að heilar hvala fram­leiði varma­orku. Hin ályktun félag­anna er eig­in­lega öllu verri. Sú er eins og út úr ein­hverri öfug­snú­inni vís­inda­skáld­sögu; nefni­lega að vegna þess að hvalir eru búnir að þróa með sér þá getu að heili þeirra hiti upp skrokk­inn eins og kyndi­klefi, þá geti hvalir ekki sér­stak­lega greind­ir!

Hvaðan kom greind­ar­vísi­tala hvala inn í þessa meintu jöfnu? Varma­fram­leiðsla heil­ans og greind hvala? Fengu þessir gaurar tug­millj­óna styrki til að velta fyrir sér þessu „sam­heng­i“?

Auk alls þessa kvartar Karl Ægir Karls­son pró­fessor við Háskól­ann í Reykja­vík undan því að áfram­hald frek­ari rann­sókna á þessu sviði strandi um þessar mundir á því að fá leyfi til að krækja í „ferska heila“ hvala eins til að mynda lang­reyða. Sem eru mikið stór og merki­leg spen­dýr og langtum stærri en við menn­irn­ir.

Slík „rann­sókn“, sem felur í sér að sækja „ferskan heila“ úr lang­reyði, getur í besta falli talist við­bjóðs­leg. Mögu­lega getur Karl teiknað upp ein­hver verk-og tækni­fræði­leg tól og tæki til að slík sýna­taka úr lang­reyði fari fram með sóma­sam­legum hætti. Hann gæti jafn­vel sótt um styrki til þess arna!

Auk þessa vælir pró­fess­or­inn undan því að dýra­vernd­un­ar­sinnar geri athuga­semdir við þessar furðu­legu hug­myndir hans.

Tak­ist Karli Ægi Karls­syni, pró­fessor við tækni- og verk­fræði­deild Háskóla Reykja­vík­ur, hins vegar að sanna eitt ein­asta dæmi um það að heilar fram­leiði orku, þá er víst að þeir félag­arnir muni á end­anum hljóta Nóbels­verð­laun – ekki í verk­fræði – heldur mögu­lega í eðl­is­fræði. Því­líkt bull.

Það er sár­ara en tárum taki að hugsa til þess að háskólar og rík­is­styrktar stofn­anir séu að borga stórfé fyrir „rann­sókn­ir“ pró­fess­ora í þessa veru.

Þessu fólki er vor­kunn.

Höf­undur er þýð­andi.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Kamilla Rut Jósefsdóttir á upplýsingafundi dagsins.
Aukið bóluefnaframboð mun auka hraða bólusetninga á næstunni
Bóluefni Janssen verður dreift í næstu viku og 16 þúsund skammtar af AstraZeneca bóluefni eru á leiðinni frá Norðmönnum. Óljóst hvernig frumvarp um aðgerðir á landamærum verður endanlega afgreitt að sögn sóttvarnalæknis.
Kjarninn 21. apríl 2021
Skúli Skúlason og félagar hans eru áfram stærstu eigendur Play.
Hluthafalisti Play birtur – Hópur Skúla enn stærsti eigandinn
Í nýjum hluthafahópi flugfélagsins Play er að finna umsvifamikla einkafjárfesta, lífeyrissjóði og fagfjárfestingasjóði. Til stendur að skrá félagið á First North og gefa almenningi tækifæri á að kaupa.
Kjarninn 21. apríl 2021
Jóhannes Stefánsson er handhafi sænsku sjálfbærniverðlaunanna WIN WIN árið 2021.
Jóhannes Stefánsson í hóp með Kofi Annan og Al Gore
Uppljóstrarinn Jóhannes Stefánsson fær tæpar 15 milljónir króna í verðlaunafé fyrir að vinna sænsku sjálfbærniverðlaunin WIN WIN Gothenburg. Heimsþekkt fólk hefur hlotið þessi verðlaun á fyrri árum.
Kjarninn 21. apríl 2021
Peningum á Íslandi er áfram sem áður stýrt af körlum
Áttunda árið í röð framkvæmdi Kjarninn úttekt á því hver kynjahlutföll séu á meðal þeirra sem stýra peningum á Íslandi. Fyrirtækjunum sem úttektin náði til fjölgaði lítillega á milli ára og samsetning þeirra breyttist aðeins.
Kjarninn 21. apríl 2021
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Tæknivarpið - Apple kynnir skífur fyrir utangátta, nýjan iMac og iPad Pro
Kjarninn 21. apríl 2021
Stefán Jón Hafstein
Óttast um Elliðaárnar
Kjarninn 21. apríl 2021
Sigríður Á. Andersen sagði af sér sem dómsmálaráðherra vegna málsins
Enn ekki upplýst um kostnað ríkislögmanns vegna ólöglegrar skipunar dómara í Landsrétt
Kostnaður ríkissjóðs vegna þess að þáverandi dómsmálaráðherra sinnti ekki rannsóknarreglu stjórnsýslulaga þegar hún lagði fyrir Alþingi lista yfir dómara sem ætti að skipa við Landsrétt var 141 milljónir króna í lok síðasta árs. Hann er enn að aukast.
Kjarninn 21. apríl 2021
Armin Laschet og Annalena Baerbock. Telja má nánast öruggt að annað þeirra verði næsti kanslari Þýskalands.
Armin eða Annalena?
Sextugur karl og fertug kona eru talin þau einu sem möguleika eiga á að taka við af Angelu Merkel og verða næsti kanslari Þýskalands. Græningjar með Önnulenu Baerbock í fararbroddi eru á flugi í skoðanakönnunum.
Kjarninn 20. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar