Skipulagðar samgönguvenjur

Guðmundur H. Sigurðsson segir að með skjótum aðgerðum sé hægt að breyta samgönguvenjum – stjórnmála- og embættismenn hafi öll tækifærin til þess að taka réttu ákvarðanirnar.

Auglýsing

Fyrir 25 árum síðan vorum við hjónin við nám í Óðins­véum í Dan­mörku. Við bjuggum þar í rúm fjögur ár, fátækir náms­menn með tvö börn í leik­skóla. Aldrei datt okkur í hug að setja pen­inga í að kaupa og reka bíl enda aðstæður til hjól­reiða í borg­inni algjör­lega til fyr­ir­mynd­ar. Svo ég segi það aft­ur, þetta var fyrir 25 árum síð­an. Hvergi á Íslandi eru aðstæður fyrir hjól­reiða­fólk í dag nálægt því sem var í Óðins­véum þá.

Hvað er til ráða?

Áður en við förum yfir það, smá upp­rifjun á hvernig var umhorfs í heim­inum árið 1996. Það ár hóf General Motors fjölda­fram­leiðslu á fyrsta raf­bílnum GM EV1. Fram­leiðsl­unni var hætt árið 2002. Motorola kynnti fyrsta sam­loku­far­sím­ann árið 1996 og The Usual Suspects var sýnd í Borg­ar­bíó á Akur­eyri.

Í Óðins­véum var upp­bygg­ing hjól­reiða­kerf­is­ins á fullu, sem skil­aði því að á árunum 1996-2000 jókst hjól­reiða­um­ferðin um 20% en það merki­lega gerð­ist einnig að slysum á hjól­reiða­fólki fækk­aði um 20% á sama tíma. Þannig að eftir því sem hlut­fall hjól­reiða jókst í sam­göngum lækk­aði slysa­tíðn­in. Helstu ástæð­urnar voru taldar þær að með bættum innviðum varð hjól­reiða­fólk örugg­ara í umferð­inni og fékk því aukið sjálfs­traust með tím­an­um. Með fjöl­breytt­ari sam­göngu­mátum verða allir í umferð­inni með­vit­aðri um hjól­reiða­fólk enda sest hjól­reiða­fólkið líka undir stýri. Þetta sýnir hversu mik­il­vægt er að sem flestir nýti sér hjól­reiðar inn­an­bæjar því það skilar sér í var­kár­ari öku­mönn­um.

Auglýsing

Ég gaf mér ekki tíma til að leggj­ast í miklar sagn­fræði­rann­sóknir enda algjör óþarfi þar sem ljóst er að bæj­ar­stjórnin í Óðins­véum var ekki að byrja að ræða þessi mál árið 1996. Þessi inn­viða­breyt­ing var búin að vera í und­ir­bún­ingi í mörg ár. Á sama tíma tóku allar sveit­ar- og borg­ar­stjórnir á Íslandi með­vit­aða ákvörðun um að fylgja ekki þróun í breyttum ferða­venjum sem hófst fyrir mörgum ára­tugum í fjöl­mörgum bæjum og borgum í Evr­ópu.

Breyttar ferða­venjur

Ganga og hjól­reiðar eru lang ódýr­ustu sam­göngukíló­metr­arnir fyrir ein­stak­ling­inn, bæj­ar­sjóð­inn og heil­brigð­is­kerf­ið. Við þurfum með öllum ráðum að fjölga þannig sam­göngukíló­metrum og fækka olíu­kíló­metr­un­um. En þetta snýst líka um frelsi, einka­bíll­inn er bara frelsi fyrir suma, þá sem hafa efni á að eiga bíl og hafa bíl­próf. Aðrir eru ann­að­hvort upp á þá komnir eða verða að nýta aðrar lausnir til að kom­ast á milli staða. Til að skerða ekki frelsi þeirra sam­an­borið við þá sem geta nýtt sér fólks­bíla­sam­göngur þarf að byggja upp fjöl­breytt og öfl­ugt sam­göngu­kerfi þar sem öllum ferða­mátum er gert hátt undir höfði og eng­inn er yfir annan haf­inn.

Við höfum und­an­farin ár séð mik­inn vöxt í raf­væddum sam­göng­um; raf­stræt­is­vagn­ar, raf­leigu­bíl­ar, raf­fólks­bíl­ar, raf­hjól og raf­skutl­ur. Þessi þróun býður upp á algjör­lega nýja mögu­leika í upp­bygg­ingu bæja og borga. Mörg sveit­ar­fé­lög hafa einnig í sínum skipu­lags­á­formum sett fram mark­mið um að draga úr bíla­um­ferð og ríkið hefur þegar ákveðið dag­inn sem síð­asta olíu­lítr­anum verður brennt á Íslandi. Stjórn­mála- og emb­ætt­is­menn sem bera ábyrgð á þessum málum hafa allt um það að segja hversu hratt við náum mark­miðum okkar í orku­skiptum og minni losun CO2. Við höfum í sumar verið ræki­lega minnt á áhrif CO2 á lofts­lagið og nýút­komin IPCC skýrsla Sam­ein­uðu þjóð­anna er alveg skýr með ástæð­una; brennsla á olíu og kol­um.

„Lil­le“ Akur­eyri

Tökum Akur­eyri, minn heima­bæ, sem dæmi. Hér búa tæp­lega 20.000 manns. Lengsta beina leið inn­an­bæjar sam­kvæmt Google maps er 6 km þannig að það tekur um 73 mín­útur að ganga bæinn enda á milli. Það tekur um 12 mín­útur að ganga 1 km.

Í ráð­legg­ingum land­læknis um hreyf­ingu segir að full­orðnir ættu að stunda miðl­ungs­erf­iða hreyf­ingu í minnst 30 mín­útur dag­lega. Börnum og ung­lingum er ráð­lagt að hreyfa sig í minnsta lagi 60 mín­útur á dag. Hér er um lág­mark að ræða. Á sama tíma og við brennum allt of miklu kolefni til að kom­ast á milli staða í bíl þá missum við af tæki­fær­inu til að brenna fleiri kalor­íum við að koma okkur á milli staða. Við erum sem sagt á sama tíma að skaða lofts­lagið og okkar eigin heilsu.

Vin­sælu afsak­an­irnar um að við þurfum bíl á Akur­eyri út af brekk­unum og veðr­inu eru fallnar úr gildi. Raf­hjól gera bæinn flatan eins og Óðins­vé, en þótt júlí hafi verið sá heit­asti í sögu bæj­ar­ins dró ekki úr bíla­um­ferð í sum­ar. Við erum því ekki einu sinni að nýta góðu dag­ana til að fylgja til­mælum land­læknis og Sam­ein­uðu þjóð­anna – hreyfa okkur meira og brenna minni olíu.

Tæki­færin

Með skjótum aðgerðum er hægt að breyta sam­göngu­venj­um. Stefna rík­is­ins er skýr, ráð­legg­ingar land­læknis eru skýr­ar, lands­skipu­lags­stefna er skýr og allar stefnur og skipu­lags­skjöl sveit­ar­fé­lag­anna eru skýr. Við verðum að þró­ast í þá átt að vera sjálf­bær­ari, umhverf­is­vænni, efla heils­una og minnka svifryk­ið.

Héðan í frá snýst þetta bara um ákvarð­anir stjórn­mála- og emb­ætt­is­manna um hvernig tekst til. Þau hafa öll verk­færin til að taka réttar ákvarð­an­ir.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Vistorku.

Þessi pist­ill er hluti greinar­aðar í til­efni af því að 100 ár eru liðin frá form­legu upp­hafi skipu­lags­gerðar hér á landi með setn­ingu laga um skipu­lag kaup­túna og sjáv­ar­þorpa árið 1921.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Antony Blinken, á blaðamannafundi með utanríkisráðherra Þýskalands, Annalena Baerbock, fyrr í dag.
Hvað gerist ef Rússland ræðst inn í Úkraínu?
Bandaríkjaforseti gerir nú ráð fyrir að rússneski herinn muni ráðast inn í Úkraínu. Evrópusambandið, Bretland og Bandaríkin hóta því að grípa til harðra aðgerða, verði innrásin að veruleika.
Kjarninn 20. janúar 2022
Hinrik Örn Bjarnason er framkvæmdastjóri N1.
N1 Rafmagn biðst velvirðingar og ætlar að endurgreiða mismun frá 1. nóvember
„Við störfum á neyt­enda­mark­aði og tökum mark á þeim athuga­semdum sem okkur ber­ast og biðj­umst vel­virð­ingar á því að hafa ekki gert það fyrr,“ segir í yfirlýsingu frá N1 Rafmagni, sem hefur verið gagnrýnt fyrir tvöfalda verðlagningu á raforku.
Kjarninn 20. janúar 2022
Þorbjörn Guðmundsson
Katrín, kemur réttlætið kannski á næsta ári eða þar næsta ári?
Kjarninn 20. janúar 2022
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Þeir sem fá dvalarleyfi hér á landi á grundvelli mannúðarsjónarmiða verði heimilt að vinna
Þingmenn fjögurra stjórnarandstöðuflokka vilja að útlendingar sem hafa fengið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða vegna sérstakra tengsla við Ísland verði undanþegnir kröfu um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi.
Kjarninn 20. janúar 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir er formaður borgarráðs Reykjavíkurborgar.
Borgin skoðar að selja Malbikunarstöðina Höfða sem er að flytja í Hafnarfjörð
Á fundi borgarráðs í dag var samþykkt að láta skoða sölu á malbikunarstöð sem borgin hefur átt í meira en 80 ár og hefur lengi verið þyrnir í augum margra. Stöðin var með 91 prósent markaðshlutdeild í malbikun í höfuðborginni um tíma.
Kjarninn 20. janúar 2022
Framleiðni eykst með meiri fjarvinnu
Aukin fjarvinna hefur bætt framleiðni skrifstofustarfsmanna vestanhafs um fimm til átta prósent. Búist er við að bandarískir vinnustaðir leyfi að meðaltali tvo fjarvinnudaga í viku að faraldrinum loknum.
Kjarninn 20. janúar 2022
Einungis tveir ráðherrar til svara á þingi – Vonbrigði, óforskammað og óásættanlegt
Stjórnarandstaðan var ekki sátt við ráðherra ríkisstjórnarinnar á Alþingi í morgun en tveir ráðherrar af tólf voru til svara í óundirbúnum fyrirspurnatíma. „Þetta minnir mig á það andrúmsloft sem var hér fyrir hrun þegar ráðherraræðið var algjört.“
Kjarninn 20. janúar 2022
Jónas Þór Guðmundsson stjórnarformaður Landvirkjunar og fyrrverandi formaður kjararáðs er einn þriggja sem sækjast eftir dómaraembættinu í Strassborg.
Stjórnarformaður Landsvirkjunar og tvö til sækjast eftir dómaraembætti við MDE
Þrjár umsóknir bárust frá íslenskum lögfræðingum um stöðu dómara við Mannréttindadómstól Evrópu. Þing Evrópuráðsins tekur ákvörðun um skipan í embættið. Stjórnarformaður Landsvirkjunar er á meðal umsækjenda.
Kjarninn 20. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar