Sköpum sátt um sjávarútveg

Þau ár sem útgerðin hefur greitt þjóðinni málamyndagjald fyrir veiðiréttinn hafa útgerðarmenn aldrei lagt fram nein sáttaboð til þess að friður ríkti um atvinnugreinina, skrifar Bolli Héðinsson hagfræðingur.

Auglýsing

Ef útgerðarmenn eru inntir eftir því hvernig þeir væru reiðubúnir að koma til móts við þjóðina til að skapa sátt um sjávarútveg verður fátt um svör. Jafnvel einföld kerfisbreyting á innheimtu veiðigjalds er ekki til umræðu af útgerðarinnar hálfu. Hafa verður í huga að veiðigjald er ekki skattur heldur afnotagjald eða leiga, af eign annarra, í þessu tilviki þjóðarinnar. Með sama hætti og þeir sem leigja húsnæði greiða leigu fyrir afnot af húsnæðinu þá ber útgerðinni að greiða þjóðinni gjald fyrir afnot af eign þjóðarinnar. Þetta hefur ekkert með skattheimtu að gera frekar en húsaleiga eða hver önnur leiga.

Auglýsing

Þau ár sem útgerðin hefur greitt þjóðinni málamyndagjald fyrir veiðiréttinn hafa útgerðarmenn aldrei lagt fram nein sáttaboð til þess að friður ríkti um atvinnugreinina. Á sama tíma hika þeir ekki við að greiða hver öðrum háar fjárhæðir fyrir afnotarétt hvers annars af þjóðareigninni. Út frá sjónarmiði útgerðarinnar er þetta skiljanlegt. Þeirra framlag til sáttar er í besta falli að brosa út í annað um leið og þeir hugsa:

Því skyldum við gefa eitthvað eftir? Við erum með nokkra stjórnmálaflokka í vasanum sem munu alltaf sjá til þess að við höldum öllu því sem við erum með núna og fáum meira í okkar hlut síðar ef eitthvað er.

Þannig hefur fjöldi sáttaviljugra einstaklinga og samtaka komið fram með hugmyndir sem myndu koma útgerðinni vel og skapa hina nauðsynlegu sátt. Þeim hugmyndum hefur hvorki verið gaumur gefinn af útgerðum né stjórnvöldum. Útgerðinni er í raun alveg sama og allt tal þeirra um nauðsynlega sátt í sjávarútvegi er markleysa.

Fræðimenn á þessu sviði hafa sett fram hugmyndir sem ættu að geta stuðlað að sátt en framlag þeirra hefur verið virt að vettugi bæði af stjórnvöldum og útgerðarmönnum eins og að ofan er rakið. Hugmynd þeirra er einföld og hróflar alls ekki við afkomu útgerða frekar en tillögur Hafrannsóknarstofnunar um árlegt aflahámark geta gert. Í sem stystu máli gengur hugmynd þeirra út á að allar útgerðir fái árlega úthlutað 90-95% þeirrar aflahlutdeildar sem þeir höfðu árið áður. Ef við miðum við 95% þá er aðferðin þessi:

  • Allir sem fengu úthlutað 100% aflaheimild á fyrra fiskveiðiári fá 95% af því sama úthlutað á nýju fiskveiðiári. Þetta endurtekur sig svo árlega, 95% úthlutun til allra útgerða af aflaheimild fyrra árs.
  • Þau 5% af heildarafla sem eftir standa á hverju ári eru boðin til úthlutunar samkvæmt vandlega útfærðri útboðsleið.
  • Þessu fyrirkomulagi verður ekki hnekkt af dómstólum vegna þess hversu hægt er farið í sakirnar.
  • Ekki er ástæða til að óttast að of miklar aflaheimildir safnist á fáar hendur þar sem lög í landinu banna slíkt og þeim lögum þarf einfaldlega að framfylgja.
  • Nýliðun í útgerð verður auðveldari með gegnsæju kerfi byggðu á jafnréttisgrundvelli.
  • Með árlegu útboði á 5% heildaraflaheimilda má líkja því við afskrift hjá einstökum útgerðum sem er sambærileg öðrum afskriftum útgerðarinnar.

Hér skiptir mestu máli „vandlega útfærð útboðsleið“. Þannig má t.d. haga útboðum með þeim hætti að allir sem bjóða og fá kvóta greiði sama verð; lægsta verði sem tekið var. Smáútgerð sem bráðvantar kvóta og býður því hátt verð þarf því ekki að óttast að þurfa að greiða meira en aðrir. Þessi aðferð er alþekkt og þrautreynd í faglegum útboðum. Tilhögun útboðsins skiptir öllu máli og mikilvægt að hafa í huga að slíkt útboð á lítið skylt við önnur algeng útboð sem menn kunna að þekkja til og hafa jafnvel sjálfir tekið þátt í.

Þannig munu Færeyingar hafa úthlutað einhverjum aflaheimildum og kallað framkvæmdina „uppboð“ en eftir lýsingum að dæma var sú aðgerð öll í skötulíki og fráleitt að hægt sé að miða við hana sem raunhæfan valkost. Það er ekki nóg að gefa hlutunum nafn og segjast þá hafa framkvæmt það sem í nafninu ætti að vera fólgið. Framkvæmd útboða takmarkaðra almannagæða á borð við fiskveiðiauðlindar er sérstök fræðigrein og Nóbelsverðlaun voru veitt fræðimönnum á því sviði á síðasta ári.

Meðfylgjandi mynd sýnir endurúthlutun á 95% aflamarks fyrra árs til einstakrar útgerðar. Vilji útgerðin halda í allar þær aflaheimildir sem hún hafði árið áður þá tekur hún þátt í útboðinu og sækist eftir að fá þau 5% sem hana ella mundi vanta til að njóta sama aflamarks og árið áður.

Einstakar útgerðir

Fyrir einstakar útgerðir liti dæmið þannig út að ef þeir sætta sig við að halda 95% þess sem þeir öfluðu árið á undan þá bjóða þeir ekki í þau 5% sem boðin verða út árlega. Þannig verður þetta ár frá ári og ef útgerðir taka ekki þátt í árlegum útboðum á 5% heildarafla þá dragast aflaheimildir þeirrar útgerðar smátt og smátt saman. Útgerð sem kaupir í útboði 5% á hverju ári viðheldur óbreyttri 100% aflahlutdeild svo lengi sem hún kýs. Með þeirri tilhögun sem hér er kynnt kemur tímabinding aflaheimildarinnar af sjálfu sér.

Aðrar aðferðir

Sú leið sem kynnt er hér að framan er hlutfallsleg. Grundvöllur hennar er aflaheimild hverrar útgerðar frá fyrra ári. Forsagan skiptir engu máli, hvort hluta heimildanna var aflað fyrir fimm árum eða bara í fyrra. Þar með er allt utanumhald útgerðar og hins opinbera sára einfalt og framkvæmdin um leið.

Í umræðu hafa líka verið svokallaðar línulegar fyrningar. Það merkir að kvóti sem aflað er rýrnar um 5% af upphaflegri stærð sinni. Hver útgerð þarf þá að halda utan um 20 gerðir aflaheimilda eftir aldri þeirra. Þetta eykur skriffinnsku og ekki síst gerir allan eftirmarkað með aflaheimildir afar ruglingslegar. Til að skapa megi sátt um sjávarútveg er einfaldleiki, skiljanleiki og gegnsæi aðferðarinnar sem notuð er við úthlutun aflaheimilda sem skiptir mestu til að eyða tortryggni.

Nýliðun

Það fyrirkomulag sem hér er lýst gefur nýliðum færi á bjóða árlega í fiskveiðiheimildir og þeim þannig gert kleift að byggja sig upp frá ári til árs. Nýliðar geta treyst því að framhald verði á útboðunum og alltaf verði efnt til útboðs um sama hlutfall heildaraflamarksins t.d. 5% eins og hér hefur verið gert ráð fyrir.

Í dag eru nýliðar undirseldir því að geta aðeins keypt kvóta af útgerðarmönnum sem fyrir eru í greininni og sá kvóti er yfirleitt eingöngu til eins árs í senn, verðlagning á honum ógegnsæ og verð langt ofan við það sem þeir gætu vænst ef fram færi árlegt vandlega útfært opinbert útboð sem sýndi með gagnsæjum hætti verðmyndun aflamarksins.

Einfaldleiki – fyrirsjáanleiki

Þessi einfalda leið sem hér hefur verið stungið upp á auðveldar til muna álagningu veiðigjalda sem nú eru lögð á með aðferðum sem er aðeins á færi fáeinna innmúraðra og innvígðra sérfræðinga að skilja. Auk þess að vera flóknar og breytanlegar frá ári til árs þá byggir álagningin núna á upplýsingum frá liðnum tíma.

Einstakar útgerðir þekkja eigin rekstur betur en nokkur annar og vita því langbest hvað þeir geta leyft sér að bjóða í mikið magn og við hvaða verði í þau 5% heildarafla næsta fiskveiðiárs sem boðin verða út. 95% af úthlutun fyrra árs fá útgerðirnar sjálfkrafa í sinn hlut. Hvort sú fjárhæð sem innheimtist með þessum hætti verður meiri eða minni en það sem útgerðirnar greiða nú verður að koma í ljós. Að minnsta kosti er fyrirsjáanleiki útgerðanna meiri en nú er og úthlutun á sér stað með gegnsærri aðferð á jafnréttisgrundvelli.

Höfundur er hagfræðingur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Sajid Javid heilbrigðisráðherra Bretlands tók við af Matt Hancock fyrr í sumar.
Biðst afsökunar á að hafa sagt fólki að hætta að „hnipra sig saman“ andspænis veirunni
Sajid Javid heilbrigðisráðherra Bretlands segist hafa notað óheppilegt orðfæri til að lýsa því hvernig landar hans þyrftu að fara að lifa með veirunni, í ljósi útbreiddra bólusetninga.
Kjarninn 25. júlí 2021
DÓTTIR er stuttmynd um ást, þráhyggju og brotna sjálfsmynd.
Stuttmyndin DÓTTIR er „ástarbréf til Íslands“
Sofia Novakova, leik- og kvikmyndagerðarkona frá Slóvakíu, er þessa dagana að taka upp stuttmyndina DÓTTIR hér á landi. Safnað er fyrir útgáfu myndarinnar á Karolina Fund.
Kjarninn 25. júlí 2021
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar