Stríðið gegn offitu og lýðskrum

Formaður Samtaka um líkamsvirðingu bregst við grein frambjóðanda Framsóknarflokksins.

Auglýsing

Mér var frekar brugðið við aðsenda grein Jóhanns Frið­riks Frið­riks­son­ar, þing­fram­bjóð­anda í Suð­ur­kjör­dæmi, sem birt­ist í Kjarn­anum 20. sept­em­ber sl. í aðdrag­anda kosn­inga nú um helg­ina. Greinin sem ber heitið „Heil­brigð­is­kerfi ekki óheil­brigð­is­kerfi“ fjallar um þá heilsu­fars­legu og efna­hags­legu ógn sem stafar af offitu og hvernig við fljótum sof­andi að feigðar­ósi vegna lífstílstengdra sjúk­dóma. 

Mér var brugðið því að fyrst og fremst ein­kenn­ist grein hans af gam­al­kunnum stefum um ógnir offitu­far­ald­urs­ins, sem við höfum heyrt svo margoft áður. Erum við í alvör­unni ekki komin lengra en svo að við höldum áfram að klifa á hræðslu­á­róðri sem er ekki ein­ungis árang­urs­laus heldur bein­línis skað­leg­ur? Þrátt fyrir að það sé ekki langt um veg að sækja bestu þekk­ingu um tengsl heilsu­fars og holda­fars sem og skaða­minnstu aðferð­irnar til að efla lýð­heilsu? 

Í ákalli Sam­taka um lík­ams­virð­ingu til heil­brigð­is­ráð­herra frá 13. mars sl. mátti finna fræði­lega sam­an­tekt yfir þessa þætti sem og 36 reynslu­sögur frá þolendum eða eft­ir­lif­endum þolenda fitu­for­dóma innan heil­brigð­is­kerf­is­ins (1). Meðal ann­ars var fjallað um það hvernig tengsl holda­fars og heilsu­fars verða til í gegnum miðl­un­ar­breytur í stað beins orsaka­sam­bands. 

Ofurá­hersla á hlut­verk holda­fars og per­sónu­legri ábyrgð hvers og eins á eigin holda­fari í sam­fé­lags­legri umræðu und­an­farna ára­tugi hefur leitt til þess að flest upp­lifum við tengsl offitu og heilsu á eft­ir­far­andi hátt: 

Mynd 1.

Með öðrum orðum teljum við flest að offita orsaki eða leiði til verra heilsu­fars á beinan hátt. Rann­sóknum hefur hins­vegar ekki tek­ist að stað­festa slíkt orsaka­sam­band nema af afar skornum skammti. Þegar við tölum um afleið­ingar offitu á heilsu­far líta þessi tengsl meira út í ætt við þetta: 

Mynd: 2

Fjöl­margar miðl­un­ar­breytur útskýra langstærstan hluta þeirra tengsla sem holda­fars hefur við heil­brigð­i. 

Hér má til dæmis til­taka að rann­sóknir sýna að reynsla af fitu­for­dómum útskýri nærri þriðj­ung af verra heilsu­fari feits fólks (2) og auki líkur á snemm­bærum dauða um 60% (3), lík­lega vegna þeirrar streitu sem af henni hlýst og með­fylgj­andi álagi á hjarta- og æða­kerfið og efna­skipta­bú­skap­inn. Fitu­for­dóm­arnir leiða síðan til lak­ari heil­brigð­is­þjón­ustu þar sem ofurá­hersla er lögð á holda­far sjúk­linga í stað raun­veru­legs umkvört­un­ar­efnis þeirra (4). Það leiðir til forð­unar feits fólks á heil­brigð­is­þjón­ustu og ýmsum for­varn­ar­að­gerðum á borð við krabba­meins­skimanir og bólu­setn­ing­ar, og/eða til end­ur­tek­inna þyngd­ar­tap­stil­rauna sem eru sjálf­stæður áhættu­þáttur fyrir m.a. hjarta- og kransæða­sjúk­dóm­um, syk­ur­sýki 2 og háum blóð­þrýst­ingi (4, 5, 6). 

Auglýsing
Upplifun Jóhanns Frið­riks af skeyt­ing­ar­leysi heil­brigð­is­kerf­is­ins gagn­vart holda­fari sínu eins og hann lýsir í grein sinni er þannig ekki upp­lifun sem má alhæfa yfir á allt feitt fólk, og þá sér­stak­lega ekki kon­ur. Í reynslu­sög­unum 36 sem fylgja áður­nefndu ákalli Sam­taka um lík­ams­virð­ingu má glögg­lega sjá alvar­legar og jafn­vel lífs­hættu­legar afleið­ingar þeirrar ofurá­herslu á holda­far sem við­gengst innan heil­brigð­is­kerf­is­ins. 

Hér þarf einnig að til­taka áhrif jöfn­uðar en fitu­for­dómar leiða til kerf­is­bund­innar mis­mun­unar og jað­ar­setn­ingar feits fólks (7). Félags­leg og efna­hags­leg staða fólks er talin vera stærsti áhrifa­þátt­ur­inn á heilsu­far þess og feitt fólk er þar ekki und­an­skil­ið. Þegar jað­ar­setn­ing og sú streita sem henni fylgir er sett í sam­hengi við heilsu­venjur er nið­ur­staðan sú að bæt­ing á lífs­stíl hefur afar lítið að segja þegar kemur að fram­tíð­ar­þróun sjúk­dóma og snemm­bærra dauðs­falla svo lengi sem jað­ar­setn­ingin heldur áfram (8). Það að Jóhann Frið­rik til­taki einn af þeim þáttum sem geta stuðlað að minni jað­ar­setn­ingu, auknu aðgengi feits fólks að fatn­aði, sem dæmi um nei­kvæða þróun setur mig því hljóða.

Þegar tengsl holda­fars og heilsu­fars eru ofurein­földuð á þann hátt sem Jóhann Frið­rik gerir í grein sinni og þau römmuð inn sem per­sónu­leg ábyrgð ein­stak­linga og/eða lýð­heilsu­krísa með með­fylgj­andi gíf­ur­yrðum leiðir það til auk­inna fitu­for­dóma (9). Fitu­for­dómar leiða svo til lak­ari heil­brigð­is­þjón­ustu, forð­unar á henni, end­ur­tek­inna þyngd­ar­tap­stil­rauna, lak­ari heilsu­venja og ójöfn­uðar með til­heyr­andi heilsu­fars­legum skaða, auk þess að vera megin drif­kraft­ur­inn á bak við hækk­andi lík­ams­þyngd­ar­stuðul und­an­far­inna ára­tuga (10)

Heild­ar­myndin lítur því allt öðru­vísi út en við höfum lengi staðið í trú um. Aðgerðir til að bæta lýð­heilsu og draga úr lífs­stíls­sjúk­dómum þurfa að taka mið af þessu ann­ars er hætta á enn frek­ari heilsu­fars­legum skaða (11)

Númer eitt, tvö og þrjú er að falla ekki í gryfjur lýð­skrums og reyna að höfða til þeirra fitu­for­dóma sem sann­ar­lega fyr­ir­finn­ast í íslensku sam­fé­lagi í póli­tískum til­gangi (7). Ef að stjórn­mála­fólki er full alvara á bak við lof­orð sín um að bæta lýð­heilsu þjóð­ar­innar þarf það að kynna sér allar hliðar mála og styðj­ast við gagn­reynd­ustu og bestu þekk­ing­una sem við höfum hverju sinni. Það á að vita betur en að halda uppi hræðslu­á­róðri sem gerir lítið annað en að magna upp for­dóma, jað­ar­setn­ingu og heilsu­fars­legan skaða. Og við, sem kjós­end­ur, eigum að gera ský­lausa kröfu um það. 

Höf­undur er félags­ráð­gjafi og for­maður Sam­taka um lík­ams­virð­ingu.

Heim­ild­ir:

  1. https://docs.­google.com/document/d/190uoNjW0MU­Dx37s6BcM­hRx65XA­AwM0mqrNqftAG­u8j8/edit
  2. https://jo­urnals.sagepu­b.com/doi/10.1177/0956797619849440
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.­gov/p­mc/­art­icles/P­MC4636946/
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.­gov/p­mc/­art­icles/P­MC2866597/
  5. https://nut­ritionj.biomedcentral.com/­art­icles/10.1186/1475-2891-10-9
  6. https://www.hindawi.com/jo­urnals/jo­be/2014/983495/
  7. https://bit.ly/38qP6gK
  8. https://jama­network.com/jo­urnals/jama/­full­ar­t­icle/187597
  9. https://pu­b­med.ncbi.nlm.nih.­gov/26776492/
  10. https://bmc­med­icine.biomedcentral.com/­art­icles/10.1186/s12916-018-1116-5
  11. https://l­ink.­sprin­ger.com/­art­icle/10.1007%2Fs11673-012-9412-9

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eggert Gunnþór Jónsson er hér til vinstri í leik gegn Hvíta-Rússlandi á Evrópumóti U-21 landsliða árið 2011.
Eggert Gunnþór segist saklaus
Knattspyrnumaðurinn Eggert Gunnþór Jónsson hafnar ásökunum um kynferðisbrot í Kaupmannahöfn árið 2010 og segist fullkomlega saklaus.
Kjarninn 22. október 2021
Ingrid Kuhlman
Munurinn á dánaraðstoð og sjálfsvígi er mikill
Kjarninn 22. október 2021
Sérfræðingar frá Syndis og Advania hafa tekið þátt í að skoða málið undanfarna daga.
Hætta á að tölvuþrjótar hafi komist yfir tölvupósta frá starfsmönnum HR
Rektor HR tilkynnti starfsfólki skólans það eftir hádegi í dag að möguleiki væri á því að tölvupóstar, jafnvel ár aftur í tímann, væru í höndum tölvuþrjóta. Ekki er þó ljóst hvort svo sé eða ekki, eða hvort afleiðingar af því verði einhverjar.
Kjarninn 22. október 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Rafmagnað Grænland og Ísland?
Kjarninn 22. október 2021
Biður hagsmunasamtök að tjá sig ekki um verðhækkanir
Samkeppniseftirlitið brýnir fyrir forsvarsmönnum hagsmunasamtaka að taka ekki þátt í umfjöllunum um hækkandi vöruverð, þar sem samtökin eiga að fara gætilega þegar kemur að umræðu sem hefur áhrif á verðlagningu fyrirtækja.
Kjarninn 22. október 2021
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 44. þáttur: Drukkni sjóguninn
Kjarninn 22. október 2021
Samherji hf. er á lista yfir framúrskarandi fyrirtæki og raunar einnig Samherji Ísland ehf. og fleiri dótturfélög Samherja. Hins vegar er Samherji Holding ehf. ekki á lista, líklega þar sem félagið hefur ekki enn skilað ársreikningi fyrir árið 2019.
Bæði Samherji og Init ofarlega á listum yfir „framúrskarandi fyrirtæki“ ársins
Alls eru 878 fyrirtæki á lista CreditInfo yfir Framúrskarandi fyrirtæki árið 2021. Sum þeirra sem skipa efstu sætin á listum hafa verið til umfjöllunar undanfarin misseri fyrir hátterni sem erfitt er að tengja við það að skara fram úr.
Kjarninn 22. október 2021
Hallgrímskirkja
„Við eigum sögu sem við þurfum heldur betur að læra af“
Sam­skipta­stjóri Bisk­ups­stofu segir að það sé skylda kirkj­unnar að læra af sögu hennar er varðar við­brögð við kyn­ferð­is­legri áreitni og ofbeldi. Ein formleg ásökun hefur borist á borð Biskupsstofu frá því Agnes M. Sigurðar­dóttir tók við embætti.
Kjarninn 22. október 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar