„Þessi fræga dánaraðstoð...“

Ingrid Kuhlman, formaður félags um dánaraðstoð, segir að þörf sé á faglegri, málefnalegri og yfirvegaðri umræðu heilbrigðisstarfsmanna, stjórnmálamanna og samfélagsins alls um málefnið.

Auglýsing

Á Spotify má finna prýðileg viðtöl um dauðann sem Matthías Tryggvi Haraldsson, spyrill þáttanna og leikskáld, gerði en verkefnið var rannsóknarverkefni fyrir Borgarleikhúsið þar sem Matthías Tryggvi starfar. Í fjórða þætti ræðir hann við yfirlækni líknardeildar Landspítalans, Valgerði Sigurðardóttur, um starf líknardeildar og dauðann. Þegar líður á viðtalið berst talið að dánaraðstoð og þar koma fram mjög sérstakar persónulegar skoðanir yfirlæknisins. Í þessari grein geri ég alvarlegar athugasemdir við orðaval og fullyrðingar hennar.

„Talsmenn þess að maður sé tekinn af lífi...“

Yfirlæknir líknardeildar notar ítrekað orðið „líknardráp“, sem allir eru hættir að nota nema hörðustu andstæðingar dánaraðstoðar. Í orðinu fara saman „líkn“, sem hefur frekar jákvæða skírskotun, og „dráp“, sem er óneitanlega neikvætt hlaðið. Orðið dánaraðstoð hefur aftur á móti unnið sér sess í umræðunni og er m.a. notað í tveimur þingsályktunartillögum og skýrslu heilbrigðisráðherra sem var birt síðastliðið haust.

Auglýsing
Valgerður talar af lítilli virðingu og þekkingu um dánaraðstoð þegar hún segir að það sé hroki gagnvart dauðanum og lífinu sem fái menn til að óska dauðans. Hún notar orðalagið að „maður sé tekinn af lífi og bætir síðan við „...þessi fræga dánaraðstoð“. Þessi fullyrðing yfirlæknis líknardeildar Landspítalans að fólk sé tekið af lífi þegar það fær dánaraðstoð er eins langt frá raunveruleikanum og hægt er að hugsa sér. Þegar dánaraðstoð á í hlut er ávallt gengið úr skugga um að um sé að ræða sjálfviljuga og vel ígrundaða ósk einstaklingsins og fjarri öllu lagi að um sé að ræða líflátsverk eða aftöku sjúklings af hálfu læknis. Frekar er um að ræða kærleiksverk enda er um að ræða dýpstu ósk einstaklingsins að fá að deyja með sæmd.

„Allt þarf að vera fullkomið“

Valgerður heldur því fram í viðtalinu að þeir sem biðji um dánaraðstoð vilji hafa stjórn á öllu í sínu lífi – allt eigi að vera fullkomið – og þeir geti ekki hugsað sér að hafa ekki síðasta orðið. Hún fullyrðir að þetta séu frekar karlar en konur, oft á miðjum aldri, sem geti síður hugsað sér að missa stjórnartaumana og sætti sig síður við hlutskipti sjúklingsins. Geti ekki hugsað sér að vera háðir öðrum eða skammist sín jafnvel fyrir veikindi sín. Þessar fullyrðingar Valgerðar eiga engan veginn við rök að styðjast og lýsa frekar persónulegum skoðunum hennar en staðreyndum. Í Belgíu voru konur sem dæmi í meirihluta 2018 og 2019 eða 52,8% þeirra sem fengu dánaraðstoð og 50,04% árið 2020. Í sömu skýrslum má sjá að meirihluti þeirra sem fékk dánaraðstoð í Belgíu 2018-2020 var ekki á miðjum aldri heldur á aldrinum 70-89 ára og það sama er upp á teningnum í Hollandi. Kynjahlutföllin voru frekar jöfn í Hollandi eða 51% karlar á móti 49% konur árið 2019 þannig að ekki er um að ræða marktækan mun.

„Frískari og lengra frá dauðanum“

Valgerður fullyrðir einnig að þeir sem tali mest fyrir dánaraðstoð séu ekki bara einstaklingar sem glíma við óbærilega þjáningu frá degi til dags heldur „aðeins frískari og lengra frá dauðanum“. Hún vitnar í skýrslur sér til stuðnings, m.a. frá Benelúx-löndunum, sem eiga að sýna að það sé ekki fyrst og fremst fólk sem glímir við óbærileg einkenni sem óskar eftir dánaraðstoð. Þegar skýrslur frá þessum löndum eru skoðaðar kemur í ljós að þessar fullyrðingar yfirlæknis líknardeildar eiga ekki heldur við rök að styðjast. Mikill meirihluti þeirra sem fengu dánaraðstoð í Hollandi árið 2019 voru með ólæknandi krabbamein, taugasjúkdóma, hjarta- og æðasjúkdóma, lungnasjúkdóma eða fjölsjúkdóma. Í Belgíu var aðeins 0,6% þeirra sem fengu dánaraðstoð árið 2019 ekki með ólæknandi sjúkdóm. 

Meirihluti þeirra sem fá dánaraðstoð er langt leiddur af ólæknandi sjúkdómum og upplifir það versta sem lífið hefur upp á að bjóða. Dánaraðstoð gefur þeim tækifæri til að endurheimta mannlega reisn. Óbærileg þjáning snýst nefnilega ekki bara um líkamlega verki heldur er oft um að ræða tilvistarlega eða andlega þjáningu vegna skertra eða óásættanlegra lífsgæða. Þær meginástæður sem fólk sem fékk dánaraðstoð í Oregon árið 2019 gaf upp voru 1) að vera minna fær um að taka þátt í athöfnum sem gera lífið skemmtilegt (90,4%), 2) að tapa sjálfræði (86,7%) og að tapa reisn (72,3%). Í Kanada er læknum gert að greina frá því hvernig þeir sem biðja um dánaraðstoð lýsa þjáningum sínum. Algengasta ástæðan sem þeir nefna er að geta ekki lengur tekið þátt í þýðingarmiklum athöfnum (82,1%) og að geta ekki framkvæmt athafnir daglegs lífs (78,1%). Aðrar ástæður eru ófullnægjandi stjórn á öðrum einkennum en sársauka eða áhyggjur af því (56,4%), ófullnægjandi stjórn á sársauka eða áhyggjur af því (53,9%) og að missa reisn (53.3%). 

„Það er ekkert bann við sjálfsvíg“

Valgerður segist ekki átta sig á því hvers vegna fólk sem er sjálfbjarga og ekki með mikil sjúkdómseinkenni þurfi að fá aðra manneskju til þess að deyða sig og heldur áfram: „Ég meina, það er ekkert bann við sjálfsvígi, ha, það er ekkert alveg tabú í landinu, þú færð greftrun, ha, þú ert ekki grafinn utangarðs eins og áður.“ Þessi orð yfirlæknis líknardeildar eru auðvitað fyrir neðan allar hellur. Það er hreint út sagt óskiljanlegt og ekki yfirlækni líknardeildar Landspítalans sæmandi að leggja það beinlínis til við fólk að það fremji sjálfsvíg ef það treystir sér ekki til að lifa lengur.

Sjaldan beðið um stóru sprautuna

Valgerður segir að hún hafi í daglegri vinnu mjög sjaldan fengið „fyrirspurn um stóru sprautuna“. Það ætti ekki að koma á óvart að sjúklingar í íslensku heilbrigðiskerfi hafi ekki óskað eftir því að læknir bindi endi á líf þeirra enda er slíkt bannað með lögum. Ef þannig ósk hefur komið fram þá hefur henni verið sinnt án þess það sé gert opinbert, enda lögbrot miðað við núverandi lög.

Bið um faglega og málefnalega umræðu

Undirrituð er fyllilega meðvituð um að dánaraðstoð er viðkvæmt mál sem á sér margar hliðar. Þörf er á faglegri, málefnalegri og yfirvegaðri umræðu heilbrigðisstarfsmanna, stjórnmálamanna og samfélagsins alls um dánaraðstoð. Viðtalið við Valgerði Sigurðardóttir er því miður ekki liður í því. 

Greinarhöfundur er formaður Lífsvirðingar, félags um dánaraðstoð.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Gnarr
Af þrælmennum
Kjarninn 9. maí 2021
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar