Til varnar verðtryggingunni

peningar_opt.jpg
Auglýsing

Það er með ólík­indum hvað sumir ham­ast á móti verð­trygg­ing­unni nú til dags og telja hana rót alls efna­hags­vanda eftir hrunið mikla á fjár­mála­mörk­uð­unum í októ­ber 2008. Hver hefur ekki heyrt slag­orð­ið: „Burt með verð­trygg­ing­una – leið­réttum stökk­breytt lán“? Hér er öllu snúið við satt best að segja. Vísi­tala neyslu­verðs mælir verð­lags­breyt­ing­ar. Ef verð­bólgan er lítil , hækka verð­tryggðu lánin lít­ið. Ef verð­bólgan hverfur þá hækka verð­tryggð lán ekki um krónu. Svo ein­falt er það. Ef verð­bólgan lækkar þá lækka auð­vitað verð­tryggðu lánin sam­svar­andi. Ef verð­bólgan er mikil hækka lánin hins vegar tölu­vert og þá í takt við hækkun vísi­tölu neyslu­verðs.

Vill­andi hug­takarugl­ingur



Hrafn Magnússon Hrafn Magn­ús­son

Ofan á allt getur hug­takið „verð­trygg­ing“ hins vegar verið vill­andi. Betra væri að nota orðið „verð­leið­rétt­ing“, eins og ágætur vinur minn Guð­mundur Ólafs­son, lektor við Háskóla Íslands og á Bif­röst, hefur lagt til. Guð­mundur bendir á þá stað­reynd að verð­leið­rétt­ing lána við­gang­ist um heim all­an. Hug­takið „óverð­tryggð lán“ er líka vill­andi, því lán eru í sjálfu sér ekki „óverð­tryggð“, því nafn­vextir af slíkum lánum taka breyt­ingum miðað við verð­bólgu­þró­un­ina. Vext­irnir eru sem sagt leið­réttir á láns­tím­an­um. Fyrir daga verð­trygg­ing­ar­innar var einmitt talað um „verð­bóta­þátt vaxta“, sem er sami hlut­ur­inn. Það er hins vegar nokkuð rök­rétt ályktun að stór hluti lands­manna skilji hvorki upp né niður í umræð­unni um verð­tryggð eða óverð­tryggð lán, þegar bæði þessi hug­tök þurfa skýr­inga við, eins og að framan grein­ir.

En umræðan heldur áfram á þessum for­send­um, sam­an­ber stað­hæf­ing­una „burt með verð­trygg­ing­una – leið­réttum stökk­breytt lán.“ Það er ekki nýtt af nál­inni að vin­sælt sé að skjóta boð­bera slæmra tíð­inda. Það á við um verð­trygg­ing­una.

Auglýsing

Á hru­nár­inu 2008 hækk­aði vísi­tala neyslu­verðs mik­ið, aðal­lega vegna veik­ingar íslensku krón­unnar gagn­vart erlendum gjald­miðl­um. Þar með hækk­uðu verð­tryggðu lánin tals­vert og fram komu raddir sem enn eru háværar og sem vilja banna að verð­tryggja neyt­enda­lán með vísi­tölu neyslu­verðs og taka í stað þess upp óverð­tryggð lán með breyti­legum nafn­vöxt­um. Í við­líka efna­hags­um­hverfi sem við búum við hér á landi mundi engin lána­stofnun í heim­inum lána svo­nefnd óverð­tryggð lán með föstum vöxtum til langs tíma.

Launin hafa hækkað meira en neyslu­verð



Í þessu sam­bandi er vert að geta þess að til lengri tíma litið hafa launin hækkað meira en verð­bólg­an. Í með­fylgj­andi línu­riti eru laun og verð­trygg­ing lána borin sam­an. Miðað er ann­ars vegar við launa­vísi­tölu og hins vegar við vísi­tölu neyslu­verðs, sem Hag­stofa Íslands reiknar út mán­að­ar­lega. Upp­hafs­tím­inn er októ­ber 2008 þegar fjár­mála­mark­að­ur­inn hrundi. Frá þeim tíma til loka októ­ber á þessu ári hefur launa­vísi­talan hækkað meira en vísi­tala neyslu­verðs. Sama er upp á ten­ingnum ef staðan er tekin miðað er við árs­byrjun 2008. Launa­vísi­talan hefur hækkað meira í neyslu­verðs­vísi­talan, þ.e. verð­bólg­an. „Stökk­breytt“ verð­tryggð lán er því öfug­mæli í sjálfu sér ef hækk­unin er borin saman við hækkun launa­vísi­töl­unn­ar.

Fast­eigna­bólan mesti skað­vald­ur­inn



Or­sakir greiðslu­erf­ið­leika lán­tak­enda eftir hrunið í októ­ber liggja ann­ars stað­ar. Mesti skað­vald­ur­inn var upp­sprengt fast­eigna­verð á árunum fyrir hrun sem bank­arnir báru ábyrgð á. Með glanna­legum lán­veit­ingum bank­anna allt upp í 100% af mark­aðs­verði fast­eigna mynd­að­ist hættu­leg verð­bóla sem hlaut að springa fyrr eða síð­ar. Á sama tíma söfn­uð­ust upp fjár­munir hjá Íbúða­lána­sjóði vegna upp­greiðslu lána sjóðs­ins með nýjum lánum bank­anna. Þannig jókst vand­inn enn frek­ar. Til að bæta gráu ofan á svart end­ur­lán­aði Íbúða­lána­sjóður svo aftur pen­ing­ana til bank­anna þannig til að hægt væri að halda leiknum áfram. Þannig mynd­að­ist eins konar svika­milla í fjár­magns­flæð­inu, sem hlaut að enda illa.

Þeir sem verst fóru út úr hrun­inu eru þeir skuld­arar sem fjár­festu í íbúða­hús­næði þegar verð fast­eigna var sem hæst á árunum fyrir hrun. Þá hafa þeir lán­tak­endur þar sem ráð­stöf­un­ar­tekjur hafa dreg­ist saman af ýmsum ástæðum einnig átt við greiðslu­erf­ið­leika að stríða. Fast­eigna­verð hefur á síð­ustu miss­erum hins vegar hald­ist nokkuð í takt við vísi­tölu launa og neyslu­verðs, eins og sést á línu­rit­inu. Til marg­vís­legra ráð­staf­ana hefur einnig verið gripið gagn­vart þessum hópum til að létta á skulda­byrð­inni, m.a. með lækkun höf­uð­stóls skulda og með veru­legri hækkun vaxta­bóta. Margir skuld­arar eiga þó við mik­inn vanda að stríða í kjöl­far hruns­ins, en sökin er ekki verð­trygg­ing­ar­inn­ar, eins og áður segir heldur mis­tök stjórn­enda fjár­mála­stofn­ana.

Kostir verð­trygg­ing­ar­innar



Fyrir tíma verð­trygg­ing­ar­innar gufaði sparifé lands­manna bók­staf­lega upp í verð­bólg­unni og sparn­að­ur­inn var mjög lít­ill. Skuld­ar­inn fékk fé spari­fjár­eig­enda á silf­ur­fati með því að borga lánið til baka með miklu verð­minni krón­um.   Sann­leik­ur­inn er auð­vitað sá að verð­trygg­ing lána og verð­tryggð inn­lán hald­ast í hend­ur. Í fram­tíð­inni er því mjög mik­il­vægt að sátt ríki milli kyn­slóða um verð­trygg­ingu spari­fjár og fjár­skuld­bind­inga. Þegar lánað er til íbúða­kaupa er nauð­syn­legt að lánið sé til langs tíma, t.d. 40 ára og að hægt sé að dreifa greiðslu­byrð­inni sem jafn­ast á láns­tím­ann. Ekk­ert láns­form upp­fyllir þessi skil­yrði betur en verð­tryggð lán. Það er því firra að leggja til að banna verð­tryggð jafn­greiðslu­lán til langs tíma.

Verð­trygg­ingin skiptir máli



Gagn­vart sjóð­fé­lögum líf­eyr­is­sjóð­anna skiptir máli að verð­trygg­ingin sé til stað­ar. Því er við hæfi að vitna að lokum til orða dr. Ólafs Ísleifs­son­ar, hag­fræð­ings, í mál­stofu um fjár­hag líf­eyr­is­sjóða í Háskól­anum í Reykja­vík. Hann flutti þar fyr­ir­lestur fyrir troð­fullum sal tveimur vikum eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins í októ­ber 2008. Ólafur sagði eft­ir­far­andi orð­rétt, sem ég ætla að gera að mínum loka­orð­um:

„Þakka ber verð­trygg­ing­unni fyrir að það tókst að koma í veg fyrir að líf­eyr­is­kerfi lands­manna hrundi á sínum tíma. Nú hafa líf­eyr­is­sjóð­irnir orðið fyrir feikn­ar­legu höggi í fjár­málakrepp­unni og þá má velta fyrir sér hvernig umhorfs væri, þrátt fyrir allt, ef sjóð­irnir ættu ekki verð­tryggðar eign­ir. Ég byði ekki í þá stöð­u.“

Höf­undur er fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri Lands­sam­taka líf­eyr­is­sjóða.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Icelandair búið að ná samkomulagi við Boeing, og alla hina kröfuhafana
Icelandair Group er búið að ná samkomulagi við alla kröfuhafa sína. Félagið fær að falla frá kaupum á fjórum Boeing vélum sem það hafði skuldbundið sig til að kaupa.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Biden velur Harris sem varaforsetaefni
Demókrataflokkurinn hefur valið varaforsetaefni sitt fyrir komandi forsetakosningar. Hún er svört kona sem er líka af asísku bergi brotin og heitir Kamala Harris.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórður Snær Júlíusson
Stríðsrekstur fyrirtækis gegn nafngreindu fólki og gagnrýnum fjölmiðlum
Kjarninn 11. ágúst 2020
Höfuðstöðvar Ríkisútvarpsins í Efstaleiti.
Félag fréttamanna gagnrýnir myndband Samherja harðlega
Stjórn Félags fréttamanna, stéttarfélag fréttafólks á Ríkisútvarpinu, segir ómaklega veist að Helga Seljan fréttamanni í myndbandi sem Samherji birti í dag. Áhyggjuefni sé að reynt sé að gera fréttamann tortryggilegan í stað þess að svara spurningum.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Víðir Reynisson á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Víðir: Getum ekki sest í hægindastólinn og slakað á
Þrátt fyrir að útlit sé fyrir að árangur sé að nást af hertum sóttvarnaaðgerðum innanlands og tilslakanir séu framundan er ekki kominn til að hætta að huga að smitvörnum. Sá tími kemur ekki á meðan að veiran er til staðar, segir Víðir Reynisson.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir á fundinum í dag.
Þórólfur segir útlit fyrir að við séum að ná tökum á stöðunni
Sóttvarnalæknir segir að lítill fjöldi nýsmita allra síðustu daga bendi til þess að faraldurinn hér innanlands sé að verða viðráðanlegur. Hann lagði til tilslakanir innanlands og reifaði valkosti um aðgerðir á landamærum í minnisblaði til ráðherra.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Helgi Seljan var borin þungum sökum í myndbandi Samherja
RÚV og Helgi Seljan hafna ásökunum Samherja
„Ný viðmið í árásum stórfyrirtækis á fjölmiðla og einstaka fréttamenn,“ segir í yfirlýsingu frá Helga Seljan og Þóru Arnórsdóttur sem þau sendu frá sér vegna myndbands Samherja. Myndbandið var birt á YouTube rás Samherja fyrr í dag.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Logi Einarsson
Vöndum okkur
Kjarninn 11. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None