Verðtrygging, okur og fátækragildra

HusVef.jpg
Auglýsing

Anna Jonna Ármannsdóttir, verkfræðingur og  kerfisstjóri UNIX kerfa hjá Reiknistofnun Háskóla Íslands. Anna Jonna Ármanns­dótt­ir, verk­fræð­ingur og

kerf­is­stjóri UNIX kerfa hjá Reikni­stofnun Háskóla Íslands­.

Verð­bólgu­skotið sem fylgdi í kjöl­far efna­hags­hruns­ins árið 2008 hefur orðið mörgum þung­bært og þar á meðal und­ir­rit­aðri. Verð­tryggð hús­næð­is­lán eru rukkuð í verð­tryggðri hús­næð­is­lána­krónu, en tekjur heim­il­anna í óverð­tryggðum launa­krón­um.  Oft raskast mikið gengið milli hús­næð­is­lána­krón­unnar ann­ars­vegar og launa­krón­unnar hins­veg­ar. Þetta er það sem veldur heim­il­inum búsifjum til skamms tíma eins og í hrun­inu.

Grein Aðal­steins Hákon­ar­sonar um sann­girni og nauð­syn verð­trygg­ing­ar­inn­ar, í Kjarn­anum varð grein­ar­höf­undi að umhugs­un­ar­efni. Sér­stak­lega sam­an­burður hans við að „Sá sem fengi lán­aðan einn pott af mjólk átti að skila einum potti af mjólk til baka með ein­hverjum vöxt­um, þannig átti kerfið að virka.“

Auglýsing

Nú langar mig að taka þetta mjólk­ur­dæmi Aðal­steins og sýna hvernig það lítur út varð­andi mitt hús­næð­is­lán. Til að vinna með þægi­legar tölur má einn lítri af mjólk tákna eina milljón hús­næð­is­lána­króna frá sept­em­ber 2007.

Lánið hljóð­aði upp á 20 lítra af mjólk sem eru afhentir með afföllum sem fel­ast í að lán­veit­andi svolgrar í sig heilt mjólk­ur­glas upp á 0,2 lítra, á kostnað lán­taka í svo­kallað lán­töku­gjald.

Árlegir vextir eru 6% að und­an­skildri verð­bólgu sem að auki reyn­ist vera um 6% að með­al­tali frá 2004 til 2014. Næstu 40 árin greiðir lán­taki sam­tals um 200 lítra af nýmjólk!

Spurn­ingin er hvort kerfið hafi í raun átt að virka þannig.

Alís­lenskt mjólk­u­r­okur



Út­reikn­ingar þess­ara afborg­ana eru ekki ein­faldir og ólík­legt er að margir lán­tak­endur skilji þá fátækra­gildru sem þeir skrif­uðu und­ir. Fyrstu mán­að­ar­legu afborg­an­irnar af mjólk­ur­lán­inu sam­an­stóðu af 1 des­ilítra í vexti og 1 centilítra til að greiða niður höf­uð­stól mjólk­ur­skuld­ar­inn­ar. Verð­bólgan bætti hins­vegar við 6 centilítrum við skuld­ina á hverjum mán­uði og þannig jókst heild­ar­skuld­in. Næsta mánuð bæt­ist einnig við 6 centilítrar af mjólk við skuld­ina en greiðslan af höf­uð­stólnum er áfram 1 centilítri. Vaxta­greiðslan er 1 des­ilítri að við­bættum vöxtum af þeim hálfa des­ilítra (6 mínus 1 centilítri) sem bætt­ist við skuld­ina mán­uð­inn áður. Lán­tak­andi er með öðrum orðum lát­inn greiða vexti af verð­bættri mjólk sem hann fékk aldrei að láni. Nú þykri lán­tak­anda nóg komið og vill skila höf­uð­stóls­greiðslu, vaxta­greiðslu ásamt verð­bættu mjólk­inni. Tekur lán­veit­andi þá fram risa­stórt mjólkurglas og hellir 3 des­ilítrum í það og fær sér gúl­sopa. Sé ein­hver rest eftir það, neyð­ist lán­veit­andi að taka á móti því en það er ekki vel séð því þar missir lán­veit­andi vexti af verð­bót­un­um.

­Tekur lán­veit­andi þá fram risa­stórt mjólk­ur­glas og hellir 3 des­ilítrum í það og fær sér gúl­sopa. Sé ein­hver rest eftir það, neyð­ist lán­veit­andi að taka á móti því en það er ekki vel séð því þar missir lán­veit­andi vexti af verðbótunum. 

Nú 7 árum seinna er búið að greiða 15 lítra af þessum 20 lítrum en samt er skuldin komin í 30 lítra af nýmjólk. Þá gæti lán­taki reynt að vera snjall og end­ur­fjár­magna lánið en það er ekki hægt því lán­veit­andi lánar að hámarki 24 lítra af nýmjólk.

Ganga af íslenskri alþýðu dauðri



Þetta minnir óneit­an­lega á skulda­inn­heimtur kirkj­unnar á 18. öld­inni af leigu fátækra kot­bænda á löngu dauðu sauð­fé. Þegar Árni Magn­ús­son lét dæma slíka verð­trygg­ingu ólög­lega, bak­aði hann sér fjand­skap íslensku eigna­stétt­ar­inn­ar.  Síðan leyfð hann sér þá ósvífni að senda danska kon­ung­inum skýrslu sem komst að þeirri nið­ur­stöðu að íslenska eigna­stéttin og íslenska emb­ætt­is­manna­stéttin væru að ganga af íslenskri alþýðu dauðri. Nú eru aðrir tímar og íslend­ingar stétt­lausir og frjáls­ir.

Þegar verð­trygg­ingin var sett á, voru þess engin for­dæmi að útlána­stofn­anir gætu lánað út pen­inga í hvað sem er alger­lega áhættu­laust, en sett alla áhættu á lántakandann.

Þegar verð­trygg­ingin var sett á, voru þess engin for­dæmi að útlána­stofn­anir gætu lánað út pen­inga í hvað sem er alger­lega áhættu­laust, en sett alla áhættu á lán­tak­and­ann. Með setn­ingu verð­trygg­ing­ar­inn­ar, var öll áhætta færð frá útlána­stofn­unum yfir á lán­tak­end­ur. Þegar fjár­mála­stofn­anir veðj­uðu gegn íslensku laun­þega­krón­unni var það alger­lega áhættu­laust fyrir eignir þeirra í verð­tryggðum hús­næð­is­lána­krón­un­um. Laun­þegar voru hins­vegar blóð­mjólk­aðir og örmögn­uð­ust sumir undan þrælk­un­inni.

Fátækt­ar­gildra



Þegar til lengri tíma er lit­ið, er verð­trygg­ingin þess vald­andi að lán­tak­endur fest­ast í fátækra­gildru.  Verð­bólgan og verð­bæt­urnar ásamt verð­bóta­vöxt­um, valda því að þegar lán­taki er orð­inn eft­ir­launa­þegi, eru greiðsl­urnar svo háar að blóð­mjólka þarf kýr lán­taka til að skila mán­að­ar­legum mjólk­ur­greiðsl­um. Slíka með­ferð þola kýrnar ekki lengi og drep­ast á end­an­um, ef yfir­dýra­læknir hefur ekki þegar stöðvað mis­kunn­ar­leys­ið.

Sam­kvæmt útreikn­ingum mín­um, verða greiðslur af verð­tryggðu hús­næð­is­láni mínu, hærri en sem nemur elli­líf­eyri þegar ég kemst á líf­eyr­is­ald­ur. Það kall­ast fátækt­ar­gildra á íslensku.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stóru viðskiptabankarnir þrír tilkynntu allir vaxtalækkanir í vikunni sem leið.
Bankarnir taka aftur forystu í húsnæðislánum
Stýrivaxtalækkanir, lækkun bankaskatts og afnám sveiflujöfnunarauka hafa haft áhrif á vaxtakjör sem og getu bankanna til að lána fé. Með tilliti til verðbólgu verða hagstæðustu vextirnir til húsnæðiskaupa nú hjá bönkum í stað lífeyrissjóða.
Kjarninn 31. maí 2020
Barnabókin „Ævintýri í Bulllandi“
Mæðgur dunduðu sér við að skrifa barnabók á meðan að COVID-faraldurinn hélt samfélaginu í samkomubanni. Þær safna nú fyrir útgáfu hennar á Karolina fund.
Kjarninn 31. maí 2020
Þorri landsmanna greiðir tekjuskatt og útsvar. Hluti greiðir hins vegar fyrst og fremst fjármagnstekjuskatt.
Tekjur vegna arðgreiðslna jukust í fyrra en runnu til færri einstaklinga
Alls voru tekjur vegna arðs 46,1 milljarður króna í fyrra. Þeim einstaklingum sem höfðu slíkar tekjur fækkaði á því ári. Alls eru 75 prósent eigna heimila landsins bundnar í fasteignum.
Kjarninn 31. maí 2020
Maskína leiðrétti framsetningu Moggans á göngugatnakönnun
Maskína, sem vann könnun á viðhorfum til varanlegra göngugatna fyrir hóp kaupmanna sem berst gegn göngugötum í miðborginni, sendi frá sér leiðréttingu á fimmtudag eftir að bjöguð mynd af niðurstöðunum var dregin fram í Morgunblaðinu.
Kjarninn 31. maí 2020
Auður Jónsdóttir
Þú verður að deyja fyrir samfélagið!
Kjarninn 31. maí 2020
Stefán Ólafsson
Atvinnuleysisbætur eru alltof lágar
Kjarninn 31. maí 2020
Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála í dönsku stjórninni, sést hér á fundi í Brussel 25. janúar árið 2016. Þann sama dag sá hún fréttir sem gerðu hana hoppandi illa og urðu kveikjan að þeim embættisfærslum sem nú eru til rannsóknar.
Að tala tungum tveim og draga kanínu úr hatti
Danskir stjórnmálaskýrendur sem fylgjast með rannsókn á embættisfærslum Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra, segja hana hafa talað tungum tveim í yfirheyrslum vegna rannsóknarinnar. Minnisblað sem enginn hafði áður heyrt minnst á dúkkaði skyndilega upp.
Kjarninn 31. maí 2020
Donald Trump á blaðamannafundi í vikunni, þar sem hann undirritaði forsetatilskipun sem ætlað er að refsa einkafyrirtækjum fyrir að ritskoða efni á internetinu.
Trump steig á endanum yfir línuna sem Twitter hafði dregið í sandinn
Árið 2018 byrjaði Twitter að þróa lausn til að bregðast við því að stjórnmálamenn töluðu með misvísandi eða meiðandi hætti á miðlinum. Í þessari viku beitti miðilinn þessu meðali sínu gegn Donald Trump í fyrsta sinn. Og sá varð reiður.
Kjarninn 30. maí 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None