Verðtrygging, okur og fátækragildra

HusVef.jpg
Auglýsing

Anna Jonna Ármannsdóttir, verkfræðingur og  kerfisstjóri UNIX kerfa hjá Reiknistofnun Háskóla Íslands. Anna Jonna Ármanns­dótt­ir, verk­fræð­ingur og

kerf­is­stjóri UNIX kerfa hjá Reikni­stofnun Háskóla Íslands­.

Verð­bólgu­skotið sem fylgdi í kjöl­far efna­hags­hruns­ins árið 2008 hefur orðið mörgum þung­bært og þar á meðal und­ir­rit­aðri. Verð­tryggð hús­næð­is­lán eru rukkuð í verð­tryggðri hús­næð­is­lána­krónu, en tekjur heim­il­anna í óverð­tryggðum launa­krón­um.  Oft raskast mikið gengið milli hús­næð­is­lána­krón­unnar ann­ars­vegar og launa­krón­unnar hins­veg­ar. Þetta er það sem veldur heim­il­inum búsifjum til skamms tíma eins og í hrun­inu.

Grein Aðal­steins Hákon­ar­sonar um sann­girni og nauð­syn verð­trygg­ing­ar­inn­ar, í Kjarn­anum varð grein­ar­höf­undi að umhugs­un­ar­efni. Sér­stak­lega sam­an­burður hans við að „Sá sem fengi lán­aðan einn pott af mjólk átti að skila einum potti af mjólk til baka með ein­hverjum vöxt­um, þannig átti kerfið að virka.“

Auglýsing

Nú langar mig að taka þetta mjólk­ur­dæmi Aðal­steins og sýna hvernig það lítur út varð­andi mitt hús­næð­is­lán. Til að vinna með þægi­legar tölur má einn lítri af mjólk tákna eina milljón hús­næð­is­lána­króna frá sept­em­ber 2007.

Lánið hljóð­aði upp á 20 lítra af mjólk sem eru afhentir með afföllum sem fel­ast í að lán­veit­andi svolgrar í sig heilt mjólk­ur­glas upp á 0,2 lítra, á kostnað lán­taka í svo­kallað lán­töku­gjald.

Árlegir vextir eru 6% að und­an­skildri verð­bólgu sem að auki reyn­ist vera um 6% að með­al­tali frá 2004 til 2014. Næstu 40 árin greiðir lán­taki sam­tals um 200 lítra af nýmjólk!

Spurn­ingin er hvort kerfið hafi í raun átt að virka þannig.

Alís­lenskt mjólk­u­r­okur



Út­reikn­ingar þess­ara afborg­ana eru ekki ein­faldir og ólík­legt er að margir lán­tak­endur skilji þá fátækra­gildru sem þeir skrif­uðu und­ir. Fyrstu mán­að­ar­legu afborg­an­irnar af mjólk­ur­lán­inu sam­an­stóðu af 1 des­ilítra í vexti og 1 centilítra til að greiða niður höf­uð­stól mjólk­ur­skuld­ar­inn­ar. Verð­bólgan bætti hins­vegar við 6 centilítrum við skuld­ina á hverjum mán­uði og þannig jókst heild­ar­skuld­in. Næsta mánuð bæt­ist einnig við 6 centilítrar af mjólk við skuld­ina en greiðslan af höf­uð­stólnum er áfram 1 centilítri. Vaxta­greiðslan er 1 des­ilítri að við­bættum vöxtum af þeim hálfa des­ilítra (6 mínus 1 centilítri) sem bætt­ist við skuld­ina mán­uð­inn áður. Lán­tak­andi er með öðrum orðum lát­inn greiða vexti af verð­bættri mjólk sem hann fékk aldrei að láni. Nú þykri lán­tak­anda nóg komið og vill skila höf­uð­stóls­greiðslu, vaxta­greiðslu ásamt verð­bættu mjólk­inni. Tekur lán­veit­andi þá fram risa­stórt mjólkurglas og hellir 3 des­ilítrum í það og fær sér gúl­sopa. Sé ein­hver rest eftir það, neyð­ist lán­veit­andi að taka á móti því en það er ekki vel séð því þar missir lán­veit­andi vexti af verð­bót­un­um.

­Tekur lán­veit­andi þá fram risa­stórt mjólk­ur­glas og hellir 3 des­ilítrum í það og fær sér gúl­sopa. Sé ein­hver rest eftir það, neyð­ist lán­veit­andi að taka á móti því en það er ekki vel séð því þar missir lán­veit­andi vexti af verðbótunum. 

Nú 7 árum seinna er búið að greiða 15 lítra af þessum 20 lítrum en samt er skuldin komin í 30 lítra af nýmjólk. Þá gæti lán­taki reynt að vera snjall og end­ur­fjár­magna lánið en það er ekki hægt því lán­veit­andi lánar að hámarki 24 lítra af nýmjólk.

Ganga af íslenskri alþýðu dauðri



Þetta minnir óneit­an­lega á skulda­inn­heimtur kirkj­unnar á 18. öld­inni af leigu fátækra kot­bænda á löngu dauðu sauð­fé. Þegar Árni Magn­ús­son lét dæma slíka verð­trygg­ingu ólög­lega, bak­aði hann sér fjand­skap íslensku eigna­stétt­ar­inn­ar.  Síðan leyfð hann sér þá ósvífni að senda danska kon­ung­inum skýrslu sem komst að þeirri nið­ur­stöðu að íslenska eigna­stéttin og íslenska emb­ætt­is­manna­stéttin væru að ganga af íslenskri alþýðu dauðri. Nú eru aðrir tímar og íslend­ingar stétt­lausir og frjáls­ir.

Þegar verð­trygg­ingin var sett á, voru þess engin for­dæmi að útlána­stofn­anir gætu lánað út pen­inga í hvað sem er alger­lega áhættu­laust, en sett alla áhættu á lántakandann.

Þegar verð­trygg­ingin var sett á, voru þess engin for­dæmi að útlána­stofn­anir gætu lánað út pen­inga í hvað sem er alger­lega áhættu­laust, en sett alla áhættu á lán­tak­and­ann. Með setn­ingu verð­trygg­ing­ar­inn­ar, var öll áhætta færð frá útlána­stofn­unum yfir á lán­tak­end­ur. Þegar fjár­mála­stofn­anir veðj­uðu gegn íslensku laun­þega­krón­unni var það alger­lega áhættu­laust fyrir eignir þeirra í verð­tryggðum hús­næð­is­lána­krón­un­um. Laun­þegar voru hins­vegar blóð­mjólk­aðir og örmögn­uð­ust sumir undan þrælk­un­inni.

Fátækt­ar­gildra



Þegar til lengri tíma er lit­ið, er verð­trygg­ingin þess vald­andi að lán­tak­endur fest­ast í fátækra­gildru.  Verð­bólgan og verð­bæt­urnar ásamt verð­bóta­vöxt­um, valda því að þegar lán­taki er orð­inn eft­ir­launa­þegi, eru greiðsl­urnar svo háar að blóð­mjólka þarf kýr lán­taka til að skila mán­að­ar­legum mjólk­ur­greiðsl­um. Slíka með­ferð þola kýrnar ekki lengi og drep­ast á end­an­um, ef yfir­dýra­læknir hefur ekki þegar stöðvað mis­kunn­ar­leys­ið.

Sam­kvæmt útreikn­ingum mín­um, verða greiðslur af verð­tryggðu hús­næð­is­láni mínu, hærri en sem nemur elli­líf­eyri þegar ég kemst á líf­eyr­is­ald­ur. Það kall­ast fátækt­ar­gildra á íslensku.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Climate Strikes and Societal Responsibility
Kjarninn 22. október 2019
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Women in prison
Kjarninn 21. október 2019
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiÁlit
None