Við brosum því við borgum ekki Icesave

icesavenota-1.png
Auglýsing

Ices­ave málið tröll­reið íslensku sam­fé­lagi um ára­bil. Birtar voru ótelj­andi fréttir af öllum öngum þess, ásamt því að tugir álits­gjafa stigu fram með ýmis sjón­ar­mið í tengslum við eina stærstu milli­ríkja­deilu síð­ari tíma á Íslandi. Ices­ave lit­aði íslenska póli­tík og hafði málið gríð­ar­leg áhrif á póli­tískt lands­lag, eins og sigur Fram­sókn­ar­flokks­ins í síð­ustu kosn­ingum ber meðal ann­ars merki um.

Ennþá mis­skiln­ingur á ferð



Sigríður Mogensen. Sig­ríður Mog­en­sen, hag­fræð­ingur og meist­ara­nemi við LSE í London.

Þrátt fyrir þetta virð­ist enn ríkja tals­verður mis­skiln­ingur á því um hvað þessi deila sner­ist. Stefán Ólafs­son, pró­fessor við Háskóla Íslands, skrif­aði pistil í des­em­ber síð­ast­liðnum sem bar heit­ið: “Við greiðum Ices­ave - með bros á vör”. Pistill­inn byggir á grund­vall­armis­skiln­ingi á eðli deil­unnar og nið­ur­stöðu máls­ins. Til­efni pistils­ins er til­kynn­ing breskra stjórn­valda um að þau hafi nú end­ur­heimt um 85% að kröfum sínum í þrotabú Lands­bank­ans, vegna Ices­ave reikn­ing­anna. Bresk stjórn­völd minnt­ust ekki einu orði á að um væri að ræða skuld íslensku þjóð­ar­innar í til­kynn­ingu sinni. Það gerir pistla­höf­undur þó og talar um “skuld Íslend­inga”. Þessi mein­loka er lífseig, þetta var aldrei skuld þjóð­ar­inn­ar. Ekki frekar en að erlendar skuldir Act­a­vis eða ann­arra stór­fyr­ir­tækja eru skuldir Íslend­inga. Skuld og krafa í þrotabú er heldur ekki sami hlut­ur­inn.

Íslenska ríkið bæri áhætt­una



Þegar mesta rykið hafði sest eftir þá örlaga­ríku mán­uði sem haust- og vetr­ar­mán­uðir 2008-2009 reynd­ust lá fyrir að þrotabú Lands­bank­ans myndi að öllum lík­indum standa undir meg­in­þorra Ices­ave krafn­anna. Ices­ave samn­ing­arnir sner­ust um það að íslenska ríkið tæki ábyrgð á höf­uð­stóln­um, bæri áhætt­una, en þó fyrst og fremst um vexti. Vaxta­kostn­að­inn sem safn­að­ist upp frá þeim tíma sem Bretar og Hol­lend­ingar inntu af hendi greiðslur til inn­láns­eig­enda Ices­ave reikn­ing­anna, þar til þrotabú Lands­bank­ans lyki við útgreiðslur vegna krafna þeirra. Vaxta­kostn­að­ur­inn end­ur­spegl­aði þá tíma­gjá. Eitt pund greitt út á haust­mán­uðum 2008 var meira virði en eitt pund sem feng­ist til baka síð­ar. Óvissa ríkti um það hve háar end­ur­heimt­urnar yrðu nákvæm­lega og hvenær tæk­ist að hefja, og ljúka, útgreiðslum úr þrota­búi Lands­bank­ans. Þetta var þunga­miðjan í mál­inu, frá efna­hags­legu sjón­ar­miði.

Kaus málið útaf borð­inu í tvígang



Og sem betur fer kaus íslenska þjóðin málið út af borð­inu í tvígang, því gróf­lega áætlað næmi áfall­inn vaxta­kostn­aður Buchheit samn­ings­ins í dag á bil­inu 65 - 80 millj­örðum króna, í erlendri mynt. Gjald­eyr­is­staða þjóð­ar­bús­ins var og er þröng fyrir og er nær óhugs­andi að velta þvi fyrir sér hvernig komið væri fyrir rík­is­sjóði hefði þessi reikn­ingur fallið til. Áfall­inn vaxta­kostn­aður vegna hins svo­kall­aða Svav­ars­samn­ings næmi síðan ríf­lega 200 millj­örðum króna. Það er því fjarri lagi að þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­urnar og sig­ur­inn í dóms­mál­inu skipti “þannig frekar litlu þegar upp er stað­ið”, eins og Stefán Ólafs­son orð­aði það í pistli sín­um.

Vörðu sinn eigin fjár­mála­markað



Bresk og hol­lensk stjórn­völd tóku þá ákvörðun að greiða inn­láns­eig­endum kröfur sínar skömmu eftir fall Lands­bank­ans. Það gerðu þau fyrst og fremst til að verja sinn eigin fjár­mála­mark­að. Sneru sér svo að Íslend­ingum og kröfð­ust endu­greiðslu á þeim greiðslum ásamt vöxt­um. Þrátt fyrir að mikil laga­leg óvissa væri uppi. Með nið­ur­stöðu EFTA dóm­stóls­ins í jan­úar 2013 var end­an­lega úr því skorið að íslenskir skatt­greið­endur væru ekki ábyrgir fyrir því að tryggja inni­stæður fall­innar fjár­mála­stofn­un­ar. Þessi nið­ur­staða virt­ist hafa komið mörgum í opna skjöldu, þrátt fyrir að frá upp­hafi máls­ins hafi allt bent til að rétt­ur­inn væri okkar meg­in. Hins vegar fór deilan á tíma­bili að snú­ast um eitt­hvað allt annað en stað­reyndir og rök. Afskipti Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins að mál­inu bættu ekki úr skák og þáver­andi stjórn­völdum er vissu­lega vor­kunn að hafa þurft að sitja undir þeim þrýst­ingi sem sjóð­ur­inn beitti. Það er einnig rann­sókn­ar­efni út af fyrir sig að skoða þær for­sendur sem helstu láns­hæf­is­mats­fyr­ir­tæki not­uðu til að kom­ast að þeirri nið­ur­stöðu að lög­fest­ing Ices­ave samn­ings myndi bæta láns­hæf­is­mat Íslands. Það er eitt­hvað furðu­legt við þá aðferð­ar­fræði að þegar þjóð tekur á sig meiri skuld­bind­ingar batni láns­hæfi henn­ar. Von­andi hafa grein­ing­ar­að­ilar end­ur­skoðað þessa hug­mynda­fræði síð­an.

Ein­falt og skýrt



Ef póli­tík er vikið til hliðar eru stað­reyndir máls­ins nokkuð ein­faldar og skýr­ar. Það er mjög mik­il­vægt að sagan sé skrifuð eftir stað­reynd­um, sér­stak­lega í hags­muna­máli að stærð­argráðu við Ices­ave mál­ið.

Að halda því fram að þjóðin sé nú að greiða Ices­ave höf­uð­stól­inn er ótrú­lega furðu­leg rök­semd­ar­færsla. Eignir voru fluttar úr gamla Lands­bank­anum yfir í þann nýja og hluti af greiðsl­unni fyrir þær eignir er í formi skulda­bréfs í erlendum gjald­eyri (oft nefnt Lands­banka­bréf­ið) sem nýji bank­inn þarf að standa skil á gagn­vart þrota­bú­inu. Greiðslur af skulda­bréf­inu munu vissu­lega renna til helstu kröfu­hafa þrota­bús­ins, sem eru bresk og hol­lensk stjórn­völd. Ices­ave samn­ing­arnir hefðu ekki breytt upp­gjör­inu á milli gamla og nýja Lands­bank­ans, en til við­bótar hefði rík­is­sjóður verið í ábyrgð fyrir því að for­gangs­kröfu­hafar þrota­bús einka­bank­ans fengju kröfur sínar greiddar upp í topp. Ásamt því að inna af hendi slig­andi vaxta­kostnað vegna þeirrar skuld­bind­ing­ar.

Auglýsing

Það væri kær­komið ef þjóðin gæti í sam­ein­ingu þakkað fyrir að svo fór ekki. Óháð því hver afstaða fólks var á sínum tíma í mál­inu. Hún skiptir ekki máli í dag. Íslend­ingar unnu fulln­að­ar­sigur fyrir EFTA dóm­stólnum – skatt­greið­endur bera ekki ábyrgð á höf­uð­stóli Ices­ave krafn­anna og greiða hann ekki. Von­andi ber virtum álits­gjöfum sú gæfa að reyna ekki að telja þjóð­inni trú um ann­að.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rósa Björk Brynjólfsdóttir er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins, sem myndi gera afneitun helfararinnar refsiverða á Íslandi.
Vilja gera það refsivert að afneita helförinni
Tveggja ára fangelsi gæti legið við því að afneita eða gera gróflega lítið úr helförinni gegn gyðingum í seinni heimstyrjöldinni, ef nýtt frumvarp sem lagt hefur verið fram á þingi nær fram að ganga.
Kjarninn 19. janúar 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Enn reynt að banna verðtryggð lán án þess að banna þau að fullu
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur lagt fram frumvarp sem á að banna veitingu 40 ára verðtryggðra jafngreiðslulána til flestra. Þeir sem eru undanskildir eru hóparnir sem líklegastir eru til að taka lánin. Íslendingar hafa flúið verðtryggingu á methraða.
Kjarninn 19. janúar 2021
Sveinbjörn Indriðason forstjóri Isavia segir hlutafjáraukninguna gera Isavia kleift að ráðast í framkvæmdir til að auka samkeppnishæfni Keflavíkurflugvallar.
Ríkið spýtir fimmtán milljörðum inn í Isavia
Hlutafé í opinbera hlutafélaginu Isavia hefur verið aukið um 15 milljarða króna. Þetta er gert til að mæta tapi vegna áhrifa COVID-faraldursins og svo hægt verði að ráðast í framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sem eiga að skapa störf strax á þessu ári.
Kjarninn 19. janúar 2021
Boeing 737 MAX-vélar hafa ekki mátt fljúga í evrópskri lofthelgi frá því í mars 2019.
Evrópsk flugmálayfirvöld ætla að hleypa MAX-vélunum í loftið í næstu viku
Stjórnandi Flugöryggisstofnunar Evrópu boðaði á blaðamannafundi í morgun að Boeing 737 MAX-vélarnar, sem hafa verið kyrrsettar frá því í mars 2019, fái heimild til flugs í evrópskri lofthelgi í næstu viku.
Kjarninn 19. janúar 2021
Nafn Joe Manchin verður það fyrsta sem flýgur upp í huga fréttamanna þegar umdeild þingmál eru lögð fyrir öldungadeild Bandaríkjaþings. Íhaldssamasti demókratinn mun hafa mikið um að segja hvort þau komist í gegn.
Maðurinn sem Biden þarf að semja við
Sá þingmaður sem talinn er verða með mest ítök í öldungadeild Bandaríkjaþings á komandi misserum er demókratinn Joe Manchin frá Vestur-Virginíu. Ætli demókratar að ná 51 atkvæði með sínum málum þarf að komast að samkomulagi við hann.
Kjarninn 19. janúar 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – „Hvað hefurðu eiginlega á móti lestri?“
Kjarninn 19. janúar 2021
Svartá er vatnsmesta lindá landsins.
„Heita kartaflan“ sem mun „kljúfa samfélagið í Bárðardal“
Þingeyjarsveit hefur áður skipst í fylkingar í virkjanamálum. Laxárdeilan er mörgum enn í fersku minni en í þessari sömu sveit hyggst fyrirtækið SSB Orka reisa Svartárvirkjun sem engin sátt er um.
Kjarninn 19. janúar 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Ný könnun: Næstum tveir af hverjum þremur treysta ekki Bjarna til að selja Íslandsbanka
Tekjulægri vantreysta fjármála- og efnahagsráðherra mun frekar til að einkavæða annan ríkisbankann en þeir sem eru með hærri tekjur.
Kjarninn 18. janúar 2021
Meira úr sama flokkiÁlit
None