Við brosum því við borgum ekki Icesave

icesavenota-1.png
Auglýsing

Ices­ave málið tröll­reið íslensku sam­fé­lagi um ára­bil. Birtar voru ótelj­andi fréttir af öllum öngum þess, ásamt því að tugir álits­gjafa stigu fram með ýmis sjón­ar­mið í tengslum við eina stærstu milli­ríkja­deilu síð­ari tíma á Íslandi. Ices­ave lit­aði íslenska póli­tík og hafði málið gríð­ar­leg áhrif á póli­tískt lands­lag, eins og sigur Fram­sókn­ar­flokks­ins í síð­ustu kosn­ingum ber meðal ann­ars merki um.

Ennþá mis­skiln­ingur á ferð



Sigríður Mogensen. Sig­ríður Mog­en­sen, hag­fræð­ingur og meist­ara­nemi við LSE í London.

Þrátt fyrir þetta virð­ist enn ríkja tals­verður mis­skiln­ingur á því um hvað þessi deila sner­ist. Stefán Ólafs­son, pró­fessor við Háskóla Íslands, skrif­aði pistil í des­em­ber síð­ast­liðnum sem bar heit­ið: “Við greiðum Ices­ave - með bros á vör”. Pistill­inn byggir á grund­vall­armis­skiln­ingi á eðli deil­unnar og nið­ur­stöðu máls­ins. Til­efni pistils­ins er til­kynn­ing breskra stjórn­valda um að þau hafi nú end­ur­heimt um 85% að kröfum sínum í þrotabú Lands­bank­ans, vegna Ices­ave reikn­ing­anna. Bresk stjórn­völd minnt­ust ekki einu orði á að um væri að ræða skuld íslensku þjóð­ar­innar í til­kynn­ingu sinni. Það gerir pistla­höf­undur þó og talar um “skuld Íslend­inga”. Þessi mein­loka er lífseig, þetta var aldrei skuld þjóð­ar­inn­ar. Ekki frekar en að erlendar skuldir Act­a­vis eða ann­arra stór­fyr­ir­tækja eru skuldir Íslend­inga. Skuld og krafa í þrotabú er heldur ekki sami hlut­ur­inn.

Íslenska ríkið bæri áhætt­una



Þegar mesta rykið hafði sest eftir þá örlaga­ríku mán­uði sem haust- og vetr­ar­mán­uðir 2008-2009 reynd­ust lá fyrir að þrotabú Lands­bank­ans myndi að öllum lík­indum standa undir meg­in­þorra Ices­ave krafn­anna. Ices­ave samn­ing­arnir sner­ust um það að íslenska ríkið tæki ábyrgð á höf­uð­stóln­um, bæri áhætt­una, en þó fyrst og fremst um vexti. Vaxta­kostn­að­inn sem safn­að­ist upp frá þeim tíma sem Bretar og Hol­lend­ingar inntu af hendi greiðslur til inn­láns­eig­enda Ices­ave reikn­ing­anna, þar til þrotabú Lands­bank­ans lyki við útgreiðslur vegna krafna þeirra. Vaxta­kostn­að­ur­inn end­ur­spegl­aði þá tíma­gjá. Eitt pund greitt út á haust­mán­uðum 2008 var meira virði en eitt pund sem feng­ist til baka síð­ar. Óvissa ríkti um það hve háar end­ur­heimt­urnar yrðu nákvæm­lega og hvenær tæk­ist að hefja, og ljúka, útgreiðslum úr þrota­búi Lands­bank­ans. Þetta var þunga­miðjan í mál­inu, frá efna­hags­legu sjón­ar­miði.

Kaus málið útaf borð­inu í tvígang



Og sem betur fer kaus íslenska þjóðin málið út af borð­inu í tvígang, því gróf­lega áætlað næmi áfall­inn vaxta­kostn­aður Buchheit samn­ings­ins í dag á bil­inu 65 - 80 millj­örðum króna, í erlendri mynt. Gjald­eyr­is­staða þjóð­ar­bús­ins var og er þröng fyrir og er nær óhugs­andi að velta þvi fyrir sér hvernig komið væri fyrir rík­is­sjóði hefði þessi reikn­ingur fallið til. Áfall­inn vaxta­kostn­aður vegna hins svo­kall­aða Svav­ars­samn­ings næmi síðan ríf­lega 200 millj­örðum króna. Það er því fjarri lagi að þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­urnar og sig­ur­inn í dóms­mál­inu skipti “þannig frekar litlu þegar upp er stað­ið”, eins og Stefán Ólafs­son orð­aði það í pistli sín­um.

Vörðu sinn eigin fjár­mála­markað



Bresk og hol­lensk stjórn­völd tóku þá ákvörðun að greiða inn­láns­eig­endum kröfur sínar skömmu eftir fall Lands­bank­ans. Það gerðu þau fyrst og fremst til að verja sinn eigin fjár­mála­mark­að. Sneru sér svo að Íslend­ingum og kröfð­ust endu­greiðslu á þeim greiðslum ásamt vöxt­um. Þrátt fyrir að mikil laga­leg óvissa væri uppi. Með nið­ur­stöðu EFTA dóm­stóls­ins í jan­úar 2013 var end­an­lega úr því skorið að íslenskir skatt­greið­endur væru ekki ábyrgir fyrir því að tryggja inni­stæður fall­innar fjár­mála­stofn­un­ar. Þessi nið­ur­staða virt­ist hafa komið mörgum í opna skjöldu, þrátt fyrir að frá upp­hafi máls­ins hafi allt bent til að rétt­ur­inn væri okkar meg­in. Hins vegar fór deilan á tíma­bili að snú­ast um eitt­hvað allt annað en stað­reyndir og rök. Afskipti Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins að mál­inu bættu ekki úr skák og þáver­andi stjórn­völdum er vissu­lega vor­kunn að hafa þurft að sitja undir þeim þrýst­ingi sem sjóð­ur­inn beitti. Það er einnig rann­sókn­ar­efni út af fyrir sig að skoða þær for­sendur sem helstu láns­hæf­is­mats­fyr­ir­tæki not­uðu til að kom­ast að þeirri nið­ur­stöðu að lög­fest­ing Ices­ave samn­ings myndi bæta láns­hæf­is­mat Íslands. Það er eitt­hvað furðu­legt við þá aðferð­ar­fræði að þegar þjóð tekur á sig meiri skuld­bind­ingar batni láns­hæfi henn­ar. Von­andi hafa grein­ing­ar­að­ilar end­ur­skoðað þessa hug­mynda­fræði síð­an.

Ein­falt og skýrt



Ef póli­tík er vikið til hliðar eru stað­reyndir máls­ins nokkuð ein­faldar og skýr­ar. Það er mjög mik­il­vægt að sagan sé skrifuð eftir stað­reynd­um, sér­stak­lega í hags­muna­máli að stærð­argráðu við Ices­ave mál­ið.

Að halda því fram að þjóðin sé nú að greiða Ices­ave höf­uð­stól­inn er ótrú­lega furðu­leg rök­semd­ar­færsla. Eignir voru fluttar úr gamla Lands­bank­anum yfir í þann nýja og hluti af greiðsl­unni fyrir þær eignir er í formi skulda­bréfs í erlendum gjald­eyri (oft nefnt Lands­banka­bréf­ið) sem nýji bank­inn þarf að standa skil á gagn­vart þrota­bú­inu. Greiðslur af skulda­bréf­inu munu vissu­lega renna til helstu kröfu­hafa þrota­bús­ins, sem eru bresk og hol­lensk stjórn­völd. Ices­ave samn­ing­arnir hefðu ekki breytt upp­gjör­inu á milli gamla og nýja Lands­bank­ans, en til við­bótar hefði rík­is­sjóður verið í ábyrgð fyrir því að for­gangs­kröfu­hafar þrota­bús einka­bank­ans fengju kröfur sínar greiddar upp í topp. Ásamt því að inna af hendi slig­andi vaxta­kostnað vegna þeirrar skuld­bind­ing­ar.

Auglýsing

Það væri kær­komið ef þjóðin gæti í sam­ein­ingu þakkað fyrir að svo fór ekki. Óháð því hver afstaða fólks var á sínum tíma í mál­inu. Hún skiptir ekki máli í dag. Íslend­ingar unnu fulln­að­ar­sigur fyrir EFTA dóm­stólnum – skatt­greið­endur bera ekki ábyrgð á höf­uð­stóli Ices­ave krafn­anna og greiða hann ekki. Von­andi ber virtum álits­gjöfum sú gæfa að reyna ekki að telja þjóð­inni trú um ann­að.

Mótmæli
Aðför að grundvallarréttindum launafólks ógnar friði og stöðugleika
Í 72 prósent landa heims hefur verkafólk engan eða takmarkaðan aðgang að réttarkerfinu sé á því brotið.
Kjarninn 20. júní 2019
Spá því að stýrivextir lækki um eitt prósentustig í viðbót
Ef stýrivextir Seðlabanka Íslands verða lækkaðir í næstu viku munu þeir fara undir fjögur prósent í fyrsta sinn frá árinu 2011. Á sama tíma hafa vextir sem standa almenningi til boða, til dæmis vegna húsnæðiskaupa, sögulega lágir.
Kjarninn 20. júní 2019
Munu ákveða hvað flokkist til auðlinda hér á landi
Þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt þar sem umhverfis- og auðlindaráðherra er falið að fá sérfræðinga á sviði auðlindaréttar, umhverfisfræða og umhverfisréttar til að semja frumvarp til laga sem skilgreini hvað flokkist til auðlinda hér á landi.
Kjarninn 20. júní 2019
Innlend netverslun blómstrar - Maí veltuhæsti mánuðurinn frá upphafi
Á netinu jókst velta raf- og heimilistækja um 156,8 prósent á milli ára á meðan veltan í búðum dróst saman um 14,2 prósent.
Kjarninn 20. júní 2019
Segir lagafrumvarp um makrílveiðar vera óttalega hrákasmíð
Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, segir frumvarp Kristjáns Þórs Júlíussonar um makrílveiðar sem samþykkt var á Alþingi í gær ekki verja meginhagmuni þjóðarinnar hvað varðar stjórn­un, ráð­stöfun og nýt­ingu auð­lind­ar­inn­ar.
Kjarninn 20. júní 2019
Seðlabankafólk ræddi um Facebook gjaldmiðilinn
Seðlabankastjóri Bandaríkjanna, Jerome Powell, segir að rafmyntin sem Facebook ætlar að setja í loftið á næsta ári hafi komið til umræðu innan Seðlabanka Bandaríkjanna.
Kjarninn 19. júní 2019
Raunhækkun fasteigna lítil sem engin þessi misserin
Vorið 2017 mældist fasteignaverðshækkun 23,5 prósent.
Kjarninn 19. júní 2019
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingflokksformaður Pírata.
Heildarendurskoðun lögræðislaga samþykkt
Þingsályktunartilllaga þar sem mælst er til að heild­ar­end­ur­skoðun lög­ræð­islaga fari fram og að kosin verði til þess sér­nefnd þing­manna hefur verið samþykkt á Alþingi. Þingflokksformaður Pírata getur ekki beðið eftir því að hefjast handa.
Kjarninn 19. júní 2019
Meira úr sama flokkiÁlit
None