Við brosum því við borgum ekki Icesave

icesavenota-1.png
Auglýsing

Ices­ave málið tröll­reið íslensku sam­fé­lagi um ára­bil. Birtar voru ótelj­andi fréttir af öllum öngum þess, ásamt því að tugir álits­gjafa stigu fram með ýmis sjón­ar­mið í tengslum við eina stærstu milli­ríkja­deilu síð­ari tíma á Íslandi. Ices­ave lit­aði íslenska póli­tík og hafði málið gríð­ar­leg áhrif á póli­tískt lands­lag, eins og sigur Fram­sókn­ar­flokks­ins í síð­ustu kosn­ingum ber meðal ann­ars merki um.

Ennþá mis­skiln­ingur á ferð



Sigríður Mogensen. Sig­ríður Mog­en­sen, hag­fræð­ingur og meist­ara­nemi við LSE í London.

Þrátt fyrir þetta virð­ist enn ríkja tals­verður mis­skiln­ingur á því um hvað þessi deila sner­ist. Stefán Ólafs­son, pró­fessor við Háskóla Íslands, skrif­aði pistil í des­em­ber síð­ast­liðnum sem bar heit­ið: “Við greiðum Ices­ave - með bros á vör”. Pistill­inn byggir á grund­vall­armis­skiln­ingi á eðli deil­unnar og nið­ur­stöðu máls­ins. Til­efni pistils­ins er til­kynn­ing breskra stjórn­valda um að þau hafi nú end­ur­heimt um 85% að kröfum sínum í þrotabú Lands­bank­ans, vegna Ices­ave reikn­ing­anna. Bresk stjórn­völd minnt­ust ekki einu orði á að um væri að ræða skuld íslensku þjóð­ar­innar í til­kynn­ingu sinni. Það gerir pistla­höf­undur þó og talar um “skuld Íslend­inga”. Þessi mein­loka er lífseig, þetta var aldrei skuld þjóð­ar­inn­ar. Ekki frekar en að erlendar skuldir Act­a­vis eða ann­arra stór­fyr­ir­tækja eru skuldir Íslend­inga. Skuld og krafa í þrotabú er heldur ekki sami hlut­ur­inn.

Íslenska ríkið bæri áhætt­una



Þegar mesta rykið hafði sest eftir þá örlaga­ríku mán­uði sem haust- og vetr­ar­mán­uðir 2008-2009 reynd­ust lá fyrir að þrotabú Lands­bank­ans myndi að öllum lík­indum standa undir meg­in­þorra Ices­ave krafn­anna. Ices­ave samn­ing­arnir sner­ust um það að íslenska ríkið tæki ábyrgð á höf­uð­stóln­um, bæri áhætt­una, en þó fyrst og fremst um vexti. Vaxta­kostn­að­inn sem safn­að­ist upp frá þeim tíma sem Bretar og Hol­lend­ingar inntu af hendi greiðslur til inn­láns­eig­enda Ices­ave reikn­ing­anna, þar til þrotabú Lands­bank­ans lyki við útgreiðslur vegna krafna þeirra. Vaxta­kostn­að­ur­inn end­ur­spegl­aði þá tíma­gjá. Eitt pund greitt út á haust­mán­uðum 2008 var meira virði en eitt pund sem feng­ist til baka síð­ar. Óvissa ríkti um það hve háar end­ur­heimt­urnar yrðu nákvæm­lega og hvenær tæk­ist að hefja, og ljúka, útgreiðslum úr þrota­búi Lands­bank­ans. Þetta var þunga­miðjan í mál­inu, frá efna­hags­legu sjón­ar­miði.

Kaus málið útaf borð­inu í tvígang



Og sem betur fer kaus íslenska þjóðin málið út af borð­inu í tvígang, því gróf­lega áætlað næmi áfall­inn vaxta­kostn­aður Buchheit samn­ings­ins í dag á bil­inu 65 - 80 millj­örðum króna, í erlendri mynt. Gjald­eyr­is­staða þjóð­ar­bús­ins var og er þröng fyrir og er nær óhugs­andi að velta þvi fyrir sér hvernig komið væri fyrir rík­is­sjóði hefði þessi reikn­ingur fallið til. Áfall­inn vaxta­kostn­aður vegna hins svo­kall­aða Svav­ars­samn­ings næmi síðan ríf­lega 200 millj­örðum króna. Það er því fjarri lagi að þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­urnar og sig­ur­inn í dóms­mál­inu skipti “þannig frekar litlu þegar upp er stað­ið”, eins og Stefán Ólafs­son orð­aði það í pistli sín­um.

Vörðu sinn eigin fjár­mála­markað



Bresk og hol­lensk stjórn­völd tóku þá ákvörðun að greiða inn­láns­eig­endum kröfur sínar skömmu eftir fall Lands­bank­ans. Það gerðu þau fyrst og fremst til að verja sinn eigin fjár­mála­mark­að. Sneru sér svo að Íslend­ingum og kröfð­ust endu­greiðslu á þeim greiðslum ásamt vöxt­um. Þrátt fyrir að mikil laga­leg óvissa væri uppi. Með nið­ur­stöðu EFTA dóm­stóls­ins í jan­úar 2013 var end­an­lega úr því skorið að íslenskir skatt­greið­endur væru ekki ábyrgir fyrir því að tryggja inni­stæður fall­innar fjár­mála­stofn­un­ar. Þessi nið­ur­staða virt­ist hafa komið mörgum í opna skjöldu, þrátt fyrir að frá upp­hafi máls­ins hafi allt bent til að rétt­ur­inn væri okkar meg­in. Hins vegar fór deilan á tíma­bili að snú­ast um eitt­hvað allt annað en stað­reyndir og rök. Afskipti Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins að mál­inu bættu ekki úr skák og þáver­andi stjórn­völdum er vissu­lega vor­kunn að hafa þurft að sitja undir þeim þrýst­ingi sem sjóð­ur­inn beitti. Það er einnig rann­sókn­ar­efni út af fyrir sig að skoða þær for­sendur sem helstu láns­hæf­is­mats­fyr­ir­tæki not­uðu til að kom­ast að þeirri nið­ur­stöðu að lög­fest­ing Ices­ave samn­ings myndi bæta láns­hæf­is­mat Íslands. Það er eitt­hvað furðu­legt við þá aðferð­ar­fræði að þegar þjóð tekur á sig meiri skuld­bind­ingar batni láns­hæfi henn­ar. Von­andi hafa grein­ing­ar­að­ilar end­ur­skoðað þessa hug­mynda­fræði síð­an.

Ein­falt og skýrt



Ef póli­tík er vikið til hliðar eru stað­reyndir máls­ins nokkuð ein­faldar og skýr­ar. Það er mjög mik­il­vægt að sagan sé skrifuð eftir stað­reynd­um, sér­stak­lega í hags­muna­máli að stærð­argráðu við Ices­ave mál­ið.

Að halda því fram að þjóðin sé nú að greiða Ices­ave höf­uð­stól­inn er ótrú­lega furðu­leg rök­semd­ar­færsla. Eignir voru fluttar úr gamla Lands­bank­anum yfir í þann nýja og hluti af greiðsl­unni fyrir þær eignir er í formi skulda­bréfs í erlendum gjald­eyri (oft nefnt Lands­banka­bréf­ið) sem nýji bank­inn þarf að standa skil á gagn­vart þrota­bú­inu. Greiðslur af skulda­bréf­inu munu vissu­lega renna til helstu kröfu­hafa þrota­bús­ins, sem eru bresk og hol­lensk stjórn­völd. Ices­ave samn­ing­arnir hefðu ekki breytt upp­gjör­inu á milli gamla og nýja Lands­bank­ans, en til við­bótar hefði rík­is­sjóður verið í ábyrgð fyrir því að for­gangs­kröfu­hafar þrota­bús einka­bank­ans fengju kröfur sínar greiddar upp í topp. Ásamt því að inna af hendi slig­andi vaxta­kostnað vegna þeirrar skuld­bind­ing­ar.

Auglýsing

Það væri kær­komið ef þjóðin gæti í sam­ein­ingu þakkað fyrir að svo fór ekki. Óháð því hver afstaða fólks var á sínum tíma í mál­inu. Hún skiptir ekki máli í dag. Íslend­ingar unnu fulln­að­ar­sigur fyrir EFTA dóm­stólnum – skatt­greið­endur bera ekki ábyrgð á höf­uð­stóli Ices­ave krafn­anna og greiða hann ekki. Von­andi ber virtum álits­gjöfum sú gæfa að reyna ekki að telja þjóð­inni trú um ann­að.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lýður og Ágúst Guðmundssynir.
Athugasemdir frá Lýð og Ágústi Guðmundssonum
Kjarninn 2. júní 2020
Ásmundur Einar Daðason er með húsnæðismálin á sinni könnu sem félagsmálaráðherra.
Áætlað að 4.000 manns búi í atvinnuhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu
Samkvæmt nýlegu mati er áætlað að um 4.000 manns búi nú í atvinnu- og iðnaðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Ásmundur Einar Daðason félagsmálaráðherra segist ætla að leggja fram frumvarp sitt um hlutdeildarlán á yfirstandandi þingi.
Kjarninn 2. júní 2020
Guðmundur Guðmundsson
Hlutverk vetnis í orku- og loftslagsmálum framtíðarinnar
Kjarninn 2. júní 2020
Með öllu óvíst er hversu hratt ferðaþjónustan mun geta tekið við sér eftir þetta áfall og stutt við efnahagsbatann.
Vísbendingar um að botninum sé náð
Heimili á Íslandi hafa sótt um að taka 13 milljarða króna út úr séreignarsparnaði og um 6.000 heimili hafa fengið greiðslufrest af lánum. Þá hafa vaxtalækkanir skilað sér í lægri afborgunum af lánum, ekki síst til heimila.
Kjarninn 2. júní 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Sóttvarnalæknir: Áhættan virðist ekki vera mikil
PCR-mæling hjá einkennalausum einstaklingum er ekki óyggjandi próf til að greina SARS-CoV-2 veiruna, segir sóttvarnalæknir. 0-4 dögum eftir smit geti niðurstaða úr sýnatöku verið neikvæð hjá þeim sem er smitaður.
Kjarninn 2. júní 2020
Komufarþegum býðst að fara í sýnatöku frá og með 15. júní.
Staðfest: Komufarþegum mun standa sýnataka til boða
Bráðabirgðamat bendir til þess að kostnaður við sýnatöku á Keflavíkurflugvelli fyrstu tvær vikurnar frá rýmkun reglna um komu ferðamanna til landsins yrði um 160 milljónir króna ef 500 manns koma til landsins.
Kjarninn 2. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Lilja braut jafnréttislög þegar hún skipaði Pál í embætti ráðuneytisstjóra
Mennta- og menningarmálaráðherra braut jafnréttislög við skipun Páls Magnússonar í embætti ráðuneytisstjóra í nóvember síðastliðnum. Verulega skorti á efnislegan rökstuðning ráðherra fyrir ráðningunni, segir í úrskurði kærunefndar jafnréttismála.
Kjarninn 2. júní 2020
Slökkviliðsmaður berst við skógarelda í Brasilíu á síðasta ári.
Regnskógar minnkuðu um einn fótboltavöll á sex sekúndna fresti
Um tólf milljónir hektara af skóglendi töpuðust í hitabeltinu í fyrra. Skógareldar af náttúrunnar og mannavöldum áttu þar sinn þátt en einnig skógareyðing vegna landbúnaðar.
Kjarninn 2. júní 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None