Ekkert minnst á stóriðju í óútfærðri sóknaráætlun Íslands í loftlagsmálum

Sigrún Magnúsdóttir
Auglýsing

„Við erum ekki ­full­sköpuð þó við séum búin að setja fram sókn­ar­á­ætl­un­ina. Ég vil meina að þetta sé svona svipað eins og flug­tak og vonum að við lendum á mjög góðum stað en að flug­ferðin verði líka ánægju­leg.  Það verða mót­aðar til­lögur og ­fluttar á vor­þing­i.“ Þetta sagði Sig­rún Magn­ús­dóttir umhverf­is­ráð­herra þegar hún kynnti sókn­ar­á­ætlun rík­is­stjórnar Íslands í loft­lags­málum til næst­u ­þriggja ára í dag. Þar greindi Sig­rún einnig frá því að hún væri í 20 ára ­gömlum föt­um. Það væri mik­il­vægt að end­ur­nýja.

Sókn­ar­á­ætl­unin er ekki útfærð heldur byggir að mestu á mark­mið­um, veg­vísum og ómót­uðum hug­mynd­um. Ekki er til­greint hversu mik­ið ­á­ætl­unin á að kosta og ekki er minnst ein­u orði á stór­iðju í sókn­ar­á­ætl­un­inni, en stærstur hluti end­ur­nýj­an­legrar orku Ís­lands fer til slíkrar auk þess sem fjöl­mörg orku­frek stór­iðju­verk­efni eru í píp­unum eða fram­kvæmdir við upp­bygg­ingu þeirra þegar hafn­ar.

Þá er ekk­ert talað um ­sér­tækar aðgerðir um losun gróð­ur­hús­loft­teg­unda í þétt­býli, til dæmis með­ auknum rík­is­styrkjum til upp­bygg­ingar almenn­ings­sam­gangna og þétt­ingu byggð­ar­, ­sem er til þess fallin að draga úr losun vegna sam­gangna.

Auglýsing

Lögð fram í tengsl­u­m við Par­ís­ar­fund­inn

Sókn­ar­á­ætl­unin byggir á 16 verk­efn­um, þar af átta sem er ætlað að draga úr nettólosun á Íslandi í sam­göng­um, sjáv­ar­út­vegi, land­bún­aði og land­notk­un. Fjögur verk­efn­anna miða að því að efla sam­starf Íslands við önn­ur ­ríki við að draga úr losun og takast á við afleið­ingar loft­lags­breyt­inga.

Ekki er gert ráð fyrir að sókn­ar­á­ætl­unin sé mið­stýrð eða að hún komi í stað­inn fyrir núver­andi aðgerða­á­ætlun til að draga úr nettólos­un, ­sem er ætlað að tryggja að Ísland standi við skuld­bind­ingar sínar sam­kvæmt Kýótó-­bók­un­inni til 2020. Settir verða ábyrgð­ar­menn fyrir verk­efnin og óskað verður eftir fram­vindu­skýrslu um hvert verk­efni á næsta ári. 

Sókn­ar­á­ætlun er sett fram í tengslum við 21. aðild­ar­ríkja­fund ­Lofts­lags­samn­ings­ins í París (COP21), þar sem reynt verður að ná hnatt­ræn­u ­sam­komu­lagi um að draga úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda eftir 2030. 

Gunnar Bragi Sveins­son ut­an­rík­is­ráð­herra var einnig á kynn­ing­ar­fund­inum í dag. Hann sagði í sam­tal­i við Kjarn­ann að honum loknum að það væri mjög mik­il­vægt að Ísland taki á sig skuld­bind­ingar á fund­inum í Par­ís. „Við verðum að sýna fram á þá þróun sem við höfum séð á Íslandi, bæð­i í haf­inu og í jöklunum okk­ar. Við verðum að benda þeim á mögu­leik­ana, til dæm­is­ jarð­hita. Og tengja þetta svo að sjálf­sögðu við jafn­rétt­is­mál og þessi þver­læg­u ­mál. [...] En það skiptir mestu máli að stóru rík­in, Banda­rík­in, Brasil­í­a, Ind­land, Kína og fleiri, axli þá ábyrgð sem þeim ber. Þau eru mest­u á­hrifa­valdar í heim­inum í dag á lofts­lags­mál.“

„Það er mjög mikilvægt að Ísland taki á sig skuldbindingar,“ segir Gunnar Bragi Sveinsson, utanríkisráðherra, um fundinn í París. „En það skiptir mestu máli að stóru ríkin, Bandaríkin, Brasilía, Indland, Kína og fleiri, axli þá ábyrgð sem þeim ber. Þau eru mestu áhrifavaldar í heiminum í dag á loftslagsmál.“

Kostn­að­ar­á­ætlun liggur ekki fyrir

Sig­rún stað­festi í sam­tali við Kjarn­ann að ekki liggi fyrir kostn­að­ar­á­ætlun fyrir sókn­ar­á­ætl­un­ina. „Það á eftir að nákvæm­lega að setja krónur og aura á hverju verk­efni fyrir sig.“ Aðspurð hvort hún telji að það sé til­ nægt fjár­magn til að fjár­magna öll þessi verk­efni sagði Sig­rún að hún hafi aldrei vitað til þess að ein­hverjum hafi fund­ist hann hafa fengið nóg af ­pen­ing­um. „Ég er nú samt þeirrar gerð­ar, og hef í gegnum allt mitt líf, ekki haft af mikið af pen­ingum að segja. En verk­efnin geta náð árangri með sam­hjálp­ margra. Þannig vil ég líta á það. Ég vil líta á þetta þannig að við erum að breyta um hugs­un. Við stöndum á þrös­k­uldi nýrra tíma. Í þessu sam­vinnu­ferli er ég sann­færð um að við náum árangri. Ef maður vill ná því mark­miði þá nær mað­ur­ því mark­mið­i.“

Gild­andi mark­mið sett aftur fram

Við­auki sem birt­ur hefur verið með sókn­ar­á­ætl­un­inni er fjórar blað­síð­ur. Í honum er fjall­að ­stutt­lega um þau 16 verk­efni sem rík­is­stjórnin ætlar að beita sér fyr­ir.

Athygli vekur að ekk­ert þeirra átta verk­efna sem ráð­ast á í til að draga úr nettólos­un gróð­ur­hús­loft­teg­unda á Íslandi eru útfærð nema að mjög litlu leyti. Í við­auk­anum segir að aðgerð­ar­á­ætlun um orku­skipti verði lögð fram á vor­þing­i 2016 og að Ísland hafi þegar sett sér það mark­mið að árið 2020 verði hlut­fall end­ur­nýj­an­legra orku­gjafa í sam­göngum orðið tíu pró­sent og „mun ­starf á grunni vænt­an­legrar þings­á­lykt­unar miða að því að ná því marki.“

Það mark­mið er reyndar ekki nýtt af nál­inni. Íslend­ing­ar hafa haft það sem mark­mið að ná tíu pró­sent hlut­deild end­ur­nýj­an­legrar orku í sam­göngum árið 2020 um nokk­urt skeið.

Engin kúvend­ing í raf­bíla­væð­ingu framundan

Annað verk­efni sem hefur mikið verið rætt um á Íslandi er raf­bíla­væð­ing. Hall­dór Þor­geirs­son, yfir­maður stefnu­mörk­unar hjá skrif­stofu ­Loft­lags­samn­ings Sam­ein­uðu þjóð­anna, sagði til að mynda á fundi sem Lands­virkjun stóð fyrir um loft­lags­breyt­ingar í maí 2015 að Íslend­ingar væru ekki að hugsa nógu stórt í þessum mál­um. „Ég held það komi til með að hafa mjög mik­il á­hrif á hag­sæld á þess­ari eyju til fram­tíðar að gera þetta. Auð­vitað er svo­lítið dýr­ara að vera á undan öðrum, ég geri mér grein fyrir því en ég held það sé heldur ekki ábyrgt að bíða bara eftir því að allir verði komnir á raf­bíla og svo förum við á raf­bíla,“ sagði Hall­dór.

Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son for­sæt­is­ráð­herra hefur líka tal­að um raf­bíla­væð­ingu. Í ræðu sem hann hélt á ráð­stefnu um raf­bíla­væð­ingu á Ísland­i 13. nóv­em­ber í fyrra, sagði hann það vera ánægju­legt að Ísland væri í lyk­il­stöðu sem land sem geti fram­leitt nægt grænt elds­neyti fyrir bíla­flota fram­tíð­ar­inn­ar. „Núver­and­i ­rík­is­stjórn hefur frá upp­hafi lýst áhuga á að efla vist­vænar sam­göng­ur, eins og birt­ist í stefnu­yf­ir­lýs­ingu rík­is­stjórn­ar­inn­ar, þar sem áréttuð er sú sér­staða Íslend­inga að hafa aðgengi að end­ur­nýj­an­legum auð­lindum sem gerir okkur um leið fært að vera í far­ar­brodd­i í umhverf­is­mál­um. Stað­reyndin er sú að raf­bílar eru að verða raun­hæf­ur ­kostur og verða það enn frekar í fram­tíð­inni. Það sama má segja um leiðir til að knýja skip og önnur tæki sem hafa til þessa not­ast við jarð­efna­elds­neyti. Allt þetta ­gefur Íslandi mjög mikla mögu­leika á að verða fyrsta land í heimi sem ein­göngu nýtir end­ur­nýj­an­lega orku­gjafa. Stjórn­völd á Íslandi stefna að orku­skiptum í sam­göngum og stefna meðal ann­ars að því, til lengri tíma lit­ið, að skipta alfarið út hefð­bundnu jarð­efna­elds­neyti (bens­ín/­dísel) yfir í aðra orku­gjafa fyrir bíla og önn­ur öku­tæki – orku­gjafa sem eru end­ur­nýj­an­legir og upp­runnir á Íslandi.

Í stefnu­yf­ir­lýs­ing­u ­rík­is­stjórn­ar­innar segir einnig: „Mik­il­vægt er að beita hvetj­andi aðgerðum í efna­hags­líf­inu til að ýta undir græna starf­semi. Nýta ber vist­væna orku­gjafa enn frekar við sam­göng­ur. Hvatt verði til þess að dregið verð­i úr notkun jarð­efna­elds­neyt­is. Brýnt er að dregið verði úr nettólosun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda“.

Ekki er minnst á það í sókn­ar­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar að stefnt sé á að skipta alfarið út jarð­efna­elds­neyti í aðra orku­gjafa fyrir bíla og önnur öku­tæki.

Þess í stað á að efla inn­viði á lands­vísu fyrir raf­bíla. Í því felst að ríkið mun tíma­bundið styrkja átak til að byggja upp inn­viði fyr­ir­ raf­bíla þannig að hægt sé að að tryggja aðgengi að loft­lagsvænni sam­göngu­máta. Í við­auk­anum seg­ir: „Vanda þarf til verka hvað þetta varðar og taka til­lit m.a. til sam­keppn­is­sjón­ar­miða og reynslu Norð­manna og fleiri ríkja af verk­efn­um af þessu tagi. Grænu orkunni – sam­starfs­vett­vangi um orku­skipti í sam­göngum – verður falið að útfæra slíkt átak, sem verði fellt inn í fram­an­greinda að­gerða­á­ætlun um orku­skipti sem lögð verður fram á Alþingi á vor­þingi 2016. ­Sett verður til hliðar fjár­magn til að tryggja að hægt verði að vinna að þessu verk­efni strax á næsta ári.“ Það liggur því ekki fyrir nein útfærsla enn sem komið er á hvernig íslenska ríkið ætlar að beita sér fyrir raf­bíla­væð­ingu á Ís­landi.

Sigrún Magnúsdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Gunnar Bragi Sveinsson kynntu sóknaráætlunina.

Mark­mið og veg­vísar

Varð­andi sam­drátt í losun sjáv­ar­út­vegs, eins stærsta not­anda jarð­efna­elds­neytis á Íslandi, hefur Haf­in­u-Önd­veg­is­setri, verið falið að ger­a ­veg­vísi um sjálf­bæra nýt­ingu og verndun hafs­ins. Veg­vísir­inn verður kost­aður af ­stjórn­völdum og sam­tökum í atvinnu­lífi og mark­mið hans verður að draga úr los­un koldí­oxíðs um 40 pró­sent til árs­ins 2030, miðað við árið 1990. Engin útfærsla liggur því enn fyrir um það hvernig Ísland ætlar að ná þessu mark­miði.

Rík­is­stjórnin ætlar til við­bótar að stuðla að loft­lagsvænn­i land­bún­aði (með gerð veg­vís­is), með efl­ingu skóg­ræktar og land­græðslu end­ur­heimt vot­lendis (sett verður á fót verk­efni sum­arið 2016), styrkjum til­ verk­efna sem miða að kolefn­is­jöfnun í rík­is­rekstri og með þvi að leggj­ast í á­tak gegn mat­ar­só­un. Engin þess­arra verk­efna eru útfærð sér­stak­lega.

Sam­an­tekið er rík­is­stjórn ekki með útfærða áætlun um það hvernig hún ætlar að leggja sitt að mörkum til að draga hratt úr los­un gróð­ur­hús­loft­teg­unda hér­lendis á næstu árum, heldur mark­mið og hug­myndir um ­veg­vísa að þeim.

Þátt­taka í al­þjóð­legum verk­efnum

Í sókn­ar­á­ætl­un­inni er einnig fjallað um fjögur verk­efni sem Ísland ­tekur þátt í til að draga úr losun á heims­vísu. Þar er sagt að Ísland mun­i á­samt Irena, alþjóða­stofnun um end­ur­nýj­an­lega orku, eiga frum­kvæði að því að ­stofna Global Geothermal Alli­ance á ráð­stefn­unni í Par­ís. Sú stofnun á að tala ­fyrir nýt­ingu jarð­hita á heims­vísu í stað jarð­efna­elds­neyt­is.

Auk þess verður stefnt að því að „efla þátt­töku Íslands í starfi Norð­ur­skauts­ráðs­ins þar sem unnið er að verk­efnum tengdum lofts­lags- og um­hverf­is­breyt­ingum á norð­ur­slóð­um. Meðal ann­ars er áætlun um minnkun los­unar á sóti og met­ani, rann­sóknir á áhrifum hlýn­unar af völdum lofts­lags­breyt­inga á vist­kerfi hafs­ins og efl­ing vökt­unar og rann­sókna á áhrifum lofts­lags­breyt­inga á norð­ur­slóð­um. Ísland tekur við for­mennsku í ráð­inu árið 2019.“

Þá ætlar Ísland að greiða eina milljón dala, um 130 millj­ónir króna, í Græna loft­lags­sjóð­inn á árunum 2016 til 2020. Í við­auk­an­um ­segir að umræddur sjóður verði: „helsti sjóður í heim­inum til fram­tíðar til­ ­lofts­lagstengdra verk­efna.“

Einnig mun Ísland halda áfram stuðn­ingi við loft­lagstengd verk­efni og sjóði sem varða þró­un­ar­rík­in.

Vís­inda­skýrsla og bætt bók­hald

Afgangur sókn­ar­á­ætl­un­ar­inn­ar, snýst um styrk­ingu inn­viða til­ að halda utan um mála­flokk­inn. Það á að nást með því að gera vís­inda­skýrslu um af­leið­ingar loft­lags­breyt­inga á nátt­úru, efna­hag og sam­fé­lag á Íslandi. Hún á að koma út haustið 2016. Þá verður sett á fót verk­efni, stýrt af Veð­ur­stofu Íslands­, um hvernig íslenskt sam­fé­lag geti brugð­ist við áhrifum loft­lags­breyt­inga hér­lend­is. Fagráð verður skipað til að tryggja sam­hæf­ing­ar­hlut­verk verk­efn­is­ins.

Rík­is­stjórnin ætlar einnig að bæta bók­hald um spár um los­un og kolefn­is­bind­ingu og bæta vöktun á breyt­ingu jökla. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ríkisstjórnin vill auka gagnsæið hjá 30 óskráðum en þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum
Í drögum að nýju frumvarpi, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að auka traust á íslenskt atvinnulíf, er lagt til að skilgreining á „einingum tengdum almannahagsmunum“ verði víkkuð verulega út og nái meðal annars til stóriðju og sjávarútvegsrisa.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Virkjanir undir 10 MW hafa verið kallaðar smávirkjanir.
Vilja einfalda lög og reglur um smávirkjanir
Þingmenn Framsóknarflokksins segja umsóknarferli varðandi minni virkjanir fjárfrekt og langt og að smávirkjanir séu umhverfisvænir orkugjafar þar sem þær stuðli „að minni útblæstri óæskilegra efna sem hafa áhrif á hitastig jarðar“.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ástráður með það til skoðunar að stefna íslenska ríkinu ... aftur
Ástráður Haraldsson hefur fjórum sinnum sóst eftir því að komast að sem dómari við Landsrétt. Þrívegis hefur honum verið hafnað en ekki hefur verið tekin ákvörðun um eina umsókn hans. Ástráður telur sig hafa mátt þola ítrekuð réttarbrot.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Mannréttindadómstóll Evrópu: Ríkið þarf að greiða Elínu bætur
Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp dóm í máli Elínar Sigfúsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs Landsbankans, gegn íslenska ríkinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Margar konur af erlendum uppruna vissi ekki af kvennafrídeginum 2018 og unnu á meðan íslenskar konur tóku þátt.
Konur af erlendum uppruna vinna meira, eru í einhæfari störfum og á lægri launum
Ný skýrsla unnin fyrir félagsmálaráðuneytið sýnir að líta þurfi til margra þátta þegar hugað er að því hvar kreppir að varðandi stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Veiran skekur markaði
Ótti við að kórónaveiran muni valda miklum efnahagslegum vandamálum, eins og hún hefur nú þegar gert í Kína, virðist hræða markaði um allan heim. Þeir einkenndust af röðum tölum lækkunar í dag.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None