Snjallborgin sem býr til heimili framtíðarinnar

Mikil framþróun á sér nú stað þegar kemur að orkunýtingu heimila. Stafangur í Noregi er hálfgerð tilraunastofa í þessum efnum, en þar býr Herdís Sigurgrímsdóttir og fylgist grannt með gangi mála.

Herdís Sigurgrímsdóttir
Rafmagn
Auglýsing

Stafangur og nágrenni er þessa dag­ana risa­stór til­rauna­stofa fyr­ir­ ­snjall­lausnir sem spara raf­orku, stytta ferða­tíma, draga úr útblæstri og bæta að­hlynn­ingu aldr­aðra, auk ann­arra sam­fé­lags­verk­efna. Risa­vaxið ljós­leið­ara­net og snjall­heilar í raf­magns­töfl­unni eru lyk­ill­inn að heim­ilum fram­tíð­ar­inn­ar. Á snjall­heim­il­u­m Stafang­urs er app í snjall­sím­anum allt í senn: lyk­ill­inn að útidyra­hurð­inni, fjar­stýr­ingin að sjón­varp­inu, termosta­tið á ofn­inum og ­slökkvar­inn fyrir öll ljós heim­il­is­ins.

Snjall­heil­i heim­il­is­ins er líka bein­tengdur dreifi­kerfi raf­orku, fær skila­boð um það hvenær sól­ar­hrings­ins raf­magn er ódýr­ast og setur þá þvotta­vél­ina í gang og hleður raf­bíl­inn. Þá er hægt að tengja hann við þjófa- og bruna­varn­ar­kerfi sem hringir beint í slökkvi­liðið ef reyk­skynj­ar­inn fer í gang. Þannig má spara ­dýr­mætar mín­út­ur. Einnig er verið að þróa snjall­lausnir sem geta ger­bylt umönn­un aldr­aðra.

Nýsköp­un­ar­borg­in Stafangur

Stafangur er ein af níu nýsköp­un­ar­borgum sem taka þátt í risa­vöxnu þró­un­ar­verk­efn­i ­Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir snjall­borgir (smarter cities and comm­unities). Á næstu fimm árum munu Stafang­ur, í nánu sam­starfi við Eind­hoven og Manchester, prófa urmul snjall­lausna í borg­ar­skipu­lagi og hús­rekstri. Bestu lausn­irnar verða síðan teknar upp í þrem­ur öðrum evr­ópskum borg­um, Prag, Leipzig og Sabadell á Spáni.

Auglýsing



Það eru ekki bara snjall­hús á list­an­um, þó þau verk­efni hljóti mest­a ­at­hygli. Það er í sjálfu sér ekki nýtt að það sé hægt að opna úti­dyrnar með­ appi, kveikja og slökkva ljós og stjórna kynd­ingu heim­il­is­ins með sím­an­um. Það er ekki mörg heim­ili sem eru útbúin með þeirri tækni enn­þá, en það hefur ver­ið ­gert.

Heild­stæð hugsun í raforku­stjórnun

Nýj­ung­arnar liggja hins vegar í heild­stæðri og kerf­is­bund­inni hugsun um það hvernig maður geti bundið snjall­lausnir saman og fengið fram marg­feld­is­á­hrif sem stuðla að betri borg­ar­sam­fé­lagi. Með mark­vissri notkun á snjall­lausn­unum er hægt að spara um 20% af raf­magns­reikn­ingi heim­il­is­ins. Ef nógu margir taka upp snjall­ari raf­magns­notk­un, þá getur þetta þýtt miklu betri nýt­ingu á öllum innvið­um.

Dreifi­kerfið er byggt til að þola stóra toppa í raf­notkun á morgn­ana og um kvöld­mat­ar­leyt­ið, en liggur að sama skapi og mallar í hæga­gangi á nótt­unn­i. Eftir því sem allt kerf­ið, heim­ilin og vinnu­staðir verða snjall­ari, er bæð­i hægt að koma í veg fyrir óþarfa raf­magns­eyðslu og líka jafna álagið á dreifi­kerf­ið, sem þarf þá ekki heldur að vera jafn­viða­mik­ið.

Nýskap­andi raf­orku­fram­leið­andi

Fyr­ir­tækið Lyse er hér í lyk­il­hlut­verki. Lyse rekur upp­haf sitt til­ vatns­afls­virkj­ana innst í snar­bröttum Lyse-­firð­in­um, austan við Stafang­ur, og er enn umsvifa­mik­ill raf­orku­fram­leið­andi. Fyr­ir­tækið rekur einnig eitt stærsta ­ljós­leið­ara­net í Nor­egi og selur í dag net­þjón­ust­u og sjón­varp til rúm­lega 400.000 við­skipta­vina. Und­an­farin ár hef­ur ­fyr­ir­tækið einnig rekið öfl­ugt nýsköp­un­ar­starf til að þróa snjall­lausnir fyr­ir­ heim­ili og vinnu­staði til að spara raf­magn og dreifa álagi á kerf­ið. Í dag hugsar fyr­ir­tækið enn lengra og vinnur með snjall­lausnir fyrir heima­þjón­ustu og að­hlynn­ingu aldr­aðra, svo dæmi séu tek­in.

Núna er verið að prófa þetta í smáum skala en plönin eru stór. Á næst­u ­þremur árum mun Lyse setja upp sjálf­virka raf­magns­mæla hjá 140.000 við­skipta­vinum sín­um, sem lesa sjálf­krafa af og ­senda gögn til Lyse á klukku­tíma fresti. Þessir mælar tengj­ast lít­illi tölvu sem er í raun heil­inn í snjall­heim­il­inu.



Þar að auki er nú verið að besta lausn­irn­ar. Upp­setn­ing á snjall­lausnum á heim­ilum hefur hingað til kostað mikla vinnu, hugsun og und­ir­bún­ing fyr­ir­ hvert og eitt til­felli. Það hefur hingað til verið algengt að for­ritun á hverju ­snjall­heim­ili fyrir sig hafi tekið um 200 tíma. Lyse er hins vegar búið að þró­a ­staðl­aða snjall­húsa­lausn, sem tekur aðeins tvo tíma að for­rita.

En snilldin við snjall­húsa­kerfið er að maður þarf ekki að hugsa svo ­mikið út í það. Nú þegar er hægt að fá allra handa snjöll tæki og tól, öpp og ­vél­menni sem létta manni lífið á heim­il­inu. Guar­dian birti í vik­unni ágæta ­sam­an­tekt yfir áhuga­verð heim­il­is­tæki sem fást nú þegar eða eru á leið­inni. En hvað er unnið með því að fá mörg tæki sem létta manni líf­ið, ef maður notar tím­ann sem sparast, og vel það, í að læra á tæk­in, for­rita, fikta í still­ing­un­um, hringja í við­gerð­ar­mann og leita að ábyrgð­ar­skír­tein­unum fyrir hvert tæki fyrir sig?

Hvað eru snjall­ar ­borgir?

Hið sama gild­ir um borg­irn­ar. Þær eru sam­býli margra ólíkra afla og aðila. Til þess að þróa rót­tækar og gagn­gerar breyt­ingar á innviðum sam­fé­lags­ins, verða allir að leggj­ast á eitt. “Það er hægt að fylla borg­irnar með tækni svo út úr fló­ir, en ef tækni­lausn­irnar eru ekki tengdar og að vinna sam­an, eða ef við náum ekki að teikna þær inn í heild­ar­skipu­lag­ið, þá missum við af mörgum tæki­færum til að bæta þjón­ust­una við í­bú­ana,” segir Ellen Våland Mauritzen hjá Stafang­urs­borg.

Það er að mörgu leyti það sem stóra snjall­borga­verk­efnið snýst um: að ­sam­eina snjall­lausnir og fá þær til að vinna sam­an. „Þetta verk­efni varir jú bara í fimm ár. Í raun­inni fer mjög lít­ill hluti þessa verk­efnis í að finna upp á nýrri tækni; margt af þessu er nú þegar til. Þannig að það er ekk­ert margt á list­anum sem fær fólk til að segja: ‘vá! Hugs­aðu þér! Í fram­tíð­inni verður þetta hægt!’ Þetta er miklu frekar nýsköp­un­ar­verk­efni, þar sem við próf­um ­tækni­lausnir í nýju sam­hengi eða í stærri skala, með það fyrir augum að ná betri nýt­ingu á orku, plássi, sam­göng­um; eða í öðrum til­gang­i,” bætir kolleg­i hennar við: Gerd Seehuu­sen, sem stýrir verk­efn­inu fyrir hönd Stafang­urs­borg­ar.

„Þegar ég hugsa um nýsköpun og snjall­lausnir, þá dettur mér alltaf í hug ­Ge­org gír­lausi og fugla­húsið sem hann sat með á hausnum til að finna upp á hlut­u­m,” segir Gerd. „Það sem við erum að gera hér er í raun­inni að setja svona ­upp­finn­inga­hatt á heila borg og reyna að fá marga aðila til að þróa lausnir ­saman og hugsa heild­stætt.”

Sam­vinna milli geira ­nauð­syn­leg

Ein af lyk­ilá­stæð­unum fyrir því að Stafangur fékk að taka þátt í ein­u viða­mesta nýsköp­un­ar­verk­efni Evr­ópu­sam­bands­ins á þessu sviði, þrátt fyrir að Nor­egur sé ekki í ESB, er sú að hér fara saman kraft­mikil nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki, há­skólaum­hverfi sem er í góðum tengslum við atvinnu­lífið og sveit­ar­fé­lög sem ­leggja mikið upp úr að styðja við bakið á nýsköp­un.

„Í Stafangri er löng hefð fyrir náinni sam­vinnu milli háskól­ans, at­vinnu­lífs­ins og sveit­ar­fé­lag­anna. Ætli það megi ekki rekja það til­ ol­íu­iðn­að­ar­ins,” segir Gerd Seehuus, verk­efn­is­stjóri hjá Stafang­urs­borg. Stafangur hefur lengi verið mið­punktur norska olíu­iðn­að­ar­ins. „Hér er  mikil hefð fyrir nýsköp­un; að hafa alltaf augun opin fyrir nýjum lausnum og styðja nýjar og lof­andi hug­mynd­ir.”

Tæki­færin í krepp­unni

Stafangur hefur fengið að kenna á lækk­andi olíu­verði, enda mið­punkt­ur norska olíu­iðn­að­ar­ins. Þó að ástandið sé langt frá að geta jafn­ast á við fjár­málakrepp­una á Íslandi, þá hafa fjölda­upp­sagnir og vax­andi atvinnu­leysi verið fastir liðir í fréttum frá Stafangri þetta árið og lítil von á snögg­um bata.

Gerd segir þetta hins vegar hafa góð áhrif á nýsköp­un­ar­um­hverf­ið, í það minnsta fyrir þetta verk­efni. Nú neyð­ist fólk til að víkka ­sjón­deild­ar­hring­inn. Það hefur verið mik­ill fókus á olíu­iðn­að­inn fram að þessu en nú er fólk allt í einu farið að hafa meiri áhuga á verk­efnum eins og þessu.”

Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None