Snjallborgin sem býr til heimili framtíðarinnar

Mikil framþróun á sér nú stað þegar kemur að orkunýtingu heimila. Stafangur í Noregi er hálfgerð tilraunastofa í þessum efnum, en þar býr Herdís Sigurgrímsdóttir og fylgist grannt með gangi mála.

Herdís Sigurgrímsdóttir
Rafmagn
Auglýsing

Stafangur og nágrenni er þessa dag­ana risa­stór til­rauna­stofa fyr­ir­ ­snjall­lausnir sem spara raf­orku, stytta ferða­tíma, draga úr útblæstri og bæta að­hlynn­ingu aldr­aðra, auk ann­arra sam­fé­lags­verk­efna. Risa­vaxið ljós­leið­ara­net og snjall­heilar í raf­magns­töfl­unni eru lyk­ill­inn að heim­ilum fram­tíð­ar­inn­ar. Á snjall­heim­il­u­m Stafang­urs er app í snjall­sím­anum allt í senn: lyk­ill­inn að útidyra­hurð­inni, fjar­stýr­ingin að sjón­varp­inu, termosta­tið á ofn­inum og ­slökkvar­inn fyrir öll ljós heim­il­is­ins.

Snjall­heil­i heim­il­is­ins er líka bein­tengdur dreifi­kerfi raf­orku, fær skila­boð um það hvenær sól­ar­hrings­ins raf­magn er ódýr­ast og setur þá þvotta­vél­ina í gang og hleður raf­bíl­inn. Þá er hægt að tengja hann við þjófa- og bruna­varn­ar­kerfi sem hringir beint í slökkvi­liðið ef reyk­skynj­ar­inn fer í gang. Þannig má spara ­dýr­mætar mín­út­ur. Einnig er verið að þróa snjall­lausnir sem geta ger­bylt umönn­un aldr­aðra.

Nýsköp­un­ar­borg­in Stafangur

Stafangur er ein af níu nýsköp­un­ar­borgum sem taka þátt í risa­vöxnu þró­un­ar­verk­efn­i ­Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir snjall­borgir (smarter cities and comm­unities). Á næstu fimm árum munu Stafang­ur, í nánu sam­starfi við Eind­hoven og Manchester, prófa urmul snjall­lausna í borg­ar­skipu­lagi og hús­rekstri. Bestu lausn­irnar verða síðan teknar upp í þrem­ur öðrum evr­ópskum borg­um, Prag, Leipzig og Sabadell á Spáni.

Auglýsing



Það eru ekki bara snjall­hús á list­an­um, þó þau verk­efni hljóti mest­a ­at­hygli. Það er í sjálfu sér ekki nýtt að það sé hægt að opna úti­dyrnar með­ appi, kveikja og slökkva ljós og stjórna kynd­ingu heim­il­is­ins með sím­an­um. Það er ekki mörg heim­ili sem eru útbúin með þeirri tækni enn­þá, en það hefur ver­ið ­gert.

Heild­stæð hugsun í raforku­stjórnun

Nýj­ung­arnar liggja hins vegar í heild­stæðri og kerf­is­bund­inni hugsun um það hvernig maður geti bundið snjall­lausnir saman og fengið fram marg­feld­is­á­hrif sem stuðla að betri borg­ar­sam­fé­lagi. Með mark­vissri notkun á snjall­lausn­unum er hægt að spara um 20% af raf­magns­reikn­ingi heim­il­is­ins. Ef nógu margir taka upp snjall­ari raf­magns­notk­un, þá getur þetta þýtt miklu betri nýt­ingu á öllum innvið­um.

Dreifi­kerfið er byggt til að þola stóra toppa í raf­notkun á morgn­ana og um kvöld­mat­ar­leyt­ið, en liggur að sama skapi og mallar í hæga­gangi á nótt­unn­i. Eftir því sem allt kerf­ið, heim­ilin og vinnu­staðir verða snjall­ari, er bæð­i hægt að koma í veg fyrir óþarfa raf­magns­eyðslu og líka jafna álagið á dreifi­kerf­ið, sem þarf þá ekki heldur að vera jafn­viða­mik­ið.

Nýskap­andi raf­orku­fram­leið­andi

Fyr­ir­tækið Lyse er hér í lyk­il­hlut­verki. Lyse rekur upp­haf sitt til­ vatns­afls­virkj­ana innst í snar­bröttum Lyse-­firð­in­um, austan við Stafang­ur, og er enn umsvifa­mik­ill raf­orku­fram­leið­andi. Fyr­ir­tækið rekur einnig eitt stærsta ­ljós­leið­ara­net í Nor­egi og selur í dag net­þjón­ust­u og sjón­varp til rúm­lega 400.000 við­skipta­vina. Und­an­farin ár hef­ur ­fyr­ir­tækið einnig rekið öfl­ugt nýsköp­un­ar­starf til að þróa snjall­lausnir fyr­ir­ heim­ili og vinnu­staði til að spara raf­magn og dreifa álagi á kerf­ið. Í dag hugsar fyr­ir­tækið enn lengra og vinnur með snjall­lausnir fyrir heima­þjón­ustu og að­hlynn­ingu aldr­aðra, svo dæmi séu tek­in.

Núna er verið að prófa þetta í smáum skala en plönin eru stór. Á næst­u ­þremur árum mun Lyse setja upp sjálf­virka raf­magns­mæla hjá 140.000 við­skipta­vinum sín­um, sem lesa sjálf­krafa af og ­senda gögn til Lyse á klukku­tíma fresti. Þessir mælar tengj­ast lít­illi tölvu sem er í raun heil­inn í snjall­heim­il­inu.



Þar að auki er nú verið að besta lausn­irn­ar. Upp­setn­ing á snjall­lausnum á heim­ilum hefur hingað til kostað mikla vinnu, hugsun og und­ir­bún­ing fyr­ir­ hvert og eitt til­felli. Það hefur hingað til verið algengt að for­ritun á hverju ­snjall­heim­ili fyrir sig hafi tekið um 200 tíma. Lyse er hins vegar búið að þró­a ­staðl­aða snjall­húsa­lausn, sem tekur aðeins tvo tíma að for­rita.

En snilldin við snjall­húsa­kerfið er að maður þarf ekki að hugsa svo ­mikið út í það. Nú þegar er hægt að fá allra handa snjöll tæki og tól, öpp og ­vél­menni sem létta manni lífið á heim­il­inu. Guar­dian birti í vik­unni ágæta ­sam­an­tekt yfir áhuga­verð heim­il­is­tæki sem fást nú þegar eða eru á leið­inni. En hvað er unnið með því að fá mörg tæki sem létta manni líf­ið, ef maður notar tím­ann sem sparast, og vel það, í að læra á tæk­in, for­rita, fikta í still­ing­un­um, hringja í við­gerð­ar­mann og leita að ábyrgð­ar­skír­tein­unum fyrir hvert tæki fyrir sig?

Hvað eru snjall­ar ­borgir?

Hið sama gild­ir um borg­irn­ar. Þær eru sam­býli margra ólíkra afla og aðila. Til þess að þróa rót­tækar og gagn­gerar breyt­ingar á innviðum sam­fé­lags­ins, verða allir að leggj­ast á eitt. “Það er hægt að fylla borg­irnar með tækni svo út úr fló­ir, en ef tækni­lausn­irnar eru ekki tengdar og að vinna sam­an, eða ef við náum ekki að teikna þær inn í heild­ar­skipu­lag­ið, þá missum við af mörgum tæki­færum til að bæta þjón­ust­una við í­bú­ana,” segir Ellen Våland Mauritzen hjá Stafang­urs­borg.

Það er að mörgu leyti það sem stóra snjall­borga­verk­efnið snýst um: að ­sam­eina snjall­lausnir og fá þær til að vinna sam­an. „Þetta verk­efni varir jú bara í fimm ár. Í raun­inni fer mjög lít­ill hluti þessa verk­efnis í að finna upp á nýrri tækni; margt af þessu er nú þegar til. Þannig að það er ekk­ert margt á list­anum sem fær fólk til að segja: ‘vá! Hugs­aðu þér! Í fram­tíð­inni verður þetta hægt!’ Þetta er miklu frekar nýsköp­un­ar­verk­efni, þar sem við próf­um ­tækni­lausnir í nýju sam­hengi eða í stærri skala, með það fyrir augum að ná betri nýt­ingu á orku, plássi, sam­göng­um; eða í öðrum til­gang­i,” bætir kolleg­i hennar við: Gerd Seehuu­sen, sem stýrir verk­efn­inu fyrir hönd Stafang­urs­borg­ar.

„Þegar ég hugsa um nýsköpun og snjall­lausnir, þá dettur mér alltaf í hug ­Ge­org gír­lausi og fugla­húsið sem hann sat með á hausnum til að finna upp á hlut­u­m,” segir Gerd. „Það sem við erum að gera hér er í raun­inni að setja svona ­upp­finn­inga­hatt á heila borg og reyna að fá marga aðila til að þróa lausnir ­saman og hugsa heild­stætt.”

Sam­vinna milli geira ­nauð­syn­leg

Ein af lyk­ilá­stæð­unum fyrir því að Stafangur fékk að taka þátt í ein­u viða­mesta nýsköp­un­ar­verk­efni Evr­ópu­sam­bands­ins á þessu sviði, þrátt fyrir að Nor­egur sé ekki í ESB, er sú að hér fara saman kraft­mikil nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki, há­skólaum­hverfi sem er í góðum tengslum við atvinnu­lífið og sveit­ar­fé­lög sem ­leggja mikið upp úr að styðja við bakið á nýsköp­un.

„Í Stafangri er löng hefð fyrir náinni sam­vinnu milli háskól­ans, at­vinnu­lífs­ins og sveit­ar­fé­lag­anna. Ætli það megi ekki rekja það til­ ol­íu­iðn­að­ar­ins,” segir Gerd Seehuus, verk­efn­is­stjóri hjá Stafang­urs­borg. Stafangur hefur lengi verið mið­punktur norska olíu­iðn­að­ar­ins. „Hér er  mikil hefð fyrir nýsköp­un; að hafa alltaf augun opin fyrir nýjum lausnum og styðja nýjar og lof­andi hug­mynd­ir.”

Tæki­færin í krepp­unni

Stafangur hefur fengið að kenna á lækk­andi olíu­verði, enda mið­punkt­ur norska olíu­iðn­að­ar­ins. Þó að ástandið sé langt frá að geta jafn­ast á við fjár­málakrepp­una á Íslandi, þá hafa fjölda­upp­sagnir og vax­andi atvinnu­leysi verið fastir liðir í fréttum frá Stafangri þetta árið og lítil von á snögg­um bata.

Gerd segir þetta hins vegar hafa góð áhrif á nýsköp­un­ar­um­hverf­ið, í það minnsta fyrir þetta verk­efni. Nú neyð­ist fólk til að víkka ­sjón­deild­ar­hring­inn. Það hefur verið mik­ill fókus á olíu­iðn­að­inn fram að þessu en nú er fólk allt í einu farið að hafa meiri áhuga á verk­efnum eins og þessu.”

Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra.
Ráðherra skipar aðgerðahóp um verkefnið Karlar og jafnrétti
Meginhlutverk aðgerðahópsins er meðal annars að beita sér fyrir aðgerðum stjórnvalda um að auka þátttöku drengja og karla í öllu starfi og stefnumótun á sviði jafnréttismála.
Kjarninn 21. október 2018
Bergljót Kjartansdóttir
Friðarsamtal Dr. David Krieger og Dasaku Ikeda
Kjarninn 21. október 2018
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að tileinka sér nýja hæfileika
Kjarninn 21. október 2018
Þinglýst eignarhald skilyrði skráningar heimagistingar
Til stendur að breyta lögum um heimagistingu en breytingarnar miða að því að bæta ferlið við skráningu og eftirlit og að samræma betur málsmeðferð og ákvörðun sekta milli leyfisskyldrar gististarfsemi og skráningarskyldrar heimagistingar.
Kjarninn 21. október 2018
Ari Trausti Guðmundsson
Lagabreyting er varðar fiskeldi
Kjarninn 21. október 2018
Glæpamenn í jakkafötum
„Þeir ganga um í jakkafötum en eru glæpamenn“. Þetta er lýsing danska forsætisráðherrans á mönnum sem hafa orðið uppvísir að einhverju stærsta skattsvikamáli sem sögur fara af. Um er að ræða jafngildi um það bil tíu þúsund milljarða íslenskra króna.
Kjarninn 21. október 2018
Íslendingar borga þriðjung af því sem Danir borga fyrir kalda vatnið
Ódýrast er að nota kalt vatn á Íslandi af Norðurlöndunum.
Kjarninn 20. október 2018
María Pétursdóttir
Starfsgetumat – Upp á líf og dauða
Kjarninn 20. október 2018
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None