Snjallborgin sem býr til heimili framtíðarinnar

Mikil framþróun á sér nú stað þegar kemur að orkunýtingu heimila. Stafangur í Noregi er hálfgerð tilraunastofa í þessum efnum, en þar býr Herdís Sigurgrímsdóttir og fylgist grannt með gangi mála.

Herdís Sigurgrímsdóttir
Rafmagn
Auglýsing

Stafangur og nágrenni er þessa dag­ana risa­stór til­rauna­stofa fyr­ir­ ­snjall­lausnir sem spara raf­orku, stytta ferða­tíma, draga úr útblæstri og bæta að­hlynn­ingu aldr­aðra, auk ann­arra sam­fé­lags­verk­efna. Risa­vaxið ljós­leið­ara­net og snjall­heilar í raf­magns­töfl­unni eru lyk­ill­inn að heim­ilum fram­tíð­ar­inn­ar. Á snjall­heim­il­u­m Stafang­urs er app í snjall­sím­anum allt í senn: lyk­ill­inn að útidyra­hurð­inni, fjar­stýr­ingin að sjón­varp­inu, termosta­tið á ofn­inum og ­slökkvar­inn fyrir öll ljós heim­il­is­ins.

Snjall­heil­i heim­il­is­ins er líka bein­tengdur dreifi­kerfi raf­orku, fær skila­boð um það hvenær sól­ar­hrings­ins raf­magn er ódýr­ast og setur þá þvotta­vél­ina í gang og hleður raf­bíl­inn. Þá er hægt að tengja hann við þjófa- og bruna­varn­ar­kerfi sem hringir beint í slökkvi­liðið ef reyk­skynj­ar­inn fer í gang. Þannig má spara ­dýr­mætar mín­út­ur. Einnig er verið að þróa snjall­lausnir sem geta ger­bylt umönn­un aldr­aðra.

Nýsköp­un­ar­borg­in Stafangur

Stafangur er ein af níu nýsköp­un­ar­borgum sem taka þátt í risa­vöxnu þró­un­ar­verk­efn­i ­Evr­ópu­sam­bands­ins fyrir snjall­borgir (smarter cities and comm­unities). Á næstu fimm árum munu Stafang­ur, í nánu sam­starfi við Eind­hoven og Manchester, prófa urmul snjall­lausna í borg­ar­skipu­lagi og hús­rekstri. Bestu lausn­irnar verða síðan teknar upp í þrem­ur öðrum evr­ópskum borg­um, Prag, Leipzig og Sabadell á Spáni.

Auglýsing



Það eru ekki bara snjall­hús á list­an­um, þó þau verk­efni hljóti mest­a ­at­hygli. Það er í sjálfu sér ekki nýtt að það sé hægt að opna úti­dyrnar með­ appi, kveikja og slökkva ljós og stjórna kynd­ingu heim­il­is­ins með sím­an­um. Það er ekki mörg heim­ili sem eru útbúin með þeirri tækni enn­þá, en það hefur ver­ið ­gert.

Heild­stæð hugsun í raforku­stjórnun

Nýj­ung­arnar liggja hins vegar í heild­stæðri og kerf­is­bund­inni hugsun um það hvernig maður geti bundið snjall­lausnir saman og fengið fram marg­feld­is­á­hrif sem stuðla að betri borg­ar­sam­fé­lagi. Með mark­vissri notkun á snjall­lausn­unum er hægt að spara um 20% af raf­magns­reikn­ingi heim­il­is­ins. Ef nógu margir taka upp snjall­ari raf­magns­notk­un, þá getur þetta þýtt miklu betri nýt­ingu á öllum innvið­um.

Dreifi­kerfið er byggt til að þola stóra toppa í raf­notkun á morgn­ana og um kvöld­mat­ar­leyt­ið, en liggur að sama skapi og mallar í hæga­gangi á nótt­unn­i. Eftir því sem allt kerf­ið, heim­ilin og vinnu­staðir verða snjall­ari, er bæð­i hægt að koma í veg fyrir óþarfa raf­magns­eyðslu og líka jafna álagið á dreifi­kerf­ið, sem þarf þá ekki heldur að vera jafn­viða­mik­ið.

Nýskap­andi raf­orku­fram­leið­andi

Fyr­ir­tækið Lyse er hér í lyk­il­hlut­verki. Lyse rekur upp­haf sitt til­ vatns­afls­virkj­ana innst í snar­bröttum Lyse-­firð­in­um, austan við Stafang­ur, og er enn umsvifa­mik­ill raf­orku­fram­leið­andi. Fyr­ir­tækið rekur einnig eitt stærsta ­ljós­leið­ara­net í Nor­egi og selur í dag net­þjón­ust­u og sjón­varp til rúm­lega 400.000 við­skipta­vina. Und­an­farin ár hef­ur ­fyr­ir­tækið einnig rekið öfl­ugt nýsköp­un­ar­starf til að þróa snjall­lausnir fyr­ir­ heim­ili og vinnu­staði til að spara raf­magn og dreifa álagi á kerf­ið. Í dag hugsar fyr­ir­tækið enn lengra og vinnur með snjall­lausnir fyrir heima­þjón­ustu og að­hlynn­ingu aldr­aðra, svo dæmi séu tek­in.

Núna er verið að prófa þetta í smáum skala en plönin eru stór. Á næst­u ­þremur árum mun Lyse setja upp sjálf­virka raf­magns­mæla hjá 140.000 við­skipta­vinum sín­um, sem lesa sjálf­krafa af og ­senda gögn til Lyse á klukku­tíma fresti. Þessir mælar tengj­ast lít­illi tölvu sem er í raun heil­inn í snjall­heim­il­inu.



Þar að auki er nú verið að besta lausn­irn­ar. Upp­setn­ing á snjall­lausnum á heim­ilum hefur hingað til kostað mikla vinnu, hugsun og und­ir­bún­ing fyr­ir­ hvert og eitt til­felli. Það hefur hingað til verið algengt að for­ritun á hverju ­snjall­heim­ili fyrir sig hafi tekið um 200 tíma. Lyse er hins vegar búið að þró­a ­staðl­aða snjall­húsa­lausn, sem tekur aðeins tvo tíma að for­rita.

En snilldin við snjall­húsa­kerfið er að maður þarf ekki að hugsa svo ­mikið út í það. Nú þegar er hægt að fá allra handa snjöll tæki og tól, öpp og ­vél­menni sem létta manni lífið á heim­il­inu. Guar­dian birti í vik­unni ágæta ­sam­an­tekt yfir áhuga­verð heim­il­is­tæki sem fást nú þegar eða eru á leið­inni. En hvað er unnið með því að fá mörg tæki sem létta manni líf­ið, ef maður notar tím­ann sem sparast, og vel það, í að læra á tæk­in, for­rita, fikta í still­ing­un­um, hringja í við­gerð­ar­mann og leita að ábyrgð­ar­skír­tein­unum fyrir hvert tæki fyrir sig?

Hvað eru snjall­ar ­borgir?

Hið sama gild­ir um borg­irn­ar. Þær eru sam­býli margra ólíkra afla og aðila. Til þess að þróa rót­tækar og gagn­gerar breyt­ingar á innviðum sam­fé­lags­ins, verða allir að leggj­ast á eitt. “Það er hægt að fylla borg­irnar með tækni svo út úr fló­ir, en ef tækni­lausn­irnar eru ekki tengdar og að vinna sam­an, eða ef við náum ekki að teikna þær inn í heild­ar­skipu­lag­ið, þá missum við af mörgum tæki­færum til að bæta þjón­ust­una við í­bú­ana,” segir Ellen Våland Mauritzen hjá Stafang­urs­borg.

Það er að mörgu leyti það sem stóra snjall­borga­verk­efnið snýst um: að ­sam­eina snjall­lausnir og fá þær til að vinna sam­an. „Þetta verk­efni varir jú bara í fimm ár. Í raun­inni fer mjög lít­ill hluti þessa verk­efnis í að finna upp á nýrri tækni; margt af þessu er nú þegar til. Þannig að það er ekk­ert margt á list­anum sem fær fólk til að segja: ‘vá! Hugs­aðu þér! Í fram­tíð­inni verður þetta hægt!’ Þetta er miklu frekar nýsköp­un­ar­verk­efni, þar sem við próf­um ­tækni­lausnir í nýju sam­hengi eða í stærri skala, með það fyrir augum að ná betri nýt­ingu á orku, plássi, sam­göng­um; eða í öðrum til­gang­i,” bætir kolleg­i hennar við: Gerd Seehuu­sen, sem stýrir verk­efn­inu fyrir hönd Stafang­urs­borg­ar.

„Þegar ég hugsa um nýsköpun og snjall­lausnir, þá dettur mér alltaf í hug ­Ge­org gír­lausi og fugla­húsið sem hann sat með á hausnum til að finna upp á hlut­u­m,” segir Gerd. „Það sem við erum að gera hér er í raun­inni að setja svona ­upp­finn­inga­hatt á heila borg og reyna að fá marga aðila til að þróa lausnir ­saman og hugsa heild­stætt.”

Sam­vinna milli geira ­nauð­syn­leg

Ein af lyk­ilá­stæð­unum fyrir því að Stafangur fékk að taka þátt í ein­u viða­mesta nýsköp­un­ar­verk­efni Evr­ópu­sam­bands­ins á þessu sviði, þrátt fyrir að Nor­egur sé ekki í ESB, er sú að hér fara saman kraft­mikil nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki, há­skólaum­hverfi sem er í góðum tengslum við atvinnu­lífið og sveit­ar­fé­lög sem ­leggja mikið upp úr að styðja við bakið á nýsköp­un.

„Í Stafangri er löng hefð fyrir náinni sam­vinnu milli háskól­ans, at­vinnu­lífs­ins og sveit­ar­fé­lag­anna. Ætli það megi ekki rekja það til­ ol­íu­iðn­að­ar­ins,” segir Gerd Seehuus, verk­efn­is­stjóri hjá Stafang­urs­borg. Stafangur hefur lengi verið mið­punktur norska olíu­iðn­að­ar­ins. „Hér er  mikil hefð fyrir nýsköp­un; að hafa alltaf augun opin fyrir nýjum lausnum og styðja nýjar og lof­andi hug­mynd­ir.”

Tæki­færin í krepp­unni

Stafangur hefur fengið að kenna á lækk­andi olíu­verði, enda mið­punkt­ur norska olíu­iðn­að­ar­ins. Þó að ástandið sé langt frá að geta jafn­ast á við fjár­málakrepp­una á Íslandi, þá hafa fjölda­upp­sagnir og vax­andi atvinnu­leysi verið fastir liðir í fréttum frá Stafangri þetta árið og lítil von á snögg­um bata.

Gerd segir þetta hins vegar hafa góð áhrif á nýsköp­un­ar­um­hverf­ið, í það minnsta fyrir þetta verk­efni. Nú neyð­ist fólk til að víkka ­sjón­deild­ar­hring­inn. Það hefur verið mik­ill fókus á olíu­iðn­að­inn fram að þessu en nú er fólk allt í einu farið að hafa meiri áhuga á verk­efnum eins og þessu.”

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals um ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None