Topp 10 - Jólamyndir

Kristinn Haukur Guðnason sagnfræðingur er mikill áhugamaður um kvikmyndir og tók saman lista yfir bestu jólamyndirnar. Þær eru fjölbreyttar og klassískar.

Die Hard
Auglýsing

Það er ómissandi þáttur á mörgum heim­ilum að horfa á jóla­kvik­mynd. Margar eru orðnar sígildar og eru sýndar í sjón­varpi  á hverjum ein­ustu jól­um. Flestar eru gam­an­samar barna eða fjöl­skyldu­myndir þar sem ákveðin boð­skapur eða gildi eru á­ber­andi. Það er þó ekki algilt og í raun er eina skil­yrðið til þess að ­kvik­mynd geti talist jóla­mynd að hún ger­ist í kringum hátíð­arnar og að þær séu í vissum for­grunni. Hér eru nokkrar af þeim allra bestu.

10. Joyeux Noel – 2005

Franska kvik­myndin Joyeux Noel (Gleði­leg jól) fjallar um einn merkasta atburð í sögu hern­að­ar­, jóla­vopna­hléið árið 1914 í fyrri heims­styrj­öld­inni. Þá tóku dát­arnir það upp á sitt eins­dæmi að hætta að berj­ast um stund og í stað þess gáfu þeir hvor­um öðrum gjafir, sungu og spil­uðu knatt­spyrnu. Þetta gerð­ist víða á hinni löng­u vest­ur­víg­línu í Frakk­landi og Belg­íu. Her­for­ingj­arnir voru aftur á móti ekki á­nægðir með upp­á­tæk­ið. Her­mönnum voru mörgum hverjum refsað fyrir athæfið og komið var í veg fyrir að þetta end­ur­tæki sig ári seinna. Í mynd­inni eru sýnd ­þrjú mis­mun­andi sjón­ar­horn, þ.e. franskt, breskt og þýskt og því er hún á þremur tungu­mál­um. Myndin daðrar við það að vera helst til of væmin en ­boð­skap­ur­inn kemst þó til skila. Hún sýnir raun­veru­legan sam­ein­ing­ar­mátt jól­anna.

Auglýsing


9. Edwar­d Sc­iss­or­hands – 1990

Hinn got­neski stíll kvik­mynda­gerð­ar­manns­ins Tim Burton minnir mann frekar á hrekkja­vök­una en jól­in. Engu að síður gerði hann þrjár jóla­myndir í upp­hafi tíunda ára­tug­ar­ins: The Night­mare Before Christmas, Bat­man Ret­urns og Edward Sciss­or­hands. Ed­ward (Johnny Depp) er drengur sem búinn er til af öldnum upp­finn­inga­mann­i líkt og í sög­unni af Gosa. Upp­finn­inga­mað­ur­inn deyr þó áður en hann nær að klára að búa til dreng­inn og því hefur hann ein­ungis skæri í stað handa. Tim Burton og Johnny Depp hafa unnið saman að sjö kvik­myndum og er sam­band þeirra fyrir löngu orð­ið ­fyr­ir­sjá­an­legt og leiði­gjarnt. Edwar­d Sc­iss­or­hands var hins vegar fyrsta myndin sem þeir gerðu saman og stend­ur enn tím­ans tönn. Það sem stendur upp úr er feg­urð leik­mynd­ar­inn­ar, þá ­sér­stak­lega ísskúlp­t­úr­arnir sem Edward býr til fyrir ást­ina sína Kim (Winona Ryder).



8. The Shop Around the Corner – 1940

It´s a Wond­erful Life er þekktasta jóla­myndin sem stór­leik­ar­inn James Stewart lék í en The Shop Around the Corner er gim­steinn ­sem oft er litið fram hjá. Þetta er krútt­leg ást­ar­saga byggð á ung­versku ­leik­riti sem ger­ist að mestu leyti í lít­illi verslun í Búda­pest. Tveim­ur ­starfs­mönnum í versl­un­inni, Alfred (Stewart)og Klöru (Maureen O´Sulla­van), kemur illa saman en þau vita þó ekki að þau eru í raun penna­vin­ir. Sem penna­vinir verða þau svo ást­fangin þó að þau haldi að þau hafi aldrei hist. ­Myndin ger­ist í aðdrag­anda jól­anna og jóla­ösin í versl­un­inni er stór partur af henni. Myndin endar svo á aðfanga­degi þar sem Alfred og Klara fella loks hug­i ­sam­an. Myndin var leik­stýrð af þýska stór­leik­stjór­anum Ernst Lubitsch sem tald­i hana vera sína bestu mynd á ferl­inum.



7. Emil í Lönneberga – 1971

Kvik­mynd­irnar um Emil í Katt­holti eru ekki ein heild heldur sam­an­safn af vignettum rétt eins og bæk­urnar alkunnu sem Astrid Lind­gren skrif­aði. Hver vignetta er saga af ein­hverju skammar­striki Emils. Hápunktur fyrstu kvik­mynd­ar­innar eru jólin og hvernig Emil eyði­leggur jóla­boð fjöl­skyld­unnar með því að bjóða öll­u­m ­fá­tæk­ling­unum í sveit­inni upp á veislu­mat­inn sem bjóða átti frænd­fólki hans. Hvort þetta er eig­in­legt skammar­strik er þó umdeil­an­legt því hér kemur hinn sanni jóla­andi fram.  Emil lýsir því yfir­ að „á jól­unum verður allt lif­andi að fá að borða“ að „mat­ur­inn eigi að vera þar ­sem hann gerir gagn“. Upp­taln­ingin og lýs­ingin á öllum jólamatnum er lík­a eft­ir­minni­leg og þá sér­stak­lega af þeim ótal teg­undum af pylsum sem étnar vor­u í Smá­lönd­unum í upp­hafi sein­ustu ald­ar. Myndin er því góð heim­ild um jóla­hald ­fyrr á tím­um.



6. Greml­ins – 1984

Greml­ins skaut­ar milli þess að vera gam­an­mynd, hryll­ings­mynd og ævin­týra­mynd sem jafn­fram­t ­ger­ist á jól­un­um. Í mynd­inni fær ung­lings­pilt­ur­inn Billy Peltzer und­ar­lega veru í jóla­gjöf sem faðir hans keypti af gömlum Kín­verja. Veran sem Kín­verj­inn kall­ar Mogwai en Peltzer feðgar nefna Gizmo á svo eftir að valda gríð­ar­legum usla þegar hún kemst í kynni við vatn. Myndin sló ræki­lega í gegn og Gizmo varð svo vin­sæll og þótti svo krútt­legur að ennþá eru seldir bangsar og önnur leik­föng í hans líki. Fram­halds­myndin Greml­ins 2: The New Batch frá árinu 1990, sem ekki var jóla­mynd og hafði allt ann­að and­rúms­loft, þótti aftur á móti alger­lega mis­heppn­uð. Ser­ían er þó ekki dauð úr öllum æðum því á kom­andi árum munum við fá að sjá þriðja inn­legg­ið.



5. Die Hard – 1988

Ein ein­kenni­leg­asta jóla­mynd allra tíma hlýtur að vera Die Hard. Spennu­mynd sem fjallar um gísla­töku í háhýsi og löggu sem brýst inn í það til að bjarga eig­in­konu sinn­i. Hríð­skota­byss­ur, spreng­ing­ar, blóð og einn­ar-lín­u-frasar ein­kenna mynd­ina. ­Myndin gerði til að mynda setn­ing­una: „Yippi­e-ki-yay, motherfucker!“ heims­þekkta. Engu að síður er þetta jóla­mynd og ein af þeim allra bestu. Hún ger­ist öll á að­fanga­dag jóla, jóla­skraut sést alls staðar í mynd­inni og það sem kannski ­mestu máli skiptir þá er tón­listin að miklu leyti jólatón­list. Það er þó ekki alltaf hefð­bundin jólatón­list sem heyr­ist í mynd­inni því t.a.m. má heyra rappslagarann Christmas in Hollis með­ hljóm­sveit­inni Run D.M.C.  Fram­halds­myndin Die Hard 2 sem kom út tveimur árum seinna ger­ist einmitt líka á jól­un­um.



4. Fanny och A­lex­ander – 1982

Eitt mesta meist­ara­verk sænska snill­ings­ins Ing­mars Berg­man er fjöl­skyldusagan Fanny og Alex­ander. Myndin sem séð er frá sjón­ar­horni systk­ina frá Upp­sölum skömmu eftir alda­mót­in 1900 hefur reyndar bæði verið gefin út sem bíó­mynd og sem þátta­röð. Myndin hefst í jóla­boði hjá Ekdahl fjöl­skyld­unni og það er eft­ir­minni­leg­asti hlut­i ­mynd­ar­inn­ar.  Fjöldi manns er sam­an­kom­in og allsnægt­ir, fjör og ham­ingja svífa yfir öllu, sér­stak­lega hjá börn­un­um. ­Myndin tekur þó skarpa beygju þegar fjöl­skyldu­fað­ir­inn deyr og móð­irin gift­ist bisk­upi sem er bæði strangur og grimm­ur. Í mynd­inni reyndi Berg­man að end­ur­ger­a þau jól sem hann mundi eftir sem barn í Upp­sölum. Hún er því mjög per­sónu­legt verk og hans hinsta bíó­mynd í fullri lengd. Mynd­in hlaut fern ósk­arsverð­laun m.a. fyrir kvik­mynda­töku. En að henni stóð hinn mikli ­meist­ari Sven Nykvist.



3. The Miracle on 34th Street – 1947

Myndin er ein af þessum sígildu amer­ísku jóla­myndum sem ­sýndar eru á hverju ári í sjón­varpi þar ytra. Hún fjallar um jóla­svein­inn sem kemur til New York og fær vinnu hjá Macy´s stór­versl­un­inni. Hann er ­góð­hjart­aður og snjall en jafn­framt heið­ar­legur og þrjósk­ur. Sveinki lend­ir bæði inn á geð­deild og í rétt­ar­sal þar sem hann þarf að sýna fram á það að hann sé í raun og veru jóla­sveinn­inn þar sem fæstir nema þá börnin trúa hon­um. En eins og tit­ill­inn gefur til kynna þá fjallar myndin aðal­lega um trúnna á eitt­hvað yfir­nátt­úru­leg­t.Annað gam­al­kunn­ugt jóla­þema kemur einnig við sög­u, þ.e. græðgin. Galdur mynd­ar­innar er þó aðal­lega fólg­inn í breska leik­ar­an­um Ed­mund Gwenn sem leikur sveinka af stakri snilld. Svo vel reyndar að hann fékk ósk­arsverð­laun fyrir vikið fyrir leik í auka­hlut­verki.



2. Home Alone – 1990

Home Alone er ein af vin­sæl­ustu kvik­myndum allra tíma. Þetta er gam­an­söm fjöl­skyldu­mynd úr smiðju John Hug­hes sem gerði hinn 10 ára gamla Macauley Culkin að heims­frægri barna­stjörnu. Fyrri helm­ingur mynd­ar­innar minn­ir um margt dönsku barna­bók­ina Palli var einn í heim­inum, þ.e. ungur drengur óskar sér þess að fjöl­skylda hans hverfi og það ger­ist. Það hefur ýmsa kosti að vera aleinn og eft­ir­lits­laus heima hjá sér en það er aftur á móti ein­mana­legt að vera aleinn um jól­in. ­Seinni helm­ingur mynd­ar­inn­ar, þegar inn­brots­þjófar brjót­ast inn í hús­ið, er eins og svæsnasti Tomma og Jenna þáttur þar sem ofbeldið verður nán­ast yfir­gengi­legt en á kómískan hátt þó. Vin­sæl fram­halds­mynd var gerð tveimur árum seinna með sömu leik­urum og nokk­urn ­veg­inn sömu for­múl­unni.



1. Scrooged – 1988

Jóla­saga var ­skrifuð af Charles Dic­kens árið 1843 og hefur verið marg­kvik­mynduð í gegn­um ­tíð­ina. Í Scrooged er sagan þó sett í nú­tíma­bún­ing og gerð mun gam­an­sam­ari. Bill Murray leikur aðal­hlut­verk­ið, ­kald­rifj­aða sjón­varps­fram­leið­and­ann Frank Cross (byggður á Eben­ezer Scrooge), ­sem þrælar starfs­fólki sínu út á jól­un­um. En í sjón­varps­ver­inu er einmitt ver­ið að setja upp Jóla­sögu Dic­kens. Rétt eins og í Jóla­sögu er hann heim­sótt­ur af draugi for­vera síns og svo þremur draugum sem sýna honum hina baga­legu for­tíð, nú­tíð og fram­tíð. Inn í þetta er svo tvinnuð ást­ar­saga hjá Cross og fyrr­ver­and­i kær­ustu hans, sem leikin er af Karen Allen. Auð­vitað endar þetta allt vel og all­ir ­syngja og dansa saman í lokin við Annie Lennox lagið Put a Little Love in Your Heart.



Innleiðingarhalli EES-gerða innan við eitt prósent þriðja árið í röð
Innleiðingarhalli EES-gerða á Íslandi stendur í 0,7 prósentum. Hallinn náði hámarki árið 2013 þegar hann nam 3,2 prósentum.
Kjarninn 16. júlí 2019
Katrín Baldursdóttir
Flokksskírteini leið til frama
Kjarninn 16. júlí 2019
Lífeyrisjóður verzlunarmanna lækkar óverðtryggða vexti
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur lækkað fasta vexti á óverðtryggðum lánum úr 6,12 prósentum í 5,14 prósent. Í kjölfar breytingarinnar eru þetta lægstu föstu vextir óverðtryggðra lána sem í boði eru.
Kjarninn 16. júlí 2019
Íslenska ríkið braut gegn Styrmi og Júlíusi
Mannréttindadómstóll Evrópu telur íslenska ríkið hafa brotið gegn Styrmi Þór Bragasyni, fyrrum forstjóra MP banka, og Júlíusi Sigurþórssyni, fyrrum framkvæmdastjóra vörustýringasviðs Húsasmiðjunnar.
Kjarninn 16. júlí 2019
Duterte íhugar að slíta stjórnmálasambandi við Ísland
Rodrigo Duterte, forseti Filippseyja, íhugar alvarlega að slíta stjórnmálasambandi við Ísland í kjölfar ályktunar Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Píratar greiddu gegn tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð flokksins
Birgitta Jónsdóttir mun ekki sitja í trúnaðarráði Pírata eftir að tilnefningu hennar í ráðið var hafnað í atkvæðagreiðslu á félagsfundi Pírata. Alls kusu 55 gegn og 13 með tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð Pírata.
Kjarninn 16. júlí 2019
Persónuvernd annar ekki eftirspurn
Eftir að ný persónuverndarlöggjöf tók gildi síðasta sumar hefur kvörtunum til Persónuverndar fjölgað um 70 prósent en löggjöfin gerir fólki kleift að stýra sínum persónuupplýsingum betur. Persónuvernd hefur ekki náð að sinna eftirspurn að öllu leyti.
Kjarninn 16. júlí 2019
Ástþór Ólafsson
Styrkjandi áhrif til eftirbreytni
Kjarninn 15. júlí 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None