Brjálæðið

Mannskæðasta skotárás í sögu Bandaríkjanna vekur upp margar spurningar um byssueignir, hatursglæpi, störf lögreglunnar og pólitísk átök um byssulöggjöfina.

byssur
Auglýsing

Á hverjum degi deyja að með­al­tali um 36 ein­stak­lingar vegna ­byssu­glæpa í Banda­ríkj­un­um. Séu sjálfs­víg og voða­skot með­tal­in, þá eru það 90 manns á dag. Heild­ar­fjöldi þeirra sem féll fyrir byssu­skotum var svip­aður fjöld­i þeirra sem lést vegna bílslysa, eða um 34 þús­und.

Ekk­ert þróað ríki er með nærri því eins hátt hlut­fall og ­Banda­rík­in. Þau skera sig alveg úr. Mun­ur­inn er slá­andi. Um þrjá­tíu­faldur mun­ur er á Banda­ríkj­unum og Bret­landi, svo dæmi sé tek­ið. Um 2,9 manns­líf á hverja 100 þús­und íbúa, en 0,1 í Bret­landi. Á Íslandi er hlut­fallið með allra lægsta ­móti (innan við 0,1) enda byssu­glæpir afar fátíðir í alþjóð­legum sam­an­burð­i. 

Ógn­vekj­andi tölur

Í fyrra lét­ust 13.629 vegna byssu­glæpa í Banda­ríkj­un­um, ­sam­kvæmt opin­berum tölum heil­brigð­is­yf­ir­valda í Banda­ríkj­un­um. Í heim­in­um öll­um, einnig á skil­greindum stríðs­svæðum í mið­aust­ur­löndum og Norð­ur­-Afr­ík­u, þá lét­ust ríf­lega 18 þús­und vegna hryðju­verka­árása í fyrra, þar með talið vegna ­spreng­inga.

Auglýsing

„Þjóð­ar­skömm, stöðvið brjál­æð­ið.“ Þannig skrif­aði New York Times í leið­ara á for­síðu sinni – í fyrsta skipti sem það er gert síðan 1920 – 5. des­em­ber í fyrra. Þetta var gert skömmu eftir að par hafði skotið 14 til­ ­bana í San Bern­ar­dino í Kali­forn­íu.

Í leið­ar­anum sagði meðal ann­ars, að það væri sið­­ferð­is­­legt hneyksli og þjóð­­ar­­skömm að Banda­­ríkja­­menn geti með lög­­­legum hætti keypt vopn sem eru hönnuð til þess að drepa fólk með miklum hraða og skil­­virkni. „Þessi vopn eru stríðsvopn.

Yfir­heyrður

Atburð­irn­ir hrika­legu í Orlando, þar sem mann­skæð­asta skotárás í sögu Banda­ríkj­anna var fram­kvæmd á skemmti­staðnum Pul­se, þar sem hinsegin fólk kom sam­an, hafa sett þessi mál aftur í kast­ljósið hér vestra. Þrátt fyrir að árásin sé rann­sökuð sem hryðju­verka­árás og hat­urs­glæp­ur, þá er það aðgengi Omars Mateen, hins 29 ára gamla ódæð­is­manns, að byssum sem hefur verið upp­spretta umræð­unnar í dag, hvort ­sem er í sjón­varpi, útvarpi, á net­inu eða í for­ystu­greinum dag­blaða. 

Alrík­is­lög­reglan FBI hafði ítrekuð afskipti af Mateen, á árunum 2013 og 2014, og yfir­heyrði hann í tvígang. Árið 2013 og 2014 var rann­sókn á honum lok­að, en beinar teng­ingar hans við hryðju­verka­sam­tök fund­ust ekki. Það var hins veg­ar vitað að hann væri ekki í jafn­vægi, og frá árinu 2011 þá höfðu lög­reglu­yf­ir­völd ­upp­lýs­ingar um að hann væri upp­stökk­ur, ofbeld­is­hneigður og ætti það til að tala með afar niðr­andi hætti um hinsegin fólk. For­eldrar hans stað­festu síð­an, eftir árás­ina, að Mateen hefði orðið æstur við að sjá sam­kyn­hneigða kyssast op­in­ber­lega, og blótað þeim í sand og ösku. Eig­in­kona hans fór frá honum vegna of­beld­is, en Mateen gekk ítrekað í skrokk á henni, án þess að fá á sig ákæru eða opin­bera rann­sókn, þrátt fyrir að hún hefði til­kynnt um ofbeldið til­ lög­reglu.

AR 15 árásarriffill, sem Omar Mateen keypti viku áður en hann framdi skotárásina á Pulse skemmtistaðinn í Orlando. Mynd: EPA.

For­set­inn berst áfram

Þrátt fyr­ir­ þessa sögu, þá gekk hann inn í verslun og keypti AR 15 árás­ar­riffil og Glock ­skamm­byssu. Hann hafði til þess lög­vernd­aðan rétt. Vopnin not­aði hann síðan til­ að drepa fólkið í Pul­se, í mann­skæð­ustu skotárás í sögu Banda­ríkj­anna.

Til­vik eins og þetta eru þau sem Barack Obama, Banda­ríkja­for­seti, hefur ítrekað rætt um að sé ­mik­il­vægt að greina nán­ar. „En við höfum ekki náð breyt­ingum í gegn,“ sagð­i Obama og fórn­aði hönd­um, þegar hann ræddi um byssu­málin við PBS, fyrir ell­efu ­dög­um. Hann bar þá byssu­glæp­ina saman við aðgerðir sem ráð­ist var fyrir mörg­um ára­tug­um, til að greina orsakir bílslysa. Það hefði mestu máli skipti, að ­yf­ir­völd hafi sett á fót rann­sókn­ar­vinnu sem að lokum leiddi til þess að bíl­belta­notkun varð almenn, og öryggi fólks í umferð­inni jókst strax með­ á­hrifa­miklum hætti. „Þegar kemur að byssu­glæp­un­um, þá hefur hags­muna­sam­tök­um eins og NRA (National Rifle Associ­ation, sam­tök byssu­eig­enda) tek­ist að koma í veg fyr­ir, að rann­sóknir fari fram og upp­lýs­inga sé aflað!,“ sagði Obama í þætti PBS. Hann sagði þetta vera grafal­var­legt mál, því að það sem reynd­ist best þegar væri verið að greina vanda­mál, væri að bera virð­ingu fyrir starf­i ­vís­inda­manna og rann­sak­enda. Til þess þyrftu þeir aðgengi að öllum gögn­um, og ­tíma til að vinna úr rann­sóknum sín­um. Aðgerðir kæmu svo í kjöl­far­ið.

Á meðan ekki ­tekst að greina vanda­málin – eins og það háa hlut­fall byssu­glæpa er skýr vís­bend­ing um – þá verður vafa­lítið erfitt að búa til lög og reglur sem geta unnið gegn byssu­glæp­un­um. Obama hefur sjálfur talað fyrir því, að bak­grunns­skoðun þeirra sem vilja kaupa vopn, sé mun nákvæm­ari en hún er nún­a, og að þeir sem grunur leiki á að séu hættu­legir sam­borg­urum sínum geti ekki ­nálg­ast hættu­leg skot­vopn. „En við þurfum að taka saman upp­lýs­ingar um þessi ­mál,“ ítrek­aði Obama, end­ur­tek­ið, og aug­ljós­lega pirr­aður á því hve illa hef­ur ­gengið að vinna gegn byssu­glæp­un­um. Í yfir­lýs­ingu sem hann flutti vegna árás­ar­innar í Orlando sagði hann síðan að það væri ábyrgð­ar­hluti að gera ekki ­neitt.

Frá því að Obama varð for­seti, í nóv­em­ber 2008, hefur hann síend­ur­tekið hald­ið ­blaða­manna­fundi, oft með tárin í aug­un­um, eftir að skotárásir á óbreytta ­borg­ara.

Blaða­manna­fundir Obama verið margir, um skotárás­ir. Þeir hafa komið eftir árásir á eft­ir­far­andi stöð­um, eins og New York Times listaði þá upp, á sjö og hálfs árs valda­tíð hans.

    Skotárásir í valda­tíð Obama
  • 12. júní 2016. Orlando
  • 2. des­em­ber 2015. San Bern­ar­dino
  • 27. nóv­em­ber 2015. Colorado Springs
  • 1. októ­ber 2015. Roseburg
  • 16. júlí 2015. Chatta­nooga
  • 17. júní 2015. Charleston
  • 24. októ­ber 2014. Mar­ysville
  • 23. maí 2014. Isla Vista
  • 2. apríl 2014. Kil­leen,
  • 16. sept­em­ber 2013. Was­hington, D.C.
  • 7. Júní 2013 Santa Mon­ica
  • 14. des­em­ber 2012. Newtown
  • 21. októ­ber 2012. Brook­fi­eld
  • 27. sept­em­ber 2012. Minn­ea­polis
  • 5. ágúst 2012. Oak Creek
  • 20. júlí 2012. Aur­ora
  • 5. nóv­em­ber 2009. Kil­leen
  • 2. apríl 2012. Oakland
  • 12. októ­ber 2011. Seal Beach
  • 8. jan­úar 2011. Tuc­son
  • 3. ágúst 2010. Manchester
  • 12. febr­úar 2010. Huntsville
  • 5. nóv­em­ber 2009. Kil­leen
  • 3. apríl 2009. Bing­hamton

Hat­urs­glæpur gegn hinsegin fólki

Brota­löm í byssu­lög­gjöf­inni er eitt, en hat­urs­glæpur gegn hinsegin fólki ann­að. Mik­il ­sam­staða hefur skap­ast meðal hinsegin fólks um allan heim eftir árás­ina í Or­lando. Hún hitti sam­fé­lag hinsegin fólks í hjarta­stað, enda staðir eins og Pulse var, hálf­gert athvarf fyrir fólk innan þessa sam­fé­lags. Það sækir styrk til fólks í svip­uðum aðstæð­um. „Pulse var grið­ar­staður fjöl­breyttrar flór­u hinsegin fólks, sem sumu hverju hafði verið úthýst af fjöl­skyldum sín­um. Þar fann fólk nýja fjöl­skyldu, vini, gleði og ást. Árásin er því árás á hjarta hinsegin sam­fé­lags­ins.

Árásin er hat­urs­glæpur sem bein­ist gegn hinsegin fólki um allan heim. Hinsegin fólk er ­með kerf­is­bundnum hætti beitt ofbeldi, jað­ar­setn­ingu og útskúfun víða um heim og þessi árás er af sama meiði. Hún er öfga­full birt­ing­ar­mynd hinsegin hat­ur­s ­sem hinsegin fólk þekkir því miður of vel á eigin skinn­i,“ segir í yfir­lýs­ing­u ­sem Sam­tökin 78 sendu frá sér í dag. Hún er í takt við yfir­lýs­ingar sam­taka hinsegin fólks um allan heim, sem hafa for­dæmt glæp­inn og minnt á, að ekki meg­i horfa fram­hjá því að árásin bein­ist beint gegn hinsegin fólki. Þetta sé ekki hryðju­verk sem bein­ist gegn fólki að handa­hófi, heldur hafa árás­armað­ur­inn valið þennan stað. Regn­boga­litir eru víða sjá­an­leg­ir, ekki síst hér í New York. Í gær­kvöldi var efsta nálin á Emp­ire State bygg­ing­unni lituð í regn­boga­lit­u­m, hinsegin fólki til stuðn­ings. Það sama má segja um skóla­svæði Col­umbia skól­ans, þar sem víða mátti sjá regn­boga­lit­ina og stuðnings­yf­ir­lýs­ing­ar. „Við erum með­ ykk­ur!“ stóð á einum fán­an­um, sem var á tröpp­unum fyrir utan bóka­safnið á skóla­svæð­inu.

Hvað gerð­ist?

Enn eru að ber­ast upp­lýs­ing­ar, sem munu gefa betri mynd af því sem gerð­ist, frá mín­útu til mín­útu, inn á Pul­se. Ljóst þykir nú, að að­gerðir sér­sveitar lög­regl­unnar í Orlando, kunna að hafa leitt til þess að nokkrir létu­st, þegar lög­reglu­menn skutu í átt að Mateen. Á blaða­manna­fundi í morg­un, greindi tals­maður lög­regl­unnar frá því að rann­sókn stæði yfir á að­gerð­un­um, þar sem meðal ann­ars væri rætt við vitni inni á staðnum og í ná­grenni. Lög­reglu­maður á frí­vakt, sem var inni á staðn­um, var sá fyrsti sem greip til varna gegn Mateen, og skipt­ust þeir á skot­um. Eftir nokkurn tíma tókst að króa hann inni á kló­setti, en lög­reglan virð­ist ekki hafa haft ­ná­kvæmar upp­lýs­ingar um hversu margir voru þar inni.  Sér­sveitin ákvað að brjóta sér leið í gegn­um ­vegg, inn á bað­her­berg­ið, þar sem Mateen var að lokum skot­inn til bana.

Nákvæm­ari upp­lýs­ingar hafa ekki feng­ist, en FBI, lög­reglan í Orlando og stjórn­völd í Banda­ríkj­unum hafa sagt að öllum stein­um verði velt við til að skýra hvernig 50 ein­stak­lingar létu lífið í þess­ari ­mann­skæð­ustu skotárás í sögu Banda­ríkj­anna, og 53 til við­bótar særðust, sumir alvar­lega. 

Því miður segir sagan okkur það, að ekki þurfi að líða svo langur tími þar sem næsta brjál­æð­is­lega árás mun eiga ­sér stað. Þá, eins og nú, mun salti  verða stráð í opið sár á banda­rísku ­þjóð­inni, sem síend­ur­teknar skotárásir hafa skilið eft­ir.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þóra Hreinsdóttir var fimmtán ára er hún ritaði í dagbókina sína um náin samskipti við Jón Baldvin árið 1970.
Unglingsstúlka lýsti nánu sambandi við Jón Baldvin Hannibalsson í dagbók
Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, sagði í bréfi til stúlku árið 1970 að hjarta hans slægi örar og blóðið rynni hraðar þegar hann hugsaði til hennar. Stúlkan var 15 ára. Hann 31 árs. Var kennarinn. Hún nemandinn.
Kjarninn 30. september 2022
Grænleitur litur á einni af gasbólunum miklu sem koma upp á yfirborðið í Eystrasalti.
Er gaslekinn í Eystrasalti ógn við loftslagið?
Losun gróðurhúsalofttegunda vegna gaslekans í Eystrasalti er gríðarleg en hún er þó aðeins örlítill dropi í hafið af umfangi losunar mannanna á ári hverju. Fyrir loftslagið væri best að bera eld að gasbólunum miklu.
Kjarninn 29. september 2022
Hreiðar Bjarnason, framkvæmdastjóri fjármála og rekstrarsviðs Landsbankans, Lilja Björk Einarsdóttir bankastjóri, Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra og Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra við undirritun samningsins.
Ríkið kaupir hluta nýrra höfuðstöðva Landsbankans á 6 milljarða króna
Íslenska ríkið mun festa kaup á hluta af nýjum höfuðstöðvum Landsbankans fyrir 6 milljarða króna. Þar á að koma fyrir utanríkisráðuneytinu, auk þess sem hluta rýmisins á að nýta undir sýningar Listasafns Íslands.
Kjarninn 29. september 2022
Sonja Ýr Þorbergsdóttir
Lengd vinnuvikunnar er ekki náttúrulögmál
Kjarninn 29. september 2022
Orri Páll Jóhannsson, þingflokksformaður Vinstri grænna.
Óeðlilegt að formaður starfshóps um stöðu orkumála tali fyrir öfgafyllstu sviðsmyndinni
Þingflokksformaður Vinstri grænna segir að það geti ekki talist eðlilegt að formaður grænbókarnefndarinnar tali fyrir öfgafyllstu sviðsmyndinni úr skýrslunni. Og starfi nú fyrir fyrirtæki sem hyggja á vindvirkjanir á Vesturlandi.
Kjarninn 29. september 2022
Guðlaugur Þór Þórðarson er ráðherra loftslagsmála.
Ekki enn ljóst hvort 800 milljónirnar dekki Kýótó-uppgjörið
Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 800 milljóna útgjöldum vegna uppgjörs Kýótó-bókunarinnar, sem talað hefur verið töluvert um síðustu misseri. Ekki liggur þó enn fyrir hvaða losunareiningar verða keyptar, eða hvað það mun á endanum kosta ríkissjóð.
Kjarninn 29. september 2022
Fylgi Framsóknarflokksins hreyfist um fjögur prósent á milli mánaða í nýjustu mælingu Maskínu.
Fylgi Framsóknar dregst saman um fjögur prósentustig á milli mánaða
Samkvæmt nýjustu könnun Maskínu nartar Samfylkingin nú í hæla Framsóknar hvað fylgi á landsvísu varðar. Píratar dala ögn en Viðreisn og Vinstri græn mælast með meira fylgi en í ágústmánuði.
Kjarninn 29. september 2022
Freyja Vilborg Þórarinsdóttir
Fjárhagslegur ávinningur af fjárfestingum í jafnrétti
Kjarninn 29. september 2022
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None