Enn færri feður taka fæðingarorlof

Þeim feðrum sem taka fæðingarorlof með börnunum sínum fækkar hratt milli ára, og þeir sem taka orlof gera það í styttri tíma en áður. Á sama tíma taka mæður jafnlangt fæðingarorlof og áður, en fæðingum heldur áfram að fækka.

Sífellt færri karlar taka sér fæðingarorlof og þeir sem taka sér orlof eru að jafnaði frá vinnu í styttri tíma.
Sífellt færri karlar taka sér fæðingarorlof og þeir sem taka sér orlof eru að jafnaði frá vinnu í styttri tíma.
Auglýsing

Þeim feðrum sem taka fæð­ing­ar­or­lof með börn­unum sínum hélt áfram að fækka í fyrra, sam­kvæmt nýjum tölum frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði. Færri feður taka fæð­ing­ar­or­lof en áður, og þeir sem taka orlof gera það í færri daga en áður. 

Flestir sem að fæð­ing­ar­or­lofs­málum koma eru sam­mála um það að ákvörðun stjórn­valda um að skerða hámarks­greiðslur úr Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði veru­lega eftir hrun hafi haft mikil áhrif, sér­stak­lega á töku feðra á fæð­ing­ar­or­lofi. Meðal ann­ars hefur Kristín Ást­geirs­dótt­ir, fram­kvæmda­stýra Jafn­rétt­is­stofu, sagt að þetta ein­staka kerfi, sem búið var að byggja upp á Íslandi hvað varðar fæð­ing­ar­or­lof karla, sé að molna niður fyrir framan okk­ur. 

Frá því að farið var að skerða hámarks­greiðslur úr sjóðnum eftir hrun hefur hlut­fall þeirra karla sem taka fæð­ing­ar­or­lof farið úr 90 pró­sent­um, árið 2008, í 74% í fyrra. Hlut­fallið í fæð­ing­ar­or­lofi feðra hefur ekki verið lægra á þessu tíma­bili en í fyrra, og það hefur lækkað hratt á milli ára. Árið 2015 nýttu 80 pró­sent feðra fæð­ing­ar­or­lof sem þeir áttu rétt á að ein­hverju leyti.

Auglýsing

Að sama skapi taka feður sífellt færri daga í fæð­ing­ar­or­lofi, en í fyrra tóku feður að með­al­tali 75 daga í fæð­ing­ar­or­lof, en árið 2015 var með­al­talið 84 dag­ar, og fyrir hrun var það 101 dagur að með­al­tali. Ein­göngu ell­efu pró­sent feðra taka meira en þá þrjá mán­uði sem þeir eiga rétt á sam­kvæmt lög­um, en þetta hlut­fall var komið í 23 pró­sent árið 2008. Nú er einnig svo komið að helm­ingur feðra sem taka fæð­ing­ar­or­lof taka minna en þeir eiga rétt á, en hlut­fallið hefur aldrei verið hærra. Árið 2008 tóku aðeins 22% feðra styttra orlof en þrjá mán­uð­i. 

Kon­urnar bera meg­in­á­byrgð

Á sama tíma hefur lítið breyst í fæð­ing­ar­or­lofstöku mæðra. Þær taka nú að með­al­tali 182 daga í fæð­ing­ar­or­lof, en daga­fjöld­inn hefur verið sá sami frá árinu 2014, og aðeins sveifl­ast um örfáa daga á tíma­bil­inu frá 2007 til 2016, sem töl­urnar frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði ná yfir. 96 pró­sent mæðra taka meira fæð­ing­ar­or­lof en þá þrjá mán­uði sem þær einar eiga rétt á að taka, og aðeins eitt pró­sent þeirra tekur minna. 

BSRB fékk töl­urnar um fæð­ing­ar­or­lofstöku frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði, og bendir á að mæl­ing­arnar sýni að það séu mæð­urnar sem axla meg­in­á­byrgð á umönnun barna þar til dag­vist­un­ar­úr­ræði taka við. „Hluti af vand­anum er sá að engin trygg­ing er fyrir dag­vist­un­ar­úr­ræði að loknu fæð­ing­ar­or­lofi hér á landi. Mörg sveit­ar­fé­lög á lands­byggð­inni bjóða börnum upp á leik­skóla­pláss frá eins árs aldri en á höf­uð­borg­ar­svæð­inu er það nær tveggja ára aldri. Reykja­vík­ur­borg hefur þó til­kynnt um að nokkrar leik­skóla­deildir fyrir unga­börn verði opn­aðar í haust,“ segir í frétt BSRB

Bent er á það að sam­kvæmt tölum frá Hag­stof­unni eru lang­flest börn yngri en eins árs ekki í dag­vist­un. Fæð­ing­ar­or­lofs­kerfið og stefna stjórn­valda í dag­vist­un­ar­málum hafi þau áhrif að mæður axli meg­in­á­byrgð á umönnun barna, sem hefur nei­kvæð áhrif á atvinnu­þátt­töku þeirra og getur haft áhrif á starfs­þró­un­ar­mögu­leika og tæki­færi. 

Sýnir líka fækkun fæð­inga

Það er fleira sem töl­urnar frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði sýna. Í fyrra tóku 3.867 mæður fæð­ing­ar­or­lof, sem gefur góða vís­bend­ingu um fjölda fæð­ingar hér á landi, þrátt fyrir að taka beri fram að töl­urnar fyrir 2015 og 2016 séu bráða­birgða­töl­ur. Rétt tæp­lega 4.000 mæður tóku fæð­ing­ar­or­lof árið 2015, og 4.249 árið þar á und­an. Fjöldi mæðra sem tók fæð­ing­ar­or­lof náði hámarki á árunum eftir hrun, en árin 2009 og 2010 tóku 4.965 og  4.817 mæður orlof. 

Mikið hefur einnig verið fjallað um lækk­andi fæð­ing­ar­tíðni und­an­farin miss­eri. Til þess að við­halda mann­fjölda til langs tíma þarf hver kona að fæða 2,1 barn, en hlut­fallið hér á landi var komið niður fyrir 1,8 barn á hverja kon­u. 

Búið að hækka á ný 

Talið er full­víst að skerð­ingar á hámarks­greiðslum úr Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði eftir hrun hafi haft mikil áhrif á fæð­ing­ar­or­lofstöku feðra og fæð­ing­ar­tíðni. Í októ­ber síð­ast­liðnum tók Eygló Harð­ar­dótt­ir, þáver­andi félags- og hús­næð­is­mála­ráð­herra, þá ákvörðun að hækka hámarks­greiðsl­urnar úr Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði í 500 þús­und krón­ur, en fram að því hafði hámarkið um langt skeið verið 370 þús­und krón­ur, en eftir hrun fór þessi upp­hæð lægst niður í 300 þús­und krón­ur. 

BSRB hefur bent á að fæð­ing­ar­or­lof má taka allt að 24 mán­uða aldri barns og því muni fyrstu for­eldrar sem njóta nýrra hámarks­greiðslna ekki koma inn í mæl­ing­arnar fyrr en í fyrsta lagi 15. októ­ber 2018. Því munu áhrifin ekki koma fram strax. 

Starfs­hópur um fram­­­tíð­­­ar­­­stefnu í fæð­ing­­­ar­or­lofs­­­málum skil­aði til­­­lögum til Eyglóar í mars í fyrra. Þar var lagt til að hámarks­­­greiðslur yrðu hækk­­­aðar upp í 600 þús­und krón­­­ur, að fyrstu 300 þús­und krónur tekna verði óskertar en 80 pró­­­sent af tekjum umfram það. Þá lagði hóp­­­ur­inn til að hámarks­­­greiðsl­­­urnar myndu breyt­­­ast í sam­ræmi við launa­­­vísi­­­tölu hvers árs og að breyt­ing­­­arnar myndu taka gildi um síð­ustu ára­mót. Auk þess var lagt til að fæð­ing­­­ar­or­lof yrði 12 mán­uðir í stað níu frá og með byrjun árs 2019 og að leik­­­skóla­d­völ yrði tryggð í fram­haldi af fæð­ing­­­ar­or­lofi.

Eygló ætl­aði að leggja fram frum­varp sem byggð­ist á þessum til­lögum en af því varð ekki. 

Núver­andi ráð­herra þess­ara mála, Þor­steinn Víglunds­son, ætlar að leggja fram frum­varp í haust þar sem hámarks­greiðsl­urnar verða hækk­aðar í 600 þús­und krónum í þremur skref­um. Hann hefur hins vegar ekki áform um að lengja fæð­ing­ar­or­lofið í 12 mán­uði, heldur sagt að for­gangs­at­riðið sé að hækka greiðsl­ur. Stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn hafa aftur á móti lagt fram frum­varp um leng­ingu orlofs­ins í 12 mán­uði, og það frum­varp er til með­ferðar í vel­ferð­ar­nefnd Alþing­is. 

Í stjórn­­­ar­sátt­­mála nýrrar rík­­is­­stjórnar kemur þó fram að vinna þurfi mark­visst að því að tryggja börnum leik­­skóla- eða dag­vist þegar fæð­ing­­ar­or­lofi slepp­ir, með sam­eig­in­­legu átaki ríkis og sveit­­ar­­fé­laga. Ekki kemur fram með hvaða hætti þetta á að gera, né hvort stjórn­­völd vilji þá að slík vistun yrði í boði frá níu mán­aða aldri. Ekk­ert um þetta er sýn­i­­legt í fjár­­­mála­á­ætl­­un­inni.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Örn Bárður Jónsson
Guð og náttúran
Kjarninn 25. september 2020
Steingrímur J. Sigfússon
Upplýsingamengun í annarra boði!
Kjarninn 25. september 2020
Ljóst er af FinCEN-skjölunum að stórir bankar sem hafa milligöngu um fjármagnshreyfingar í dollurum vita mætavel að þeir eru að hreyfa mikið magn peninga sem eiga misjafnan uppruna
Glæpirnir sem gera aðra glæpi mögulega
Fordæmalaus gagnaleki frá bandaríska fjármálaráðuneytinu hefur vakið mikla athygli í vikunni. Hann sýnir fram á brotalamir í eftirliti bæði banka og yfirvalda þegar kemur að því að því að stöðva vafasama fjármagnsflutninga heimshorna á milli.
Kjarninn 25. september 2020
Eimskip staðfestir að félagið hafi verið kært til héraðssaksóknara
Eimskip hafnar ásökunum um að hafa brotið lög í tengslum við endurvinnslu tveggja skipa félagsins í Indlandi. Eimskip segist ekki hafa komið að ákvörðun um endurvinnslu skipanna tveggja.
Kjarninn 25. september 2020
Eftir að ferðamönnum tók að hríðfækka hérlendis vegna kórónuveirufaraldursins hefur atvinnuleysi vaxið hratt.
Almenna atvinnuleysið stefnir í að verða jafn mikið og eftir bankahrunið
Almennt atvinnuleysið verður komið í 9,3 prósent í lok október gangi spá Vinnumálastofnunar eftir. Það yrði jafn mikið atvinnuleysi og mest var snemma á árinu 2010. Heildaratvinnuleysið, að hlutabótaleiðinni meðtalinni, verður 10,2 prósent í lok október.
Kjarninn 25. september 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Telur rétt að skoða Félagsdómsmál ef Samtök atvinnulífsins segja upp lífskjarasamningnum
Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar segir að Samtök atvinnulífsins grípi til tæknilegra útúrsnúninga þegar þau segi forsendur lífskjarasamninga brostnar og telur rétt að skoða að vísa uppsögn samninga til Félagsdóms, ef af þeim verður.
Kjarninn 25. september 2020
45 ný smit – 369 greinst með COVID-19 á tíu dögum
Fjörutíu og fimm manns greindust með COVID-19 hér á landi í gær. Nýgengi innanlandssmita er nú komið yfir 100 á hverja 100 þúsund íbúa.
Kjarninn 25. september 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 43. þáttur: Sögulok
Kjarninn 25. september 2020
Meira eftir höfundinnÞórunn Elísabet Bogadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None