Tvöfaldur í roðinu

Hugo Plaun hefur lengi verið ein helsta stríðshetja Dana, og var vel skreyttur hermaður sem hitti fyrirmenni og sagði ótrúlegar sögur sínar víða. Nú er komið í ljós að Plaun laug öllu saman.

Ein orðan sem Plaun skartaði, en hún reyndist eftirlíking.
Ein orðan sem Plaun skartaði, en hún reyndist eftirlíking.
Auglýsing

Í Charlottenlund við Kaup­manna­höfn býr 96 ára gam­all danskur mað­ur, marg­heiðruð stríðs­hetja vegna ótrú­legra afreka. Þar er þó einn hængur á: afreks­sögur hans í þágu föð­ur­lands og banda­manna í heims­styrj­öld­inni síð­ari eru hreinn upp­spuni og minna helst á frá­sagnir Munchausens bar­óns. Eins og blaða­menn Week­enda­visen danska komust að, í sam­vinnu við danskan lög­reglu­mann og grúskara.

25. mars árið 2012 var Karl Breta­prins í opin­berri heim­sókn í Kaup­manna­höfn ásamt eig­in­konu sinni, Camillu her­toga­ynju. Mikið var um dýrðir og breski rík­is­arf­inn heim­sótti meðal ann­ars Frels­issafn­ið, skammt frá Löngu­línu. Safn þetta (sem skemmd­ist mikið í eldi árið 2013) er til­einkað sögu her­náms­ins og and­spyrnu­hreyf­ingar Dana á árunum 1940 – 1945. Her­mönnum sem tekið höfðu þátt í stríð­inu var sér­stak­lega boðið í safnið í til­efni heim­sókn­ar­inn­ar. Þeir sem mættu voru í sínu fín­asta pússi og með gljá­fægð heið­urs­merki í barm­in­um, flestir mörg. Meðal þeirra sem Karl og Camilla heilsuðu uppá, og spjöll­uðu við drjúga stund, var maður að nafni Hugo Plaun. 

Breski rík­is­arf­inn veitti sér­staka athygli tveimur heið­urs­merkjum sem hin aldna stríð­skempa bar í barm­in­um. Annað þeirra var heið­urs­pen­ingur bresku sér­sveit­anna (SAS) og hinn pen­ing­ur­inn hin svo­nefnda DSO orða, sem er næst æðsta við­ur­kenn­ing bresku her­þjón­ust­unn­ar. Það sem rík­is­arf­inn vissi ekki var að á bak­hlið DSO orð­unnar stóð með upp­hleyptum stöfum orðið Kopi – eft­ir­lík­ing. Hugo Plaun hafði keypt orð­una hjá skran­sala í London. SAS heið­urs­merkið hafði Hugo Plaun ein­hvern­veg­inn kom­ist yfir fyrir ára­tugum og sömu­leiðis banda­ríska Purp­ura­hjart­að, Purple heart, sem hann bar einnig. „Þú hefur sann­ar­lega upp­lifað sitt af hverju,“ sagði rík­is­arf­inn og tók þétt í hönd hins aldna her­manns. „Ójá“ svar­aði Hugo Plaun. 

Auglýsing

Her­mennskan 

11. nóv­em­ber árið 2010 flutti Hugo Plaun fyr­ir­lestur á vegum sam­taka fyrr­ver­andi her­manna. Hér verður stiklað á stóru í þeirri frá­sögn.

Merki bresku SAS sveitarinnar, sem Flaun þóttist hafa verið hluti af. Hugo Plaun fædd­ist í Banda­ríkj­unum árið 1920, faðir hans var þá starfs­maður dönsku utan­rík­is­þjón­ust­unn­ar. Árið 1935 flutti fjöl­skyldan til Dan­merk­ur. Skömmu eftir her­nám Þjóð­verja 1940 flutti Hugo Plaun, sem hafði banda­rískt vega­béf, til Sví­þjóðar þar sem hann stopp­aði stutt við en hélt vestur um haf og skráði sig í kanadíska her­inn. Her­sveit hans fór til Eng­lands og þaðan til Egypta­lands. Hann sótti því næst um að kom­ast í litla sér­sveit, sem síðar fékk heitið Special Air Service, SAS. Nú hófst mikil þjálfun, sem meðal ann­ars fólst í því að ganga 40 kíló­metra dag­lega, í brenn­andi eyði­merk­ur­hit­an­um, æfa fall­hlíf­ar­stökk og fleira. Í fyrsta leið­angri sér­sveit­ar­inn­ar, sem taldi 60 menn, skall á ofs­arok, þriðj­ungur sveit­ar­innar fórst þegar fall­hlíf­arnar opn­uð­ust ekki og margir særð­ust. Þar á meðal Hugo Plaun, sem var í mánuð á spít­ala. Þegar hann kom til baka var sveitin ein­ungis skipuð 30 mönn­um. 

Besta stríðstólið var Willys 

Árið 1942 fékk sér­sveitin það sem Hugo Plaun kall­aði í fyr­ir­lestri sínum „besta vopn­ið“. Þetta var Willys jepp­inn, sem þá var fyrir skömmu farið að fram­leiða. Þetta ger­breytti mögu­leikum sér­veit­ar­innar sem varð, að sögn Hugo Plaun, vel ágengt í bar­átt­unni við óvin­inn, eyði­lagði meðal ann­ars 435 þýskar flug­vél­ar. Sér­sveitin hélt síðan til Sikil­eyj­ar, þar sem félagar úr mafí­unni aðstoð­uðu við að herja á Þjóð­verja. „Primitivo vínið þeirra ítölsku er frá­bært,“ sagði Hugo Plaun og upp­skar hlátur við­staddra. 

Mynd af Karli Bretaprins og Flaun birtist í dönsku blöðunum. Skjáskot frá Weekendavisen.



Sveit Hugo Plaun var meðal þeirra fyrstu sem komu til Berlínar undir lok stríðs­ins og ástandið þar var ólýs­an­legt að sögn. Hið við­burða­ríka líf Hugo Plaun end­aði þó ekki þar því hann dvald­ist síðar á Spáni og enn­fremur lá leið hans til Kóreu þar sem hann þjálf­aði og stjórn­aði banda­rískum her­mönn­um. Í Kóreu særð­ist hann alvar­lega, lá tvö ár á sjúkra­húsi og árið 1956 sneri hann heim til Dan­merk­ur. Þarna lauk frá­sögn Hugo Plaun. 

Aldrei heyrt annað eins 

Þeir sem hlust­uðu á fyr­ir­lestur Hugo Plaun 11. nóv­em­ber sátu agn­dofa undir æsi­legri og ótrú­legri frá­sögn stríð­skemp­unnar og sumir höfðu á orði eft­irá að þessi maður hefði ekki níu líf, einsog sagt er um ketti, heldur 29 líf og kannski fleiri. Lýs­ingar hans voru ótrú­legar og þegar fyr­ir­lestr­inum lauk ætl­aði lófatak­inu aldrei að linna. Hugo Plaun fékk í kjöl­farið fjöl­margar beiðnir um fyr­ir­lestra og hann var einnig far­ar­stjóri í ferða­lagi fyrr­ver­andi her­manna um Holland, Belgíu og fleiri lönd. Hóp­ur­inn heim­sótti meðal ann­ars höf­uð­stöðvar Atl­ants­hafs­banda­lags­ins þar sem fram­kvæmda­stjóri banda­lags­ins, And­ers Fogh Rasmus­sen, sagði frá starf­semi banda­lags­ins. „Einkar ánægju­leg heim­sókn“ sagði And­ers Fogh Rasmus­sen síð­ar.

Papp­ír­arnir á Rík­is­skjala­safn­inu

Eins og nefnt var í upp­hafi pistils­ins komust blaða­menn Week­enda­visen á snoðir um að danskur lög­reglu­maður hefði rann­sakað sögu Hugo Plaun og að þátt­taka hans í síð­ari heims­styrj­öld hefði verið með nokkuð öðrum hætti en frá­sögnin sem fyrr­ver­andi her­menn hlýddu andaktugir á 11. nóv­em­ber 2010. Lög­reglu­mað­ur­inn, sem er frí­stunda­grúskari, hafði fundið í danska Rík­is­skjala­safn­inu möppu með nafni Hugo Plaun. For­vitni lög­reglu­manns­ins, sem hafði heyrt frá­sagnir af stríðsa­frekum Hugo Plaun, var vak­in. Í möpp­unni voru skjöl varð­andi rétt­ar­höld sem fram fóru snemma árs 1946. Lög­reglu­mað­ur­inn hélt að kannski væri þetta umferð­ar­laga­brot eða eitt­hvað af því tagi en ákvað að kíkja á papp­írana. Mikil var undrun hans þegar hann fór að fletta skjöl­un­um: Hugo Plaun hafði verið dæmdur í 18 mán­aða fang­elsi fyrir sam­vinnu við Þjóð­verja. Stríðs­hetjan sjálf. Lög­reglu­mað­ur­inn velti fyrir sér hvort stríðs­hetjan Hugo Plaun og sá dæmdi væru einn og sami mað­ur­inn. Svo reynd­ist vera.

Ját­aði fyrir Svíum

Á papp­ír­unum á Rík­is­skjala­safn­inu kom fram að Hugo Plaun hefði komið til Falsterbo í Sví­þjóð 29. nóv­em­ber 1944. Þar gaf hann sig fram við yfir­völd, gaf upp falskt nafn og fæð­ing­ar­dag og sagð­ist hafa flúið frá Dan­mörku til Sví­þjóðar því hann hefði unnið gegn þýska her­námslið­inu í Dan­mörku og ótt­að­ist um líf sitt. Hann hefði fyrr þetta ár særst á fæti og hefði fyrst nú treyst sér í ferð­ina yfir sund­ið. Eng­inn gerði í upp­hafi athuga­semdir við frá­sögn hans og honum var útvegað hús­næði í Stokk­hólmi.

Fljót­lega vökn­uðu þó grun­semdir um að saga Hugo Plaun væri ekki alls­kostar sann­leik­anum sam­kvæm. Hann var þá hand­tek­inn og ját­aði strax að hann hefði gefið upp falskt nafn við kom­una til Sví­þjóð­ar. Útskýrði jafn­framt í löngu máli að hann hefði njósnað fyrir dönsku and­spyrnu­hreyf­ing­una, þótt hann hefði unnið hjá þýskum fyr­ir­tækj­um. Sænska lög­reglan hafði hins­vegar upp­lýs­ingar um að Hugo Plaun hefði unnið fyrir Þjóð­verja og þá ját­aði hann að frá­sögn sín væri hreinn upp­spuni. Hann var þá fang­els­aður og sat í sænsku fang­elsi til stríðsloka.

Rétt­ar­höldin í Dan­mörku

Eftir að styrj­öld­inni lauk var Hugo Plaun sendur til Dan­merkur og þar hófust rétt­ar­höld í máli hans 9. febr­úar 1946. Sam­kvæmt frá­sögn Hugo Plaun hafði hann vorið 1942 skráð sig í finnska her­inn en ári síðar gengið til liðs við Þjóð­verja „til að berj­ast gegn bol­sé­vik­um.“

Hann sótti um starf sem stríðs­frétta­rit­ari og eftir stutt blaða­manna­nám­skeið í Berlín var hann sendur til Úkra­ínu og sendi þaðan fréttir af gangi mála. Í júní­mán­uði 1944 var Hugo Plaun svo kom­inn til Galisíu, á landa­mærum Pól­lands og Úkra­ínu, til að senda frétt­ir. Þar hleypti hann, að eigin sögn, af eina skot­inu á ævinni: skaut sig í fót­inn til að kom­ast burt frá víg­lín­unni. Þegar hann var í Dan­mörku, í fríi eftir að skotsárið var gró­ið, komst hann yfir til Sví­þjóð­ar, í nóv­em­ber 1944 eins og áður sagði. Eftir rétt­ar­höldin í Kaup­manna­höfn dæmdi Bæj­ar­réttur Kaup­manna­hafnar Hugo Plaun í 18 mán­aða fang­elsi fyrir að hafa unnið með Þjóð­verjum og 13. nóv­em­ber 1946 var hann lát­inn laus. 

Hélt for­tíð­inni leyndri

Blaða­menn Week­enda­visen heim­sóttu Hugo Plaun fyrir skömmu síð­an. Hann hefur búið einn síðan eig­in­kona hans lést fyrir nokkrum árum. Hann var lengi bíla­sali en starf­aði einnig sem sjúkra­þjálf­ari, í Dan­mörku og Englandi. Þegar blað­menn­irnir hringdu dyra­bjöll­unni vissi Hugo Plaun ekk­ert um erindið og vildi fátt segja. Hann hafði hins­vegar sjálfur sam­band nokkrum dögum síðar og var þá til­bú­inn að ræða um for­tíð­ina. Hann sagði að hvorki eig­in­kon­urnar fimm né börnin fjög­ur, sem hann eign­að­ist, hafi vitað nokkuð um for­tíð hans. 

Þegar blaða­menn spurðu Hugo Plaun um ástæður þess að hann gekk til liðs við Þjóð­verja sagð­ist hann hafa séð þar mögu­leika á að sleppa við her­þjón­ustu, hann hefði alltaf verið góður penni og Þjóð­verja hefði sár­lega skort stríðs­frétta­rit­ara. 

„En hvaðan kom hug­myndin um stríðsa­frek­in“ spurðu blaða­menn­irn­ir. Hugo Plaun svar­aði því til að þegar hann bjó í Worchester í Englandi á níunda ára­tug síð­ustu aldar hefði hann kynnst nokkrum körlum sem á sínum tíma voru í SAS sér­sveit­inni. „Þeir höfðu frá mörgu að segja og þegar ég kom svo til Dan­merkur og gekk í Heima­varn­ar­liðið fór ég að segja þessar sömu sögur en gerði mig að aðal­per­són­unni. Þeir göptu yfir þessum mergj­uðu frá­sögnum og smám saman bætti ég svo í,“ sagði Hugo Plaun. „Eitt skil ég ekki, hvernig í ósköp­unum stendur á því að eng­inn skuli hafa upp­götvað þetta fyrr en nú.“ Blaða­menn­irnir tóku undir það.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórður Snær Júlíusson
Ríkisstjórn boðar aðför að fjölbreyttri frjálsri fjölmiðlun
Kjarninn 8. júlí 2020
Tara Margrét Vilhjálmsdóttir
Pólitíkin og eiginhagsmunirnir á bak við stríðið gegn offitu – II. hluti
Kjarninn 8. júlí 2020
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Kærunefnd jafnréttismála verði einnig stefnt en ekki bara kæranda einum
Forsætisráðherra hefur lagt fram drög að breytingum á stjórnsýslu jafnréttismála, sem fela meðal annars í sér að kærendum í jafnréttismálum verði ekki lengur stefnt einum fyrir dóm, uni gagnaðili ekki niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála.
Kjarninn 7. júlí 2020
Jair Bolsonaro, forseti Brasilíu.
Forseti Brasilíu greinist með COVID-19 en segist ekkert óttast
Jair Bolsonaro forseti Brasilíu greindi frá því í dag að hann hefði greinst með COVID-19, en hann hefur fundið fyrir slappleika frá því á sunnudag. Forsetinn hefur kallað veiruna aumt kvef, en 65.000 Brasilíumenn liggja í valnum eftir að hafa smitast.
Kjarninn 7. júlí 2020
Mikið var um að vera á COVID-19 göngudeild Landspítala í mars og apríl.
Færri alvarlega veikir – en er veiran að mildast?
Nokkrar ástæður geta verið fyrir því að alvarlegum kórónuveirutilfellum hefur fækkað verulega. Í nýju svari á Vísindavefnum er farið yfir nokkra möguleika sem kunna að útskýra hvers vegna veiran virðist vera að veikjast.
Kjarninn 7. júlí 2020
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
Þórólfur þakkaði Íslenskri erfðagreiningu fyrir samstarfið
Sóttvarnalæknir segir að Íslensk erfðagreining hafi „nokkuð óvænt“ lýst því yfir í gær að hún muni hætta að skima á landamærum í næstu viku. Leitað verður annarra leiða til að halda landamæraskimun áfram.
Kjarninn 7. júlí 2020
Smári McCarthy, þingmaður Pírata.
Skrifist á Sjálfstæðisflokkinn og „hamfarakapítalismann þeirra“
Þingmaður Pírata segir að sama hvert litið er hafi Sjálfstæðisflokkurinn undanfarna áratugi notað valdastöðu sína til að moka verkefnum yfir á einkageirann en að ábyrgðin sé samt áfram hjá ríkinu. Þar vísar hann meðal annars til ástandsins í skimunum.
Kjarninn 7. júlí 2020
Lárus Sigurður Lárusson er fyrsti stjórnarformaður nýs Menntasjóðs námsmanna.
Lilja skipar Lárus sem stjórnarformann Menntasjóðs námsmanna
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra hefur skipað Lárus Sigurð Lárusson lögmann sem stjórnarformann nýs Menntasjóðs námsmanna. Hann leiddi lista Framsóknar í Reykjavík norður til síðustu alþingiskosninga.
Kjarninn 7. júlí 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar