Raforkuverðið til Elkem gæti tvöfaldast

Miklir almannahagsmunir eru í húfi þegar kemur að orkusölusamningum Landsvirkjunar.

Ketill Sigurjónsson
hvalfjorur_18005361785_o.jpg
Auglýsing

Ein­ungis eru um tvö ár þar til raf­orku­samn­ingur járn­blendi­verk­smiðju Elkem og Lands­virkj­unar rennur út. Við­ræður um end­ur­nýj­aðan samn­ing hafa dreg­ist á lang­inn og nú er orðið ansið stutt eftir af samn­ings­tím­an­um. Til þessa hefur lítið frést af samn­inga­við­ræð­unum opin­ber­lega, sem er ólíkt því sem var þegar Norð­urál átti nýverið í sams­konar við­ræðum við Lands­virkj­un. Í þeim við­ræðum var ýmsum með­ölum beitt, líkt og þáver­andi yfir­lýs­ingar Lands­virkj­unar og Norð­ur­áls báru með sér. Í þess­ari grein verður ekki dvalið við þá for­tíð, heldur er hér athygl­inni beint að því álita­efni hvaða orku­verði lík­legt er að Lands­virkjun stefni að vegna Elkem.

Samn­ing­ur­inn 2010 vegna álvers­ins í Straums­vík sló tón­inn

Á und­an­förnum árum hefur Lands­virkjun (LV) end­ur­samið um raf­orku­sölu til tveggja af fjórum stærstu stór­iðju­fyr­ir­tækj­un­um. Árið 2010 var end­ur­samið við álver RTA/Í­SAL í Straums­vík. Þar varð verð­hækk­unin á raf­orkunni mjög mik­il, en orku­verðið skv. fyrri samn­ingi hafði verið afar lágt. Nýi samn­ing­ur­inn við Straums­vík­ur­verið er lang­tíma­samn­ing­ur; hann gildir til 2036 en er þó með end­ur­skoð­un­ar­á­kvæði um raf­orku­verðið sem verður virkt 2024. Orku­verðið í þessum nýja samn­ingi er ekki tengt álverði, heldur helst það í hendur við banda­ríska neyslu­vísi­tölu (CPI). 

Það er verð­hækk­unin í þessum nýja samn­ingi frá 2010 sem er grund­vallar­á­stæða fyrir því hversu fjár­hags­leg staða LV er nú sterk. Enda er stundum talað um þennan samn­ing sem krafta­verk Lands­virkj­unar sökum þess hversu áhættu­lít­ill hann er og skilar góðum tekj­um. Hitt stór­iðju­fyr­ir­tækið sem LV hefur end­ur­samið við er Norð­ur­ál, en sá nýi samn­ingur tekur ekki gildi fyrr en 2019.

Auglýsing

Núver­andi samn­ingur LV og Elkem er „barn síns tíma“

For­stjóri LV hefur sagt gömlu raf­orku­samn­ing­ana við RTA/Í­SAL og Norð­ur­ál, sem umræddir nýir samn­ingar leysa af hólmi, vera „barn síns tíma“. Og vísar þar til þess hversu raf­orku­verðið í þessum eldri samn­ingum var lágt. Gera má ráð fyrir að LV hafi sams­konar afstöðu til samn­ings­ins við Elkem, sem er um tutt­ugu ára gam­all. Og stefni þar að mik­illi hækkun á raf­orku­verð­inu. Eftir stendur spurn­ingin um það hvort fyr­ir­tæk­in, þ.e. LV og Elkem, muni ná saman og þá á hvaða nót­um. Hér má minn­ast þess að und­an­farið hefur ekki gengið alltof vel hjá þeim að semja, sbr. nýverið þegar reynt var að semja um aðgang Elkem að við­bót­ar­orku. Þar mun hafa strandað á ólíkum verð­hug­myndum.

Raf­orku­verð á sam­keppn­is­mörk­uðum LV hefur lækkað

Þegar LV gerði samn­ing­inn við RTA/Í­SAL árið 2010 var margt sem benti til þess að heild­sölu­verð á raf­orku í á helstu sam­keppn­is­mörk­uðum LV yrði nokkuð hátt á kom­andi árum. Sem skýrir það m.a. af hverju RTA/Í­SAL féllst á að upp­hafsverðið í nýja samn­ingnum yrði þá nálægt 25 USD/MWst (með flutn­ingi var samn­ings­verðið rúm­lega 30 USD/MWst). 

Þar með var sleg­inn sá tónn af hálfu LV að raf­orku­verðið í öðrum kom­andi stór­iðju­samn­ingum sem kæmu til end­ur­nýj­unar yrði a.m.k. um eða yfir 30 USD/MWst (þegar flutn­ings­kostn­aður er inni­fal­inn). Og færi hækk­andi eftir því sem banda­rísk neyslu­vísi­tala (CPI) hækk­aði. Miðað við hækkun CPI frá 2010 má ætla að raf­orku­verðið til Straums­víkur með flutn­ingi nálgist nú 35 USD/MWst.

Það er athygl­is­vert að síðan þessi samn­ingur var gerður árið 2010 hefur raf­orku­verð á helstu sam­keppn­is­mörk­uðum LV m.t.t. stór­iðju lækkað mik­ið. Fyrir vikið er ekki aug­ljóst að raf­orku­verð í end­ur­nýj­uðum samn­ingum við stór­iðju á Íslandi verði svo hátt sem Straums­vík­ur­samn­ing­ur­inn gaf tón­inn um. Í ljósi sterkrar samn­ings­stöðu sinnar gerir LV þó eflaust ráð fyrir því að geta nú náð svip­aðri nið­ur­stöðu í samn­ingum við Elkem eins og samið var um við RTA/Í­SAL eða Norð­urál.

Óljóst hversu mik­illi hækkun nýr samn­ingur við Norð­urál skilar

Umrædd lækkun á heild­sölu­mörk­uðum raf­orku erlendis síðan 2010 er senni­lega helsta ástæða þess að samið var á allt öðrum nótum þegar LV og Norð­urál (Cent­ury Alu­m­inum) náðu loks saman um end­ur­nýjun raf­orku­samn­ings árið 2016. Nið­ur­staðan var að not­ast við raf­orku­verð á nor­ræna raf­orku­mark­aðnum sem við­mið­un. Sá samn­ingur á því lítið sam­eig­in­legt með samn­ingnum vegna álvers­ins í Straums­vík nema það að verð­teng­ing við álverð fór út.

Þessi nýi samn­ingur milli Norð­ur­áls og LV frá 2016 gildir bara í örfá ár; 2019–2023. Ekki er víst hvaða orku­verð verður þá á nor­ræna raf­orku­mark­aðn­um. Engu að síður er senni­legt að LV hafi vænt­ingar um að verð­teng­ingin við nor­ræna mark­að­inn muni skila um eða yfir 100% hækkun á raf­orku­verð­inu til Norð­ur­áls. Þá er miðað við að verðið á nor­ræna raf­orku­mark­aðnum þró­ist þannig að það verði á samn­ings­tím­anum 2019-2023 u.þ.b tvö­falt það verð sem Norð­urál var að greiða LV árin 2015 og 2016. En þá var orku­verðið til Norð­ur­áls án flutn­ings í nágrenni við 12 USD/MWst (sveifl­að­ist þó vegna verð­breyt­inga á áli). Hækkun á raf­orku­verð­inu um 100% eða þar um bil myndi skila orku­verði upp á um 30–35 USD/MWst þegar flutn­ing­ur­inn er tek­inn með.

Elkem kaupir um 8% orkunnar en borgar aðeins um 5% tekn­anna

Lang­mest af tekjum LV af raf­orku­sölu­samn­ingum fyr­ir­tæk­is­ins koma frá álveri RTA/Í­SAL í Straums­vík; sá við­skipta­vinur skilar LV um þriðj­ungi af tekjum fyr­ir­tæk­is­ins vegna raf­orku­sölu­samn­inga þó svo Straums­víkin kaupi ein­ungis um fjórð­ung af raf­orku­fram­leiðslu LV (sbr. taflan hér að neð­an). Þá fær LV líka mjög hátt hlut­fall tekna sinna með almennri heild­sölu (sem er fyrst og fremst raf­orku­sala til ann­arra orku­fyr­ir­tækja og smá­ræði til Lands­nets).

Salan til Elkem nemur um 8% af raf­orku­sölu LV, þ.e. þegar miðað er við raf­orku­magn­ið. Þó svo þetta sé ekki mjög hátt hlut­fall þá er að sjálf­sögðu mik­il­vægt fyrir LV að ná fram auknum tekjum frá Elkem, enda er Elkem núna ein­ungis að skila LV um 5% af tekjum fyr­ir­tæk­is­ins af raf­orku­sölu (flutn­ings­kostn­aður er þá með­tal­inn). Þegar þessi hlut­föll eru borin saman við hlut­föllin vegna RTA/Í­SAL (sbr. taflan hér að neð­an) sést vel hversu hlut­falls­lega lágt raf­orku­verðið til Elkem er.

Lands­virkjun vill senni­lega meira en 100% verð­hækkun

Lík­legt er að LV stefni að því að nýr raf­orku­samn­ingur við Elkem muni skila fyr­ir­tæk­inu tekju­aukn­ingu sem nemur um eða yfir 100% m.v. það orku­verð sem Elkem hefur verið að greiða LV upp á síðkast­ið. Sem merkir að tekju­aukn­ing LV vegna Elkem yrði á bil­inu ca. 2–2,5 millj­arðar króna, líkt og sýnt er á graf­inu hér að neð­an. Þetta gæti gerst annað hvort með því að semja um fast verð, svipað og gert var í samn­ingi LV og RTA/Í­SAL 2010, eða að tengja verðið við nor­ræna raf­orku­verð­ið, en þá yrði auð­vitað ansið óvíst hver verð­hækk­unin kæmi til með að verða í reynd.

Ef umrædd tekju­aukn­ing næð­ist yrði það mikil hlut­falls­leg aukn­ing. Und­an­farið hafa tekjur LV af raf­orku­sölu­samn­ingnum við Elkem ein­ungis numið nálægt 2 millj­örðum króna (tekj­urnar ásamt flutn­ings­kostn­aði; athugið að nákvæm tala er hér vís­vit­andi námunduð í heilan millj­arð). Verð­hækkun um 2–2,5 millj­arða króna myndi verða hrein við­bót við hagnað LV. Og sá aukni hagn­aður gæti mest allur farið í kær­komna aukn­ingu á arð­greiðslum Lands­virkj­unar. Að vísu er mögu­legt að Elkem standi mjög fast gegn því að raf­orku­reikn­ingur fyr­ir­tæk­is­ins ásamt flutn­ingi fari úr núver­andi u.þ.b. 2 millj­örðum króna í alls um 4-4,5 millj­arða króna. En það fer að verða aðkallandi að þarna náist brátt nýr samn­ing­ur, enda myndi lokun verk­smiðj­unnar ekki bein­línis valda kátínu; allra síst á Akra­nesi.

Taflan hér að neðan sýnir tekju­skipt­ingu LV árið 2016. Það ár námu tekjur LV vegna raf­orku­sölu­samn­inga alls um 42 millj­örðum króna (þá er flutn­ings­kostn­að­ur­inn með­tal­inn þar sem það á við). Nákvæm­ari grein­ing og upp­lýs­ingar um skipt­ingu tekna LV og um sér­hvert samn­ings­verð verða ekki birtar hér. En eru í boði fyrir við­skipta­vini grein­ar­höf­und­ar, þ.m.t. upp­lýs­ingar í við­kom­andi samn­ings­mynt. Einnig eru í boði ítar­legar upp­lýs­ingar til mark­aðs­að­ila um það hversu sam­keppn­is­hæft það verð er sem orku­fyr­ir­tækin hér hafa verið að bjóða nýjum við­skipta­vinum síð­ustu miss­eri og ár, og hvaða til­boða megi nú vænta í slíkum samn­inga­við­ræð­um.

Tekjur Landsvirkjunar vegna raforkusölu, má sjá hér útlistaðar ítarlega.

Höf­undur er lög­fræð­ingur og MBA.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ekki tímabært að fella niður ívilnun á tengiltvinnbíla
Efnahags- og viðskiptanefnd telur ekki tilefni til þess að skattaívilnunin á tengiltvinnbílum falli niður með öllu í lok árs 2020. Nefndin leggur í staðinn til að fjárhæðarmark ívilnunarinnar lækki í nokkrum áföngum.
Kjarninn 16. desember 2019
„Algeggjuð“ hugmynd um sameiningu banka
Í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda á föstudaginn, er fjallað um þá hugmynd að sameina tvo af kerfislægt mikilvægu bönkum landsins.
Kjarninn 15. desember 2019
SMS og MMS ganga í endurnýjun lífdaga
Eftir að hafa lotið í lægra haldi fyrir nýjum samskiptaforritum á borð við Messenger og WhatsApp eru gömlu góðu SMS- og MMS-skilaboðin að eiga endurkomu. Þeim fjölgar nú eftir áralangan samdrátt.
Kjarninn 15. desember 2019
Ferðalag á mörkum ljóss og myrkurs, í átt til dögunar
Rökkursöngvar Sverris Guðjónssonar kontratenórs eru að koma út. Safnað er fyrir þeim á Karolina Fund.
Kjarninn 15. desember 2019
Ársreikningaskrá heyrir undir embætti ríkisskattstjóra.
Skil á ársreikningum hafa tekið stakkaskiptum eftir að viðurlög voru hert
Eftir að viðurlög við því að skila ekki ársreikningum á réttum tíma voru hert skila mun fleiri fyrirtæki þeim á réttum tíma. Enn þarf almenningur, fjölmiðlar og aðrir áhugasamir þó að greiða fyrir aðgang að ársreikningum.
Kjarninn 15. desember 2019
Hin harða barátta um sjónvarpið og internetið
Síminn fékk nýverið níu milljóna króna stjórnvaldssekt fyrir að hafa margbrotið ákvæði fjölmiðlalaga, með því að í raun vöndla saman sölu á interneti og sjónvarpi. Brotin voru sögð meðvituð, markviss og ítrekuð.
Kjarninn 15. desember 2019
Réttast að senda pöndubirnina heim
Upplýsingar um fund kínverska sendiherrans í Danmörku með færeyskum ráðamönnum um fjarskiptasamning hafa valdið fjaðrafoki í Færeyjum og meðal danskra þingmanna. Sendiherrann neitar að reyna að beita Færeyinga þrýstingi.
Kjarninn 15. desember 2019
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar