Já, ráðherra!

Hvað gerir ráðherra sem verður undir í þinginu og getur ekki sætt sig við niðurstöðuna? Ja, hann getur sagt af sér eða kannski getur hann reynt að fá embættismennina í ráðuneytinu til að fara í kringum ákvörðun þingsins.

Lars Løkke Rasmussen er forsætisráðherra í Danmörku. Esben Lunde Larsen er umhverfis- og matvælaráðherra í ríkisstjórninni.
Lars Løkke Rasmussen er forsætisráðherra í Danmörku. Esben Lunde Larsen er umhverfis- og matvælaráðherra í ríkisstjórninni.
Auglýsing

Um aldamótin síðustu var útlitið ekki bjart í danskri útgerð. Sífellt minni fiskur í sjónum en jafnframt alltof stór floti til að veiða fiskinn. Sjómenn börðust í bökkum, margir urðu gjaldþrota og misstu allt sitt. „Það voru dökk ský á himni,“ sagði einn talsmaður bátasjómanna. Lengi vel virtust stjórnvöld ekki láta sig sífellt lakari afkomu útgerðarinnar neinu varða en árið 2007 var lokst gripið til aðgerða. Kvóti í höndum sjómanna sjálfra. Áður hafði danska sjávarútvegsráðuneytið og undirstofnanir þess úthlutað kvótanum en þessari breytingu var ætlað að gera fiskveiðar í senn eftirsóknarverðari og arðbærari.

Aðgerðin heppnaðist, það dró úr ofveiðinni, fiskistofnarnir réttu við og afkoma sjómanna batnaði. Margir þeirra, sem áður höfðu hangið á horriminni, höfðu skyndilega bærilega afkomu, sumir mjög góða.

Sala á bátum, og þar með kvótanum, var heimil og afleiðingin varð sú að fjársterkir kvótaeigendur (kallaðir kvótakóngar) keyptu í stórum stíl báta og tilheyrandi kvóta.

Með því sem sumir kölluðu síðar „einkavæðingu kvótans“ færði ríkið í raun mörgum mikla fjármuni því kvótinn var tengdur einstökum bátum. Sala á bátum, og þar með kvótanum, var heimil og afleiðingin varð sú að fjársterkir kvótaeigendur (kallaðir kvótakóngar) keyptu í stórum stíl báta og tilheyrandi kvóta. Þótt reglurnar segðu að hver einstaklingur mætti ekki eiga nema tiltekið magn kvóta fundu margir leiðir til að „sigla“ framhjá þeim. Kvótinn færðist þannig á mun færri hendur.

Skipin sem fiskinn veiddu urðu jafnframt stærri, því þeir sem keypt höfðu kvótann fengu leyfi til að færa kvóta milli skipa, færðu kvótann frá smærri bátum (sem síðan voru úreltir) yfir á stærri skip. Þetta þýddi að sjómönnum fækkaði, enginn fiskur barst að landi í tugum smábátahafna og annars staðar minnkaði aflinn sem að landi kom, víða um helming frá því sem áður var. Í dag eru starfandi fiskimenn í Danmörku um það bil 3.300, sú tala hefur haldist nokkurn veginn óbreytt um nokkurra ára skeið.

Poul Holm, prófessor við Trinity háskólann í Dublin á Írlandi, sagði í viðtali við danskt dagblað, að allir væru sammála um að kvótakerfi sé nauðsynlegt til að takmarka fiskveiðar en kvaðst undrandi á því að danska ríkið skyldi hafa valið að færa tilteknum hópi gríðarlega fjármuni, nánast skilyrðislaust. Prófessorinn sagðist líka undrast hvað þessi breyting olli litlum deilum, hann teldi hugsanlegt að meirihluti dönsku þjóðarinnar hefði hreinlega ekki áttað sig á afleiðingunum.

Auglýsing

Þátturinn í danska sjónvarpinu og styrkirnir

Árið 2015 sýndi DR, danska sjónvarpið, heimildaþátt um kvótakerfið. Sjónvarpsmenn höfðu lagt mikla vinnu í þáttinn og beindu sjónum sínum að kvótakóngunum svonefndu, þeim sem fundið höfðu leiðir til að fara fram hjá kvótalögunum og eignast mikinn kvóta. Í þættinum kom fram að í mörgum tilfellum voru makar og jafnvel börn kvótakónganna skráðir sem eigendur kvóta þótt viðkomandi kæmu hvergi nærri veiðunum.

Þátturinn í danska sjónvarpinu vakti mikla athygli, ekki síst stjórnmálamanna sem margir hverjir sögðust hreinlega ekki hafa gert sér grein fyrir hvernig ástandið væri orðið. Um svipað leyti komst eitt dönsku dagblaðanna á snoðir um að núverandi stjórnarflokkur, Venstre (sem er hægri miðjuflokkur), hafði þegið háar fjárhæðir í formi styrkja frá mörgum kvótakóngum. Þetta vakti grunsemdir því aðrir flokkar nutu ekki sambærilegra styrkja. Venstre fór með stjórnarformennskuna frá 2001–2011 og svo aftur frá 2015.

Vildu „kíkja á“ fiskveiðistjórnunarkerfið

Eftir miklar umræður og umfjöllun í þinginu ákvað ríkisstjórnin haustið 2015 að rétt væri að líta á fiskveiðistjórnunarfyrirkomulagið (kallaði það servicetjek). Stjórnin boðaði samvinnu við alla flokka á þingi. Margir þingmenn höfðu takmarkaða trú á þetta „servicetjek“ myndi einhverju skila og sumir héldu því beinlínis fram að kvótakóngarnir hefðu stjórn ríkisstjórnar Venstre, undir forystu Lars Løkke Rasmussen, í vasanum og þeir hefðu afar takmarkaðan áhuga á að hróflað yrði við kerfinu sem hafði fært þeim milljarða á milljarða ofan.

Margir þingmenn höfðu takmarkaða trú á þetta „servicetjek“ myndi einhverju skila og sumir héldu því beinlínis fram að kvótakóngarnir hefðu ríkisstjórnina í vasanum.

Viðræður um fiskveiðistjórnunina hófust í september 2016 undir stjórn Esben Lunde Larsen umhverfis- og matvælaráðherra. Þessar viðræður fulltrúa flokkanna á þinginu skiluðu litlum árangri, bæði Sósíaldemókratar og Danski þjóðarflokkurinn töldu þetta „sýndarviðræður“ því stjórnin ætlaði sér ekki að breyta neinu. Þessir tveir flokkar lögðu einkum áherslu á tvennt: breytingar á kvótakerfinu til að hindra að kvótinn færðist á æ færri hendur og að strandveiðar, sem höfðu nær lagst af, yrðu heimilaðar á ný. Ráðherrann tók lítt undir þetta.

Fóru framhjá stjórninni

Þegar kom fram í desember 2016 lögðu Sósíalistar og Danski þjóðarflokkurinn, ásamt Sósíalíska þjóðarflokknum og Radikale venstre, fram frumvarp um breytingar á kvótakerfinu. Í andstöðu við ráðherrann sem vildi að beðið yrði eftir niðurstöðu nefndarinnar sem skoða átti kerfið. Frumvarpið flaug í gegnum þingið og vinna við framkvæmd nýju laganna átti að hefjast strax eftir síðastliðin áramót.

Tvískinnungur ráðherrans

Í langri og yfirgripsmikilli umfjöllun í dagblaðinu Berlingske undir yfirskriftinni „Kvoter, konger og kumpaner“ komu fram upplýsingar sem hafa valdið miklu fjaðrafoki (sporðaköstum mætti kannski segja) meðal danskra þingmanna. Blaðamenn Berlingske komust yfir gögn sem sýna, svart á hvítu, að samtímis því að embættismennirnir unnu að útfærslu laganna um fiskveiðistjórnunina unnu þeir jafnframt að því að finna leiðir til að koma í veg fyrir að lögin kæmust í framkvæmd.

Í gögnum sem blaðamennirnir hafa undir höndum kemur fram að margar leiðir væri hægt að fara til að vinna að þessu markmiði. Allar miðuðu þær að því að láta líta svo út að lögin væru flókin og andstæð hagsmunum sjómanna og eina leiðin væri að ráðherrann færi „sína leið“ í þessum efnum. Fram kemur í gögnum blaðamanna Berlingske að ráðherrann lagði blessun sína yfir þessar hugmyndir, enda halda blaðamennirnir því fram að allt sé þetta runnið undan rifjum ráðherrans og segjast hafa gögn sem sanni það.

Ráðherrann fastur í netinu og valtur í sessi

Aðeins eru örfáir dagar síðan greinin um kvótann og kóngana birtist í Berlingske. Margir þingmenn hafa tjáð sig um málið, þeir eru nær allir á einu máli um að framkoma ráðherrans sé með öllu ólíðandi, það nái engri átt að ráðherrann ætli bara að fara sínar eigin leiðir, þvert á ákvarðanir þingsins. „Hver togar hér í spottana?“ spurði þingmaður Danska þjóðarflokksins og bætti við að margir vissu kannski svarið. Esben Lunde Larsen ráðherra hefur verið boðaður til yfirheyrslu þingflokkanna (samraad) en sá fundur hefur þegar þetta er ritað ekki verið tímasettur.

Esben Lunde Larsen hefur ekki átt sjö dagana sæla í embætti umhverfis- og matvælaráðherra síðan hann tók við í lok febrúar á síðasta ári. Hann er jafnframt sá ráðherra ríkisstjórnarinnar sem margoft hefur vermt botnsætið þegar spurt er um vinsældir og trúverðugleika ráðherranna í núverandi ríkisstjórn.

Nokkrir þingmenn sem Berlingske hefur rætt við að undanförnu telja ráðherrann mjög valtan í sessi og ekki kæmi á óvart þótt hann hrökklaðist úr ráðherrastólnum. Einn þingmanna Danska þjóðarflokksins orðaði það svo að „ráðherrann væri fastur í eigin neti og við ætlum ekki að losa hann úr flækjunni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar