Að lifa á betli

Rómani er ekki Rúmeni. Margir rúmenskir verkamenn starfa í Danmörku og senda fé heim. Þeir eru orðnir þreyttir á þeim misskilningi að þeir séu rómanar.

Rúmenskir verkamenn sækja margir út fyrir landamæri Rúmeníu til að fá vinnu.
Rúmenskir verkamenn sækja margir út fyrir landamæri Rúmeníu til að fá vinnu.
Auglýsing

Á allra síð­ustu árum hefur fólk frá Aust­ur-­Evr­ópu orðið æ meira áber­andi í mörgum borgum Vest­ur­-­Evr­ópu. Margir úr þessum hópi lifa á betli og snöp­um, jafn­vel þjófn­uðum úr búð­um, eru litnir horn­auga hvar sem þeir fara, eiga sér fáa málsvara. Þótt yfir­völd segi það ekki ætíð berum orðum er þetta fólk hvergi aufúsu­gest­ir.

Í Rúm­eníu draga íbúar margra smá­bæja fram lífið á pen­ingum sem ætt­ingjar afla, með lög­legum eða ólög­legum hætti, norðar í álf­unni.

Rómanar og Rúm­enar

Hvaðan kemur þetta fólk? Í óform­legri könnun eins dönsku dag­blað­anna, meðal fólks á förnum vegi í Kaup­manna­höfn,kom fram að flestir töldu þá sem nú eru æ meira áber­andi á götu­horn­um, með betlikrús í hendi, vera frá Rúm­en­íu. „Las það í blöð­un­um, heyrði það í frétt­um“ var algeng­asta svarið þegar spurt var af hverju við­kom­andi nefndi Rúm­en­íu.

Auglýsing

Sívax­andi fjöldi fólks sem hefst við á götum og almenn­ings­væðum hefur verið áber­andi í fréttum og sam­kvæmt upp­lýs­ingum yfir­valda kemur það fólk fyrst og fremst frá Rúm­en­íu. Margir úr þeim hópi vilja hins vegar ekki kalla sig Rúm­ena, telja sig Rómana (eða sígauna). Eins konar far­and­fólk, sem ekki hefur fasta búsetu, né vinnu. Tala eigið tungu­mál, rom­ani. Ekki er með vissu vitað um fjölda Rómana en talið að innan landa Evr­ópu­sam­bands­ins séu þeir um það bil sex millj­ón­ir.

Schengen sam­komu­lag­ið, sem Rúm­enía fékk aðild að árið 2007 gerði fólki auð­veld­ara að fara milli landa. Í Rúm­eníu er bæði mikil fátækt og atvinnu­leysi og það skýrir lík­lega áhuga fólks fyrir að færa sig norðar í álf­una, þar er atvinnu­leysi minna og lífs­kjör almennt mun betri. En það er ekki ein­ungis róma­fólkið sem leitar norð­ur, Rúm­enar sjálfir hafa líka flykkst norður á bóg­inn í leit að betra lífi.

Margir Rúm­enar sitja í dönskum fang­elsum

Í Dan­mörku er mik­ill fjöldi útlend­inga við störf, einkum er það áber­andi í bygg­inga­iðn­aði og þjón­ustu­störfum af ýmsu tagi. Borga skatta og standa sína plikt, dug­legt fólk sem hef­ur, í flestum til­vikum tíma­bund­ið, freistað gæf­unnar með þessum hætti. En í mörgu fé leyn­ist mis­jafn sauður og um þessar mundir sitja á annað þús­und útlend­inga í dönskum fang­elsum, þrjá­tíu pró­sent allra fanga. Af ein­stökum þjóð­ernum eru Rúm­enar fjöl­mennast­ir, hund­rað og sex­tíu tals­ins, Sómal­ar, átta­tíu tals­ins, eru næst­fjöl­menn­ast­ir.

Af hverju er þetta fólk (nær allt karl­menn) ekki sent til síns heima­lands og látið afplána þar, kynni nú ein­hver að spyrja. Ein­falt og sjálf­sagt að því er virð­ist. En víða, til dæmis í Rúm­en­íu, er aðbún­aður í fang­elsum, og með­ferð fanga, með þeim hætti að dönsk stjórn­völd segja það mann­rétt­inda­brot að senda fanga til heima­lands­ins. Danski dóms­mála­ráð­herr­ann sagði nýlega í við­tali að til greina kæmi að Danir leigðu fang­elsi í öðrum löndum (nefndi Rúm­eníu og Lit­há­en) fyrir fanga frá við­kom­andi lönd­um. Slík fang­elsi yrðu þá að upp­fylla „dansk stand­ard“ eins og ráð­herr­ann orð­aði það. Látið hefur verið á það reyna fyrir dönskum dóm­stólum hvort senda megi rúm­enska fanga, sem hlotið hafa dóma í Dan­mörku, heim til afplán­unar en Hæsti­réttur Dan­merkur hafn­aði því. Ástæð­an: slæmur aðbún­aður í rúm­enskum fang­els­um.

Lifa á pen­ingum sem ætt­ingjar afla

Fyrir skömmu var birt skýrsla sem unnin var á vegum norsku rann­sókna­stofn­un­ar­innar Fafo. Nokkrir sænskir, norskir og danskir sér­fræð­ingar unnu þessa skýrslu, sem fjallar um það sem sér­fræð­ing­arnir kalla „betl­ara­smá­bæi“ í Rúm­eníu og Rúm­ena og Rómana í Dan­mörku.

Bar­bu­lesti heitir einn þess­ara smá­bæja. Bar­bu­lesti er um það bil fimm­tíu kíló­metrum norð­austan við Búkarest. Skráðir íbúar eru 6 þús­und og 98 pró­sent þeirra eru Róman­ar. Þegar nor­rænu sér­fræð­ing­arnir komu til bæj­ar­ins vakti það strax athygli þeirra að nán­ast ekk­ert fólk var þar á ferli, lík­ast því að bær­inn hefði verið yfir­gef­inn. Þeir komust brátt að því að stærstur hluti íbú­anna var að heim­an. Nánar til­tekið í Norð­ur- og Vestur Evr­ópu að afla fjár.

Smá­kaup­maður sem sér­fræð­ing­arnir ræddu við sagði að eftir krepp­una árið 2007 hefði Rúm­enía klofnað í tvennt: Rúm­eníu hinna ríku og Rúm­eníu hinna fátæku. Kaup­mað­ur­inn sagði að í bænum væru það ein­ungis 2-3 pró­sent íbú­anna sem hefðu vinnu á heima­slóð­um. „Norðar og vestar í álf­unni getur fólk aflað 200 evra (ca. 24 þús­und íslenskar krón­ur) á mán­uði en hér heima fær fjöl­skylda 15 evrur (ca. 1.800 krónur íslenskar) frá rík­inu, til fram­færslu. Það hrekkur lang­t,“ sagði Vagile kaup­mað­ur.

Í Dan­mörku ríkja miklir for­dómar gagn­vart fólki frá Rúm­eníu og þar gerir fólk ekki grein­ar­mun á Rúm­enum og Rómön­um.

Þegar sér­fræð­ing­arnir spurðu hvernig þeir sem ferð­ast til landa norðar í álf­unni afli fjár sagði hann að lang flestir lifðu á að safna flöskum og dósum og selja, betli og ýmis konar lausa­vinnu frá degi til dags. Sumir séu þó í fastri vinnu. Þetta fólk sem leitað hefur norður kemur svo heim (30 klukku­tíma rútu­ferð frá Kaup­manna­höfn) af og til. Til að hitta fjöl­skyld­una og upp­fylla reglur ESB, um tíma­bundna dvöl í öðru landi. „Og borga skuld­irnar hjá kaup­mann­inum og öðrum þar sem fjöl­skyldan hefur verið í krít,“ sagði Vagile.

Árum saman í vinnu í Dan­mörku

Í Bar­bu­lesti hittu nor­rænu sér­fræð­ing­arnir Rúm­ena sem unnið hefur í Dan­mörku í átta ár og sýndi þeim launa­seðla sína, þar sem fram kemur að hann hafi allan þann tíma unnið hjá sama fyr­ir­tæk­inu, borgað skatta og gjöld til danska rík­is­ins. „Hér heima hefði ég enga vinnu en með þessum hætti get ég séð fyrir fjöl­skyld­unn­i,“ sagði þessi Rúm­eni, sem bætti því við að hann ætti eig­in­lega enga danska vini og kvaðst forð­ast að nefna þjóð­ernið í sam­tölum við fólk. „Í Dan­mörku ríkja miklir for­dómar gagn­vart fólki frá Rúm­eníu og þar gerir fólk ekki grein­ar­mun á Rúm­enum og Rómön­um.“

Í mörgum fleiri smá­bæjum sem nor­rænu sér­fræð­ing­arnir heim­sóttu er svip­aða sögu að segja og frá Bar­bu­lesti. Þeir fóru líka til höf­uð­borg­ar­innar Búkarest en hvergi í land­inu er munur á ríkum og fátækum jafn mik­ill og þar. Íbúar í einu fátæk­asta hverfi borg­ar­inn­ar, Fer­ent­ari, segja stjórn­völd ekk­ert vilja af þeim vita og íbú­arnir verði ein­fald­lega að bjarga sér eins og best þeir geti. „Fá­tæktin og ömur­leik­inn eru yfir­þyrm­and­i,“ segir í skýrslu Fafo, flestir íbú­anna segj­ast ekki eygja von um betra líf, „hér lifa flestir frá degi til dags“.

Skammar­blettur á Evr­ópu

Eins og áður var nefnt í þessum pistli er talið að Rómanar í Evr­ópu séu um það bil sex millj­ónir og fer fjölg­andi. Stjórn­völd í þeim löndum sem þetta fólk leitar til vill sem minnst af því vita og reyna hvað þau geta til að ýta fólk­inu út fyrir landa­mær­in. Nor­rænu skýrslu­höf­und­arnir áður­nefndu segja að slíkt dugi ekki til lang­frama. Þótt Róma­fólkið hafi aðra lífs­hætti en flestir aðrir sé það eigi að síður íbúar Evr­ópu og stjórn­völd í löndum Evr­ópu­sam­bands­ins verði að hreinsa af sér þennan skammar­blett eins og það er orðað í nið­ur­lags­orðum Fafo-­skýrsl­unn­ar.

Rétt er að geta þess að Evr­ópu­sam­bandið hefur á síð­ustu árum sam­þykkt ýmis konar aðgerðir til aðstoðar róma­fólki í Evr­ópu, þær hafa vafa­lítið skilað ýmsu en líka aug­ljóst að betur má ef duga skal.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hildur Björnsdóttir vill verða borgarstjóri – Ætlar að velta Eyþóri Arnalds úr oddvitasæti
Það stefnir i oddvitaslag hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjavík í prófkjöri flokksins fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Hildur Björnsdóttir ætlar að skora Eyþór Arnalds á hólm.
Kjarninn 8. desember 2021
Um þriðjungi allra matvæla sem framleidd eru í heiminum er hent.
Minni matarsóun en markmiðum ekki náð
Matarsóun Norðmanna dróst saman um 10 prósent á árunum 2015 til 2020. Í því fellst vissulega árangur en hann er engu að síður langt frá þeim markmiðum sem sett hafa verið. Umhverfisstofnun Noregs segir enn skorta yfirsýn í málaflokknum.
Kjarninn 8. desember 2021
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata.
Þingmaður fékk netfang upp á 53 stafbil
Nýr þingmaður Pírata biðlar til forseta Alþingis að beita sér fyrir því að þingið „þurfi ekki að beygja sig undir óþarfa duttlunga stjórnsýslunnar“.
Kjarninn 8. desember 2021
Árni Stefán Árnason
Blóðmeraníðið – fjandsamleg yfirhylming MAST og fordæming FEIF – Hluti II
Kjarninn 8. desember 2021
Ragnar Sigurðsson, fyrrverandi landsliðsmaður í knattspyrnu.
Fyrrverandi eiginkona Ragnar Sigurðssonar segir landsliðsnefndarmann ljúga
Magnús Gylfason, fyrrverandi landsliðsnefndarmaður hjá KSÍ, sagði við úttektarnefnd að hann hefði hitt Ragnar Sigurðsson og þáverandi eiginkonu hans á kaffihúsi daginn eftir að hann var talinn hafa beitt hana ofbeldi. Konan segir þetta ekki rétt.
Kjarninn 8. desember 2021
Róbert segist meðal annars ætla að fara aftur í fjallaleiðsögn.
Róbert hættir sem upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar – „Frelsinu feginn“
Upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar mun hætta störfum um áramótin. Hann segist vera þakklátur fyrir dýrmæta reynslu með frábærum vinnufélögum en líka frelsinu feginn.
Kjarninn 8. desember 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Samskiptasaga Kína og Íslands
Kjarninn 8. desember 2021
Stjórnmálaflokkar fá rúmlega 3,6 milljarða króna úr ríkissjóði á fimm árum
Níu stjórnmálaflokkar skipta með sér 728 milljónum krónum úr ríkissjóði árlega. Áætluð framlög voru 442 milljónum krónum lægri í upphafi síðasta kjörtímabils.
Kjarninn 8. desember 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiErlent