Góðar horfur þrátt fyrir allt

Helsti áhættuþátturinn í hagkerfinu er ef kemur til niðursveiflu í ferðaþjónustu. Fátt bendir til þess að slíkt sé í kortunum, en stoðirnar í hagkerfinu eru traustar nú eftir sjö ára samfellt hagvaxtarskeið.

Arnór Sighvatsson, aðstoðarseðlabankastjóri.
Arnór Sighvatsson, aðstoðarseðlabankastjóri.
Auglýsing

Fátt bendir til þess að nið­ur­sveifla sé í kort­unum í efna­hags­lífi Íslend­inga, segir Arnór Sig­hvats­son, aðstoð­ar­seðla­banka­stjóri, í inn­gangs­orðum sínum að Fjár­mála­stöð­ug­leika, riti Seðla­banka Íslands, sem kom út í gær.

Í því er farið yfir helstu hag­tölur og upp­lýs­ingar um stöðu mála í hag­kerf­inu er varða fjár­mála­stöð­ug­leika og kerf­is­læga áhættu­þætti.

Arnór segir í inn­gangs­orðum sínum að staða hag­kerf­is­ins sé sterk, og hag­felld þróun unda­far­inna ára hafi styrkt und­ir­stöð­urnar til fram­tíðar lit­ið. „Hag­vöxtur á Íslandi hefur staðið í u.þ.b. sjö ár sam­fleytt og horfur eru á hag­vexti í nokkur ár til við­bót­ar. Hið langa hag­vaxt­ar­skeið hefur gefið heim­il­um, fyr­ir­tækj­um, hinu opin­bera og fjár­mála­kerf­inu svig­rúm til þess að lækka skuldir sínar í kjöl­far fjár­málakreppu og efna­hags­sam­drátt­ar. Efna­hagur allra geira þjóð­ar­bús­ins og staða þess gagn­vart útlöndum hafa því styrkst, en lækkun skulda hefur um leið haldið aftur af vext­inum og dregið hag­vaxt­ar­skeiðið og sér­stak­lega upp­haf nýrrar fjár­mála­upp­sveiflu á lang­inn,“ segir Arnór í inn­gang­in­um.

Auglýsing

Sterk staða

Í Fjár­mála­stöð­ug­leika má segja að sé dregin upp nokkuð traust­vekj­andi staða af íslenska hag­kerf­inu. Banka­kerfið er vel fjár­magn­að, og áhættu­þættir innan þess eru ekki nándar nærri eins óvissir eins og reyndin var fyrir hrun­ið. End­ur­reistu bank­arnir þrír, Arion banki, Lands­bank­inn og Íslands - sem telj­ast kerf­is­lægt mik­il­vægir - eru vel fjár­magn­að­ir, efna­hags­reikn­ingar þeirra eru skýrir og eign­fjár­staðan er tölu­vert langt yfir lög­legum lág­mörkum og við­miðum FME.

Meira en 650 millj­arða eigið fé er nú í end­ur­reistu bönk­unum þrem­ur, en á und­an­förnum árum hefur eig­in­fjár­hlut­fallið verið á bil­inu 23 til 30 pró­sent, sem telst hátt í alþjóð­legum sam­an­burði.

Sam­hliða end­ur­upp­bygg­ingu banka­kerf­is­ins hefur skulda­staða heim­ila og fyr­ir­tækja verið að batna, og meiri þróttur ein­kennt atvinnu­líf­ið, eins og sam­fellt sjö ára hag­vaxt­ar­skeið er til marks um. Verð­bólga mælist nú með allra lægsta móti, eða 1,4 pró­sent, atvinnu­leysi er um þrjú pró­sent, og skulda­staða hins opin­bera hefur batnað hratt að und­an­förnu og orðin góð í alþjóð­legum sam­an­burði.

Hér má sjá hvernig útlán hafa þróast hjá endurreistu bönkunum, sem teljast kerfislægt mikilvægir.

Áhættan snýr að ferða­þjón­ustu

Helsti vaxt­ar­broddur efna­hags­lífs­ins hefur verið ferða­þjón­ust­una og má segja að erlendir ferða­mann hafi komið Íslandi til bjargar eftir efna­hags­hrun­ið, en gjald­eyr­is­inn­spýt­ingin sem fylgt hefur miklum og örum vexti grein­ar­innar und­an­farin ár, hefur kynt undir hækkun eigna­verðs og stuðlað að sterkara gengi krón­unnar gagn­vart erlendum mynt­um.

Í kynn­ingu Hörpu Jóns­dóttur, fram­kvæmda­stjóra fjár­mála­stöð­ug­leika hjá Seðla­banka Íslands, kemur fram að til­taka með tvo sér­staka kerf­is­læga áhættu­þætti fyrir þjóð­ar­bú­ið, eins og mál standa nú. Það er ferða­þjón­ustan og síðan fast­eigna­mark­að­ur­inn. Það eru helst áhrif ferða­þjón­ust­unnar á fast­eigna­mark­að­inn sem gera það að verk­um, að þar geti legið áhætta, en í Fjár­mála­stöð­ug­leika kemur meðal ann­ars fram að um 5 þús­und íbúðir á Íslandi séu leigðar út í til ferða­manna í genum Air­bnb, og er langstærstur hluti þeirra á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, einkum mið­svæðis í Reykja­vík.

Árið 2010 komu innan við 500 þúsund ferðamenn til landsins, en á þessu ári er talið að þeir geti orðið 2,4 milljónir. Áframhaldandi vöxtur er í kortunum.

Ef það kemur til nið­ur­sveiflu í ferða­þjón­ustu, þá gæti það leitt til hlið­ar­á­hrifa á fast­eigna­mark­aði og tölu­vert margar íbúðir komið út á fast­eigna­mark­að­inn. 

En jafn­framt er þó tekið fram að horfur á fast­eigna­mark­aði séu með þeim hætti, að lík­leg­ast sé að verð muni halda áfram að hækka, en á und­an­förnum tólf mán­uðum hefur verðið hækkað um tæp­lega 20 pró­sent að með­al­tali.

Í sviðs­mynd sem fjallað er um í Fjár­mála­stöð­ug­leika, þar sem gert er ráð fyrir að fjöldi ferða­manna muni falla niður í það sem hann var á árunum 2014 og 2015, með til­heyr­andi tekju­dýfu fyrir þjóð­ar­bú­ið, þá kemur fram að það geti haft tölu­vert mikil nei­kvæð efna­hags­leg áhrif. Gengi krón­unnar myndi veikjast, atvinnu­leysi aukast og almennur slaki ein­kenn þjóð­ar­bú­skap­inn.

Eins og hér sést, þá getur niðursveifla í ferðaþjónustu haft víðtæk áhrif á hagkerfið.

Þrátt fyrir þetta, eru horf­urnar - almennt - taldar nokkuð góðar um þessar mund­ir. Verk­efnið framaundan verið þó að fylgj­ast náið með þeim atriðum sem helst geti snú­ist til hins verra, og ástunda góða hag­stjórn, en Arnór Sig­hvats­son, aðstoð­ar­seðla­banka­stjóri, minn­ist sér­stak­lega á það atriði í inn­gangi sín­um.

Árétt­ing: 

Upp­haf­lega stóð að Már Guð­munds­son seðla­banka­stjóri hafi skrifað inn­gang­inn að rit­inu, líkt og hann gerir vana­lega. Síðar barst ábend­ing um að Arnór Sig­hvats­son aðstoð­ar­seðla­banka­stjóri hefði gert það í þetta sinn og var frétta­skýr­ing­unni í kjöl­farið breytt til sam­ræmis við þær upp­lýs­ing­ar.

Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar