Á fjórða þúsund borguðu 1,6 milljarð til að losna frá Íbúðalánasjóði

Þúsundir Íslendinga völdu að greiða há uppgreiðslugjöld til að flytja húsnæðisfjármögnun sína frá Íbúðalánasjóði á árunum 2016 og 2017. Rekstur sjóðsins gæti ekki staðið undir því að fella niður uppgreiðslugjöld.

Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra.
Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra.
Auglýsing

Á árunum 2016 og 2017 ákváðu sam­tals 3.449 ein­stak­lingar að greiða upp­greiðslu­gjald til Íbúða­lána­sjóðs og færa hús­næð­is­fjár­mögnun sína ann­að. Þessi hópur greiddi rúm­lega 1.600 millj­ónir króna í upp­greiðslu­þókn­anir fyrir þetta til sjóðs­ins. Það þýðir að með­al­greiðsla þess hóps sem ákvað að greiða upp­greiðslu­gjaldið á þessu tíma­bili var 466 þús­und krón­ur. Þetta kemur fram í svari félags- og jafn­rétt­is­mála­ráð­herra við fyr­ir­spurn frá Ólafi Ísleifs­syni, þing­manni Flokks fólks­ins, sem var birt á Alþingi í dag.

Hægt hefur verið að taka lán hjá Íbúð­ar­lána­sjóði með skil­málum um upp­greiðslu­gjöld frá árinu 2000. Mikil aukn­ing varð í töku slíkra lána á árunum 2006 til 2008, þegar gríð­ar­legur efna­hags­legur upp­gangur var á Íslandi og sjóð­ur­inn veitti lán fyrir allt að 90 pró­sent af kaup­verði fast­eigna. Á þeim þremur árum tóku sam­tals 9.541 ein­stak­lingar lán hjá Íbúða­lána­sjóði með upp­greiðslu­gjaldi. Til sam­an­burðar tók 165 ein­stak­lingar slík lán árið 2005.

Staða Íbúða­lána­sjóðs breytt­ist mikið við hrunið og hann hefði farið í greiðslu­þrot ef íslenska ríkið hefði ekki lagt honum til tugi millj­arða króna. Í dag er hlut­verk hans fyrst og síð­ast félags­legt og sjóð­ur­inn býður ekki upp á sam­keppn­is­hæf hús­næð­is­lán. Hámarks­lán hjá sjóðnum er 30 millj­ónir króna, lánið getur numið allt að 80 pró­sent af verð­mæti fast­eignar og kjörin eru 4,2 pró­sent fastir verð­tryggðir vext­ir. Þetta eru ein lök­ustu láns­kjör sem bjóð­ast á hús­næð­is­lána­mark­aðnum í dag og eru auk þess eðlis að þau nýt­ast t.d. ekki kaup­endum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem hús­næð­is­verð hefur tvö­fald­ast frá byrjun árs 2011 og íbúðir sem kosta undir 30 millj­ónum telj­andi á fingrum ann­arrar hand­ar.

Þús­undir greiddu upp lán sín

Það breytir því ekki að fjöldi Íslend­inga er nú þegar með lánin sín hjá Íbúð­ar­lána­sjóði frá gam­alli tíð. Haustið 2015 hófu líf­eyr­is­sjóðir lands­ins end­ur­komu sína inn á hús­næð­is­lána­markað með miklum hvelli. Þeir buðu betri kjör en bæði bankar og lána­stofn­an­ir, hækk­uðu láns­hlut­fall sitt og lækk­uðu veru­lega lán­töku­gjöld. Þessi breyt­ing hleypti nýju lífi í hús­næð­is­mark­að­inn. Í dag eru til dæmis þeir líf­eyr­is­sjóðir sem bjóða upp á hag­stæð­ustu lána­kjörin upp á verð­tryggð lán með breyti­legum 2,67 pró­sent vöxtum. Það eru miklu lægri hús­næð­is­lána­vextir en hafa áður þekkst á Íslandi.

Auglýsing
Þessi eðl­is­breyt­ing á mark­aðnum varð til þess að fjöld­inn allur af við­skipta­vinum Íbúða­lána­sjóðs hefur ákveðið að greiða upp lán sín hjá sjóðnum og færa fjár­mögnun sína ann­að. Á árunum 2008 og út 2015 greiddu sam­tals 2.743 ein­stak­lingar upp­greiðslu­gjaldið hjá Íbúða­lána­sjóði til að losna út úr lánum sínum hjá hon­um. Á árinu 2016, því fyrsta eftir að líf­eyr­is­sjóð­irnir komu aftur inn á hús­næð­is­lána­mark­að­inn og verð­hækk­anir á honum tóku mik­inn kipp, greiddu alls 2.056 ein­stak­lingar upp­greiðslu­gjald­ið. Í fyrra voru þeir 1.393. Sam­tals greiddu því 3.449 ein­stak­lingar gjaldið á tveimur árum. Og sam­tals greiddu þeir sjóðnum rúm­lega 1,6 millj­arð króna í upp­greiðslu­þóknun fyr­ir.

Rík­is­sjóður þyrfti að leggja til við­bót­ar­fjár­magn

Í svari ráð­herra við fyr­ir­spurn Ólafs segir að enn séu útistand­andi 7.533 lán með upp­greiðslu­þóknun sem hafi ekki verið greidd upp. Ógjald­fallin upp­greiðslu­gjöld á lánum séu 5,5 millj­arðar króna vegna útlána sem séu alls 93 millj­arða króna virði. Í svar­inu seg­ir: „Væri upp­greiðslu­gjald fellt niður mundi sjóð­ur­inn verða af þeim tekj­um. Að auki hefði slík ákvörðun vænt­an­lega for­dæm­is­gildi og mætti því gera ráð fyrir að end­ur­greiða þyrfti þegar greidd upp­greiðslu­gjöld með vöxt­um. Sam­tals má því ætla að beinn kostn­aður sjóðs­ins vegna nið­ur­fell­ingar upp­greiðslu­gjalds yrði að lág­marki átta millj­arðar króna. Því til við­bótar yrði óbeint tjón vegna þess að sjóð­ur­inn gæti ekki ávaxtað féð með þeim hætti sem útreikn­ingur upp­greiðslu­gjalds­ins á skað­leysi gerir í raun ráð fyr­ir, þ.e. með útlánum á 4,2 pró­sent verð­tryggðum vöxt­um. Útlán sjóðs­ins í dag eru óveru­leg og má gera ráð fyrir að upp­greiðslur yrðu að mestu ávaxtaðar á skulda­bréfa­mark­aði þar sem vart er hægt að gera ráð fyrir meira en 2,5 pró­sent með­al­raun­á­vöxt­un. Óbeint tjón vegna upp­greiðslna nemur því um 1,7 pró­sent af upp­greiddum lánum á ári.“

Miðað við heild­ar­fjár­hæð lána sem bera upp­greiðslu­gjöld væri árlegt tjón því um 1,6 millj­arðar króna­þegar lánin væru að fullu upp­greidd. Beint og óbeint tap sjóðs­ins næstu fimm árin miðað við stöð­una á mark­aði í dag yrði því um 16 millj­arðar króna.

Því sé „ljóst að rekstur Íbúða­lána­sjóðs gæti ekki staðið undir fram­an­greindum kostn­aði og þar sem Íbúða­lána­sjóður nýtur rík­is­á­byrgðar þyrfti tjónið með einum eða öðrum hætti að greið­ast af rík­is­sjóð­i.“

Ásmundur Einar Daða­son, félags- og jafn­rétt­is­ráð­herra, segir í svari sínu að hann hafi ekki tekið það til skoð­unar hvort afnema eigi upp­greiðslu­gjöld af veittum lánum Íbúða­lána­sjóðs. Það sé ljóst að einn af stærstu áhættu­þáttum í rekstri Íbúða­lána­sjóðs séu upp­greiðslur lána og með því að afnema upp­greiðslu­gjöldin myndi sú áhætta aukast og lík­legra yrði að rík­is­sjóður yrði að leggja sjóðnum til við­bót­ar­fjár­magn.



Blockchain mun breyta fjölmiðlum
Blockchain býður upp á mikla möguleika fyrir fjölmiðla, segir Matt Coolidge í viðtali við Frey Eyjólfsson.
Kjarninn 19. júní 2018
Aðalgeir Þorgrímsson
Hlaupandi forstjóri og 6.596 bankar
Kjarninn 19. júní 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Velferðarráðuneytinu skipt upp í tvennt
Forsætisráðuneytið mun leggja fram þingsályktunartillögu í haust um skiptingu velferðarráðuneytisins í tvö ráðuneyti.
Kjarninn 19. júní 2018
Viðar Halldórsson
Ísland 1 – Argentína 0 – Tölfræðin sem við viljum alltaf vinna
Kjarninn 19. júní 2018
Marta Guðjónsdóttir, Vigdís Hauksdóttir og Sanna Magdalena Mörtudóttir á fyrsta fundi borgarstjórnar 19. júní 2018.
Friðurinn úti í borgarstjórn eftir innan við klukkustund
Borgarstjórnarfulltrúar minnihlutans kalla eftir óháðri rannsókn vegna trúnaðarbrests og leka í Ráðhúsinu í upphafi fyrsta fundar borgarstjórnar Reykjavíkur. Málið sé prófraun.
Kjarninn 19. júní 2018
Róhingjar á flótta.
Aldrei verið fleiri á flótta í heiminum
Tæpar 70 milljónir manna voru hrakin frá heimilum sínum og rúmar 25 milljónir þeirra teljast flóttamenn. Báðar tölur eru þær hæstu sem mælst hafa í mörg ár.
Kjarninn 19. júní 2018
Dagur B. Eggertsson.
Fyrsti borgarstjórnarfundurinn á nýju kjörtímabili í dag
Kosið verður í ráð og nefndir og tillögur flokkanna teknar fyrir á fyrsta fundi borgarstjórnar sem haldinn er í dag. Sósíalistaflokkurinn leggur fram sjö tillögur á fundinum.
Kjarninn 19. júní 2018
Elisabeth Moss í hlutverki Hjáfreð í Handmaid's Tale
Ágúst Ólafur líkir stefnu Trump við Handmaid's Tale
Þingmenn Samfylkingarinnar og Viðreisnar fordæma innflytjendastefnu Bandaríkjastjórnar sem leitt hefur til aðskilnaðar flóttamannabarna frá foreldrum sínum.
Kjarninn 19. júní 2018
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar