Á fjórða þúsund borguðu 1,6 milljarð til að losna frá Íbúðalánasjóði

Þúsundir Íslendinga völdu að greiða há uppgreiðslugjöld til að flytja húsnæðisfjármögnun sína frá Íbúðalánasjóði á árunum 2016 og 2017. Rekstur sjóðsins gæti ekki staðið undir því að fella niður uppgreiðslugjöld.

Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra.
Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra.
Auglýsing

Á árunum 2016 og 2017 ákváðu sam­tals 3.449 ein­stak­lingar að greiða upp­greiðslu­gjald til Íbúða­lána­sjóðs og færa hús­næð­is­fjár­mögnun sína ann­að. Þessi hópur greiddi rúm­lega 1.600 millj­ónir króna í upp­greiðslu­þókn­anir fyrir þetta til sjóðs­ins. Það þýðir að með­al­greiðsla þess hóps sem ákvað að greiða upp­greiðslu­gjaldið á þessu tíma­bili var 466 þús­und krón­ur. Þetta kemur fram í svari félags- og jafn­rétt­is­mála­ráð­herra við fyr­ir­spurn frá Ólafi Ísleifs­syni, þing­manni Flokks fólks­ins, sem var birt á Alþingi í dag.

Hægt hefur verið að taka lán hjá Íbúð­ar­lána­sjóði með skil­málum um upp­greiðslu­gjöld frá árinu 2000. Mikil aukn­ing varð í töku slíkra lána á árunum 2006 til 2008, þegar gríð­ar­legur efna­hags­legur upp­gangur var á Íslandi og sjóð­ur­inn veitti lán fyrir allt að 90 pró­sent af kaup­verði fast­eigna. Á þeim þremur árum tóku sam­tals 9.541 ein­stak­lingar lán hjá Íbúða­lána­sjóði með upp­greiðslu­gjaldi. Til sam­an­burðar tók 165 ein­stak­lingar slík lán árið 2005.

Staða Íbúða­lána­sjóðs breytt­ist mikið við hrunið og hann hefði farið í greiðslu­þrot ef íslenska ríkið hefði ekki lagt honum til tugi millj­arða króna. Í dag er hlut­verk hans fyrst og síð­ast félags­legt og sjóð­ur­inn býður ekki upp á sam­keppn­is­hæf hús­næð­is­lán. Hámarks­lán hjá sjóðnum er 30 millj­ónir króna, lánið getur numið allt að 80 pró­sent af verð­mæti fast­eignar og kjörin eru 4,2 pró­sent fastir verð­tryggðir vext­ir. Þetta eru ein lök­ustu láns­kjör sem bjóð­ast á hús­næð­is­lána­mark­aðnum í dag og eru auk þess eðlis að þau nýt­ast t.d. ekki kaup­endum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem hús­næð­is­verð hefur tvö­fald­ast frá byrjun árs 2011 og íbúðir sem kosta undir 30 millj­ónum telj­andi á fingrum ann­arrar hand­ar.

Þús­undir greiddu upp lán sín

Það breytir því ekki að fjöldi Íslend­inga er nú þegar með lánin sín hjá Íbúð­ar­lána­sjóði frá gam­alli tíð. Haustið 2015 hófu líf­eyr­is­sjóðir lands­ins end­ur­komu sína inn á hús­næð­is­lána­markað með miklum hvelli. Þeir buðu betri kjör en bæði bankar og lána­stofn­an­ir, hækk­uðu láns­hlut­fall sitt og lækk­uðu veru­lega lán­töku­gjöld. Þessi breyt­ing hleypti nýju lífi í hús­næð­is­mark­að­inn. Í dag eru til dæmis þeir líf­eyr­is­sjóðir sem bjóða upp á hag­stæð­ustu lána­kjörin upp á verð­tryggð lán með breyti­legum 2,67 pró­sent vöxtum. Það eru miklu lægri hús­næð­is­lána­vextir en hafa áður þekkst á Íslandi.

Auglýsing
Þessi eðl­is­breyt­ing á mark­aðnum varð til þess að fjöld­inn allur af við­skipta­vinum Íbúða­lána­sjóðs hefur ákveðið að greiða upp lán sín hjá sjóðnum og færa fjár­mögnun sína ann­að. Á árunum 2008 og út 2015 greiddu sam­tals 2.743 ein­stak­lingar upp­greiðslu­gjaldið hjá Íbúða­lána­sjóði til að losna út úr lánum sínum hjá hon­um. Á árinu 2016, því fyrsta eftir að líf­eyr­is­sjóð­irnir komu aftur inn á hús­næð­is­lána­mark­að­inn og verð­hækk­anir á honum tóku mik­inn kipp, greiddu alls 2.056 ein­stak­lingar upp­greiðslu­gjald­ið. Í fyrra voru þeir 1.393. Sam­tals greiddu því 3.449 ein­stak­lingar gjaldið á tveimur árum. Og sam­tals greiddu þeir sjóðnum rúm­lega 1,6 millj­arð króna í upp­greiðslu­þóknun fyr­ir.

Rík­is­sjóður þyrfti að leggja til við­bót­ar­fjár­magn

Í svari ráð­herra við fyr­ir­spurn Ólafs segir að enn séu útistand­andi 7.533 lán með upp­greiðslu­þóknun sem hafi ekki verið greidd upp. Ógjald­fallin upp­greiðslu­gjöld á lánum séu 5,5 millj­arðar króna vegna útlána sem séu alls 93 millj­arða króna virði. Í svar­inu seg­ir: „Væri upp­greiðslu­gjald fellt niður mundi sjóð­ur­inn verða af þeim tekj­um. Að auki hefði slík ákvörðun vænt­an­lega for­dæm­is­gildi og mætti því gera ráð fyrir að end­ur­greiða þyrfti þegar greidd upp­greiðslu­gjöld með vöxt­um. Sam­tals má því ætla að beinn kostn­aður sjóðs­ins vegna nið­ur­fell­ingar upp­greiðslu­gjalds yrði að lág­marki átta millj­arðar króna. Því til við­bótar yrði óbeint tjón vegna þess að sjóð­ur­inn gæti ekki ávaxtað féð með þeim hætti sem útreikn­ingur upp­greiðslu­gjalds­ins á skað­leysi gerir í raun ráð fyr­ir, þ.e. með útlánum á 4,2 pró­sent verð­tryggðum vöxt­um. Útlán sjóðs­ins í dag eru óveru­leg og má gera ráð fyrir að upp­greiðslur yrðu að mestu ávaxtaðar á skulda­bréfa­mark­aði þar sem vart er hægt að gera ráð fyrir meira en 2,5 pró­sent með­al­raun­á­vöxt­un. Óbeint tjón vegna upp­greiðslna nemur því um 1,7 pró­sent af upp­greiddum lánum á ári.“

Miðað við heild­ar­fjár­hæð lána sem bera upp­greiðslu­gjöld væri árlegt tjón því um 1,6 millj­arðar króna­þegar lánin væru að fullu upp­greidd. Beint og óbeint tap sjóðs­ins næstu fimm árin miðað við stöð­una á mark­aði í dag yrði því um 16 millj­arðar króna.

Því sé „ljóst að rekstur Íbúða­lána­sjóðs gæti ekki staðið undir fram­an­greindum kostn­aði og þar sem Íbúða­lána­sjóður nýtur rík­is­á­byrgðar þyrfti tjónið með einum eða öðrum hætti að greið­ast af rík­is­sjóð­i.“

Ásmundur Einar Daða­son, félags- og jafn­rétt­is­ráð­herra, segir í svari sínu að hann hafi ekki tekið það til skoð­unar hvort afnema eigi upp­greiðslu­gjöld af veittum lánum Íbúða­lána­sjóðs. Það sé ljóst að einn af stærstu áhættu­þáttum í rekstri Íbúða­lána­sjóðs séu upp­greiðslur lána og með því að afnema upp­greiðslu­gjöldin myndi sú áhætta aukast og lík­legra yrði að rík­is­sjóður yrði að leggja sjóðnum til við­bót­ar­fjár­magn.



Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar