Eftirlitslaust eftirlit eða beitt vopn

Víða í Kaupmannahöfn í Danmörku getur fólk vart farið hænufet án þess að það sé myndað í bak og fyrir.

Öryggismyndavél
Auglýsing

Maður sem gengur enda á milli á Strik­inu í Kaup­manna­höfn, tæp­lega hálfs ann­ars kíló­metra leið, má búast við að hann verði að minnsta kosti 400 sinn­um  „tek­inn upp“ á eft­ir­lits­mynda­vél. Þar sæist við hvaða búð­ar­glugga hann stað­næm­ist, við hverja hann tal­ar, hvar hann hendir papp­írnum utan af íspinn­an­um, já og hvar hann keypti ísinn. Þótt hér sé Strik­ið, sem svo margir þekkja, tekið sem dæmi er það síður en svo eins­dæmi. Víða getur fólk vart farið hænu­fet án þess að það sé myndað í bak og fyr­ir.

Í febr­úar árið 2015 skaut ungur mað­ur, Omar Hussein, tvo menn til bana í Kaup­manna­höfn. Annan þeirra við funda­hús á Aust­ur­brú síð­degis laug­ar­dag­inn 14. febr­úar og hinn við sam­komu­hús gyð­inga í gamla háskóla­hverf­inu um mið­nætti sama kvöld. Eftir fyrra til­ræðið hófst mikil leit. Vitni voru að morð­inu við funda­húsið á Aust­ur­brú og fjöldi fólks hafði sam­band við lög­reglu eftir að lýst hafði verið eftir upp­lýs­ingum og fljót­lega var vitað hver hann var. Ekki tókst þó að hafa hendur í hári hans fyrr en hann hafði í annað sinn látið til skarar skríða. Til­ræð­is­mað­ur­inn féll fyrir skotum lög­reglu skammt frá heim­ili sínu nokkrum klukku­stundum eftir síð­ara til­ræð­ið.

Lang mik­il­væg­ustu upp­lýs­ing­ar, sem lög­regla hafði á að byggja, þegar leit að til­ræð­is­mann­inum hóf­st, voru fjöl­margar upp­tökur úr eft­ir­lits­mynda­vélum og tals­maður lög­reglu sagði síðar að þær upp­lýs­ingar hefðu skipt sköp­um. En sagði jafn­framt að dýr­mætur tími hefði tap­ast því lög­reglan vissi ekk­ert hvar mynda­vélar væri að finna og enn síður hver ætti þær og hefði aðgang að upp­tök­un­um.  

Auglýsing

Engar upp­lýs­ingar um fjölda, né upp­lýs­ingar um eig­endur

Á síð­ustu tíu til tólf árum hefur eft­ir­lits­mynda­vél­um, í og við versl­anir og önnur  fyr­ir­tæki, á götum og torg­um, við fjöl­býl­is­hús, á lista­söfnum og í bíla­geymslum svo eitt­hvað sé nefnt. Úrvalið af slíkum mynda­vélum er mik­ið, verðið mis­mun­andi og gæðin líka. Hver sem er getur keypt svona tæki, engin skrán­ing fer fram. Eng­inn veit fjölda þeirra véla sem eru í notkun í Dan­mörku en fyr­ir­tæki sem sinna örygg­is­gæslu telja að þær séu að minnsta kosti hálf önnur millj­ón, fyrir utan þær vélar sem eru á heim­ilum lands­manna.  

Lög­reglan vill að mynda­vélar séu skráðar

Í kjöl­far ódæð­anna í febr­úar 2015, hófst mikil umræða í Dan­mörku um eft­ir­lits­mynda­vélar og nauð­syn þess að lög­regla geti, þegar þörf krefur haft hraðar hendur við að kom­ast yfir upp­lýs­ingar úr þeim. Þar er lyk­il­at­riði að lög­reglan viti hvar slíkar vélar eru og ekki síður hver eig­and­inn er og hvernig hægt sé að ná til hans á sem skemmstum tíma. Til þess þarf skrán­ingu.

Lögin frá 2007  

Í Dan­mörku eru í gildi lög um notkun eft­ir­lits­mynda­véla. Þar er ítar­lega til­greint hvar og hvernig leyfi­legt sé að nota slíkar vél­ar. Versl­unum sem nota þær er skylt að aug­lýsa það inn­an­dyra. Sjón­ar­horn mynda­vél­ar­innar skal ein­skorð­ast  við versl­un­ina sjálfa, má til dæmis ekki mynda götu eða gang­stétt fyrir fram­an. Mjög mik­il­væg ábend­ing um ferðir Omars Hussein 14. febr­úar 2015 kom frá versl­un­ar­eig­anda, en á upp­töku sást Omar Hussein ganga fram hjá búð­inni. Þessi mik­il­væga upp­taka var ólög­leg. Ákvæði um leigu­bíla var bætt við lögin árið 2010, þar segir að þeir skuli und­an­tekn­inga­laust vera með upp­töku­bún­að. Í lög­unum er hins­vegar ekki stakt orð um skrán­ing­ar­skyldu.

Lög­reglan fylgist nán­ast ekk­ert með notkun eft­ir­lits­mynda­vél­anna, til þess hefur hún hvorki mann­afla né fjár­muni.

Dóms­mála­ráð­herra skip­aði nefnd

Mynd: Birgir Þór Harðarson.Nokkru eftir voða­verkin í Kaup­manna­höfn í febr­úar 2015 skip­aði danski dóms­mála­ráð­herrann, Søren Pape Poul­sen, nefnd sem ætlað var að gera til­lögur um skrán­ingu eft­ir­lits­mynda­véla. Ráð­herr­ann nefndi  bar­áttu gegn hryðju­verkum sér­stak­lega í þessu sam­bandi. Í þeirri bar­áttu gætu mynda­vél­arnar reynst áhrifa­rík vopn. Nefndin setti í gang sér­stakt til­rauna­skrán­ing­ar­verk­efni, kallað POLCAM. Ætl­unin með því var, að sögn nefnd­ar­manna, að safna saman á einn stað upp­lýs­ingum um eft­ir­lits­mynda­vél­ar, hvar þær væru stað­sett­ar, hver hefði aðgang að þeim og svo fram­veg­is. Lög­reglu­þjónum var jafn­framt til­kynnt að ef þeir yrðu vitni að því að mynda­vél­arnar tækju upp meira en heim­ilt er (t.d gang­stétt fyrir framan versl­un­ina) bæri þeim að til­kynna það, senda tölvu­póst á sér­stakt net­fang.  Skemmst er frá því að segja að eng­inn lög­reglu­þjónn, ekki einn einasti, hefur hlýtt þessum fyr­ir­skip­un­um. Rann­sókn­ar­lög­reglu­m­aður í Kaup­manna­höfn seg­ist margoft hafa notað upp­lýs­ingar sem hann viti að séu ólög­leg­ar. „Ég get ekki notað upp­lýs­ing­arnar og svo á eftir til­kynnt að sá sem lét mér þær í té sé að brjóta lög. Það kemur bara ekki til greina. Þarna tog­ast hags­munir og sam­viska á.“

Vopn gegn hryðju­verka­mönnum

POLCAM skrán­ing­ar­verk­efn­ið, var í gangi allt síð­ast­liðið ár. Ekki er bein­línis hægt að segja að þeir sem eiga og nota eft­ir­lits­mynda­vélar hafi keppst við að skrá, í árs­lok voru skrán­ing­arnar átta þús­und.

Þótt skrán­ing­arnar hafi ekki verið fleiri telur dóms­mála­ráð­herr­ann að verk­efnið  hafi skilað þeim árangri sem að var stefnt. Í mars síð­ast­liðnum til­kynnti ráð­herr­ann að POLCAM yrði nú skrán­ing­ar­kerfi sem næði til alls lands­ins. Fyr­ir­tæki, opin­berar stofn­anir og ein­stak­lingar geti nú skráð eft­ir­lits­mynda­vél­ar, hvar þær séu stað­settar og hver sé til­gang­ur­inn með notkun þeirra. Ekki yrði hins­vegar gert að skyldu að skrá slíkar vélar í POLCAM kerf­ið.

Þyrfti að vera skyldu­skrán­ing

Á danska þing­inu, Fol­ket­in­get, ríkir sátt um POLCAM kerfið sem slíkt. Margir þing­menn hafa hins­vegar gagn­rýnt að ekki skuli vera skylt að skrá eft­ilits­vél­arn­ar. „Ef hverjum og einum er í sjálfs­vald sett að skrá eft­ir­lits­vél­arnar er kerfið and­vana fætt“ sagði Trine Bram­sen tals­maður sós­í­alde­mókrata í dóms­mál­um. Skammt er síðan dóms­mála­ráð­herr­ann til­kynnti ákvörðun sína og tím­inn verður að leiða í ljós hvort kerfið verði lög­regl­unni það hald­reipi í bar­áttu við hryðju­verka­menn sem ráð­herr­ann von­ast til  eða hvort það er and­vana fætt. Hvort allur þessi ara­grúi mynda­véla um allar trissur verði eins og einn þing­maður orð­aði það „eft­ir­lits­laust eft­ir­lits­kerf­i“.

Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar