Eftirlitslaust eftirlit eða beitt vopn

Víða í Kaupmannahöfn í Danmörku getur fólk vart farið hænufet án þess að það sé myndað í bak og fyrir.

Öryggismyndavél
Auglýsing

Maður sem gengur enda á milli á Strik­inu í Kaup­manna­höfn, tæp­lega hálfs ann­ars kíló­metra leið, má búast við að hann verði að minnsta kosti 400 sinn­um  „tek­inn upp“ á eft­ir­lits­mynda­vél. Þar sæist við hvaða búð­ar­glugga hann stað­næm­ist, við hverja hann tal­ar, hvar hann hendir papp­írnum utan af íspinn­an­um, já og hvar hann keypti ísinn. Þótt hér sé Strik­ið, sem svo margir þekkja, tekið sem dæmi er það síður en svo eins­dæmi. Víða getur fólk vart farið hænu­fet án þess að það sé myndað í bak og fyr­ir.

Í febr­úar árið 2015 skaut ungur mað­ur, Omar Hussein, tvo menn til bana í Kaup­manna­höfn. Annan þeirra við funda­hús á Aust­ur­brú síð­degis laug­ar­dag­inn 14. febr­úar og hinn við sam­komu­hús gyð­inga í gamla háskóla­hverf­inu um mið­nætti sama kvöld. Eftir fyrra til­ræðið hófst mikil leit. Vitni voru að morð­inu við funda­húsið á Aust­ur­brú og fjöldi fólks hafði sam­band við lög­reglu eftir að lýst hafði verið eftir upp­lýs­ingum og fljót­lega var vitað hver hann var. Ekki tókst þó að hafa hendur í hári hans fyrr en hann hafði í annað sinn látið til skarar skríða. Til­ræð­is­mað­ur­inn féll fyrir skotum lög­reglu skammt frá heim­ili sínu nokkrum klukku­stundum eftir síð­ara til­ræð­ið.

Lang mik­il­væg­ustu upp­lýs­ing­ar, sem lög­regla hafði á að byggja, þegar leit að til­ræð­is­mann­inum hóf­st, voru fjöl­margar upp­tökur úr eft­ir­lits­mynda­vélum og tals­maður lög­reglu sagði síðar að þær upp­lýs­ingar hefðu skipt sköp­um. En sagði jafn­framt að dýr­mætur tími hefði tap­ast því lög­reglan vissi ekk­ert hvar mynda­vélar væri að finna og enn síður hver ætti þær og hefði aðgang að upp­tök­un­um.  

Auglýsing

Engar upp­lýs­ingar um fjölda, né upp­lýs­ingar um eig­endur

Á síð­ustu tíu til tólf árum hefur eft­ir­lits­mynda­vél­um, í og við versl­anir og önnur  fyr­ir­tæki, á götum og torg­um, við fjöl­býl­is­hús, á lista­söfnum og í bíla­geymslum svo eitt­hvað sé nefnt. Úrvalið af slíkum mynda­vélum er mik­ið, verðið mis­mun­andi og gæðin líka. Hver sem er getur keypt svona tæki, engin skrán­ing fer fram. Eng­inn veit fjölda þeirra véla sem eru í notkun í Dan­mörku en fyr­ir­tæki sem sinna örygg­is­gæslu telja að þær séu að minnsta kosti hálf önnur millj­ón, fyrir utan þær vélar sem eru á heim­ilum lands­manna.  

Lög­reglan vill að mynda­vélar séu skráðar

Í kjöl­far ódæð­anna í febr­úar 2015, hófst mikil umræða í Dan­mörku um eft­ir­lits­mynda­vélar og nauð­syn þess að lög­regla geti, þegar þörf krefur haft hraðar hendur við að kom­ast yfir upp­lýs­ingar úr þeim. Þar er lyk­il­at­riði að lög­reglan viti hvar slíkar vélar eru og ekki síður hver eig­and­inn er og hvernig hægt sé að ná til hans á sem skemmstum tíma. Til þess þarf skrán­ingu.

Lögin frá 2007  

Í Dan­mörku eru í gildi lög um notkun eft­ir­lits­mynda­véla. Þar er ítar­lega til­greint hvar og hvernig leyfi­legt sé að nota slíkar vél­ar. Versl­unum sem nota þær er skylt að aug­lýsa það inn­an­dyra. Sjón­ar­horn mynda­vél­ar­innar skal ein­skorð­ast  við versl­un­ina sjálfa, má til dæmis ekki mynda götu eða gang­stétt fyrir fram­an. Mjög mik­il­væg ábend­ing um ferðir Omars Hussein 14. febr­úar 2015 kom frá versl­un­ar­eig­anda, en á upp­töku sást Omar Hussein ganga fram hjá búð­inni. Þessi mik­il­væga upp­taka var ólög­leg. Ákvæði um leigu­bíla var bætt við lögin árið 2010, þar segir að þeir skuli und­an­tekn­inga­laust vera með upp­töku­bún­að. Í lög­unum er hins­vegar ekki stakt orð um skrán­ing­ar­skyldu.

Lög­reglan fylgist nán­ast ekk­ert með notkun eft­ir­lits­mynda­vél­anna, til þess hefur hún hvorki mann­afla né fjár­muni.

Dóms­mála­ráð­herra skip­aði nefnd

Mynd: Birgir Þór Harðarson.Nokkru eftir voða­verkin í Kaup­manna­höfn í febr­úar 2015 skip­aði danski dóms­mála­ráð­herrann, Søren Pape Poul­sen, nefnd sem ætlað var að gera til­lögur um skrán­ingu eft­ir­lits­mynda­véla. Ráð­herr­ann nefndi  bar­áttu gegn hryðju­verkum sér­stak­lega í þessu sam­bandi. Í þeirri bar­áttu gætu mynda­vél­arnar reynst áhrifa­rík vopn. Nefndin setti í gang sér­stakt til­rauna­skrán­ing­ar­verk­efni, kallað POLCAM. Ætl­unin með því var, að sögn nefnd­ar­manna, að safna saman á einn stað upp­lýs­ingum um eft­ir­lits­mynda­vél­ar, hvar þær væru stað­sett­ar, hver hefði aðgang að þeim og svo fram­veg­is. Lög­reglu­þjónum var jafn­framt til­kynnt að ef þeir yrðu vitni að því að mynda­vél­arnar tækju upp meira en heim­ilt er (t.d gang­stétt fyrir framan versl­un­ina) bæri þeim að til­kynna það, senda tölvu­póst á sér­stakt net­fang.  Skemmst er frá því að segja að eng­inn lög­reglu­þjónn, ekki einn einasti, hefur hlýtt þessum fyr­ir­skip­un­um. Rann­sókn­ar­lög­reglu­m­aður í Kaup­manna­höfn seg­ist margoft hafa notað upp­lýs­ingar sem hann viti að séu ólög­leg­ar. „Ég get ekki notað upp­lýs­ing­arnar og svo á eftir til­kynnt að sá sem lét mér þær í té sé að brjóta lög. Það kemur bara ekki til greina. Þarna tog­ast hags­munir og sam­viska á.“

Vopn gegn hryðju­verka­mönnum

POLCAM skrán­ing­ar­verk­efn­ið, var í gangi allt síð­ast­liðið ár. Ekki er bein­línis hægt að segja að þeir sem eiga og nota eft­ir­lits­mynda­vélar hafi keppst við að skrá, í árs­lok voru skrán­ing­arnar átta þús­und.

Þótt skrán­ing­arnar hafi ekki verið fleiri telur dóms­mála­ráð­herr­ann að verk­efnið  hafi skilað þeim árangri sem að var stefnt. Í mars síð­ast­liðnum til­kynnti ráð­herr­ann að POLCAM yrði nú skrán­ing­ar­kerfi sem næði til alls lands­ins. Fyr­ir­tæki, opin­berar stofn­anir og ein­stak­lingar geti nú skráð eft­ir­lits­mynda­vél­ar, hvar þær séu stað­settar og hver sé til­gang­ur­inn með notkun þeirra. Ekki yrði hins­vegar gert að skyldu að skrá slíkar vélar í POLCAM kerf­ið.

Þyrfti að vera skyldu­skrán­ing

Á danska þing­inu, Fol­ket­in­get, ríkir sátt um POLCAM kerfið sem slíkt. Margir þing­menn hafa hins­vegar gagn­rýnt að ekki skuli vera skylt að skrá eft­ilits­vél­arn­ar. „Ef hverjum og einum er í sjálfs­vald sett að skrá eft­ir­lits­vél­arnar er kerfið and­vana fætt“ sagði Trine Bram­sen tals­maður sós­í­alde­mókrata í dóms­mál­um. Skammt er síðan dóms­mála­ráð­herr­ann til­kynnti ákvörðun sína og tím­inn verður að leiða í ljós hvort kerfið verði lög­regl­unni það hald­reipi í bar­áttu við hryðju­verka­menn sem ráð­herr­ann von­ast til  eða hvort það er and­vana fætt. Hvort allur þessi ara­grúi mynda­véla um allar trissur verði eins og einn þing­maður orð­aði það „eft­ir­lits­laust eft­ir­lits­kerf­i“.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kolafarmi frá Suður-Afríku skipað upp í pólskri höfn í sumar.
Pólverjum er vandi á höndum
Stærsti framleiðandi kola í Evrópu utan Rússlands er í vanda staddur eftir að hafa bannað innflutning á rússneskum kolum vegna innrásarinnar í Úkraínu.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Kristján Loftsson forstjóri Hvals hf. virðir hér fyrir sér dauðan hval í Hvalfirði í júlímánuði.
Lögregla væntir þess að Hvalur hf. skili dróna svissneska ríkisútvarpsins í dag
Teymi frá svissneska ríkisfjölmiðlafyrirtækinu SRG SSR flaug dróna yfir hvalstöð Hvals hf. fyrr í vikunni. Starfsmenn Hvals hf. hirtu af þeim drónann og lögreglan á Akranesi hefur krafið fyrirtækið um að skila dróna Svisslendinganna.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Hildur varði 9,3 milljónum í prófkjörsslaginn og átti eina og hálfa milljón afgangs
Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðisflokksins átti 1,5 milljónir eftir í kosningasjóði sínum þegar prófkjör Sjálfstæðisflokksins í borginni var um garð gengið. Það fé ætlar hún að færa félagi sem hún sjálf stjórnar, en það heitir Frelsisborgin.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Skúli Mogensen hefur byggt upp mikla ferðaþjónustu í Hvammsvík i Hvalfirði.
Áformin einkennist af „einhvers konar firringu“
Zephyr Iceland, sem áformar vindorkuver í Hvalfirði, „forðast að snerta á kjarna málsins“ í matsáætlun á framkvæmdinni. Kjarninn er sá að mati Skúla Mogensen, eiganda sjóbaðanna í Hvammsvík, að áformin einkennast af „einhvers konar firringu“.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Vatnsyfirborð Rínarfljóts hefur lækkað stöðugt síðustu vikur.
Hættuástand að skapast í Rínarfljóti – Munu skipin geta siglt?
Vatnsyfirborð Rínarfljóts gæti á næstu dögum orðið hættulega lágt að mati þýskra yfirvalda. Sífellt erfiðara er að flytja vörur um ána, m.a. kol og bensín. Gríðarmiklir þurrkar hafa geisað víða í Evrópu með margvíslegum afleiðingum.
Kjarninn 11. ágúst 2022
Langreyður dregin á land í Hvalfirði með sprengiskutulinn enn í sér.
Fiskistofa mun taka upp veiðiaðferðir Hvals hf.
Ný reglugerð um verulega hert eftirlit með hvalveiðum hefur verið sett og tekur gildi þegar í stað. Veiðieftirlitsmenn munu héðan í frá verða um borð í veiðiferðum Hvals hf.
Kjarninn 11. ágúst 2022
Eldgosið í Meradölum er mikið sjónarspil, en nú bannað börnum yngri en 12 ára.
Umboðsmaður Alþingis vill fá skýringar frá lögreglustjóra á barnabanninu við eldgosið
Umboðsmaður Alþingis hefur sent bréf á lögreglustjórann á Suðurnesjum með ósk um útskýringar á umdeildu banni við umferð barna yngri en 12 ára upp að gosstöðvunum í Meradölum. Lögreglustjóri hefur sagt ákvörðunina reista á ákvæðum almannavarnarlaga.
Kjarninn 11. ágúst 2022
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Ekki allur munurinn á að kaupa af bankanum eða byggja jafn dýrt hinu megin við götuna
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að þegar upp sé staðið þá haldi hann að nýjar höfuðstöðvar Landsbankans, á dýrasta stað í borginni, muni vel geta staðið undir sér. Hann sjái þó ekki neina rökbundna nauðsyn á því að höfuðstöðvar bankans rísi þar.
Kjarninn 11. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar