Tilvistarkreppa markaðarins

Hvað gerist þegar lífeyrissjóðir fara að verða umsvifaminni á íslenskum verðbréfamarkaði?

Kauphöll 25.09.2017 eftir birgi ísleif
Auglýsing

Förum aftur um ára­tug. Sum­arið 2008 var frost á eigna­mörk­uðum á Íslandi. Hluta­bréf höfðum á skömmum tíma fallið um meira en 30 pró­sent frá því í upp­hafi árs­ins og óveð­urs­ský voru í aug­sýn.

Þó eng­inn hafi séð fyrir hið epíska fall íslenska fjár­mála­kerf­is­ins (þó ýmsir telji sig hafa gert það) dag­ana 7. til 9. októ­ber þá voru sann­ar­lega komin fram ein­kenni á mörk­uðum sem vöktu ugg.

Enda­tafl þess­arar þró­unar þekkja all­ir. Neyð­ar­laga­setn­ing og fjár­magns­höft mörk­uðu sporin í nýju upp­hafi íslenska hag­kerf­is­ins og ekki síst hins skráða mark­að­ar.

Auglýsing

Skráning Haga heppnaðist vel, og markaði í hugum margra upphafið að endurreisn markaðarins.

Þurrk­að­ist út

Óhætt er að segja að mikið end­ur­reisn­ar­starf hafi átt sér stað á mark­aði hér á landi frá því fyrir tæpum ára­tug. Nær allt mark­aðsvirði hluta­bréfa­mark­að­ar­ins gufaði upp og stærstu félögin á mark­aði - Kaup­þing, Lands­bank­inn og Glitnir - féllu eins og spila­borg og til­heyrðu honum því ekki leng­ur.

Und­an­far­inn ára­tugur á hluta- og skulda­bréfa­mark­aði hefur markast af þessum atburð­um, vita­skuld, enda hefur þurft mikið átak til að end­ur­reisa mark­að­inn og skapa á honum líf á nýjan leik. Í stórum dráttum hefur þessi end­ur­reisn gengið vel, en nú eru blikur á lofti.

Hafta-­mark­aður

Á aðal­l­ista Nas­daq kaup­hallar Íslands eru nú 18 félög. Líf­eyr­is­sjóðir lands­manna eiga á bil­inu 50 til 60 pró­sent af heild­ar­hlutafé á mark­aðn­um, þegar allt er talið, bæði bein og óbein eign­ar­að­ild, í gegnum sjóð­i. 

Innan fjár­magns­hafta var mark­að­ur­inn end­ur­reistur og þá var ofgnótt fjár á mark­aðn­um, þar sem líf­eyr­is­sjóðir höfðu tak­mark­aða mögu­leika til fjár­fest­inga. Í því umhverfi var mark­að­ur­inn reistur við og allt frá fyrstu nýskrán­ing­unni á markað eftir hrun­ið, þegar Hagar voru skráðir á markað í des­em­ber 2011, hefur félögum fjölgað jafnt og þétt. Þau eru nú 18 tals­ins.

Á árunum 2011 og fram til loka árs­ins 2017 átti sér stað mikil hækkun á flestum eignum á Íslandi, sam­hliða miklum vexti í ferða­þjón­ustu og inni­lok­uðu hag­kerf­inu í höft­um. Fast­eignir þutu upp í verði, í alþjóð­legum sam­an­burði, og gengi krón­unnar styrkt­ist.

Líf­eyr­is­sjóðir byggðu í raun upp hluta­bréfa­mark­að­inn með nýfjár­fest­ingum í félögum sem voru skráð á mark­að. Hlut­verk sjóð­anna skipti sköpum og gerði það mögu­legt að búa til lif­andi hluta­bréfa­markað á nýjan leik.

Lækk­anir og lækk­anir

Ein­hver óveð­urs­ský - ekki jafn dökk og árið 2008 þó - hafa verið að hrann­ast upp á mark­aðnum að und­an­förnu. Það sem af er árið hefur vísi­tala aðal­l­ist­ans lækkað um 17,3 pró­sent, og sé horft yfir 12 mán­aða tíma­bili þá nemur lækk­unin um 13 pró­sent­um.

Hvað er það sem veld­ur? 

Þegar stórt er spurt er oft fátt um svör. Og eins og ávallt þegar mark­aðs­þróun er ann­ars veg­ar, þá er ekki auð­velt að skýra nákvæm­lega hvað það er sem veldur til­tek­inni þró­un, að öðru leyti en því fyrir hversu mikið er keypt og selt, hvernig fram­boð og eft­ir­spurn hefur áhrif á dag­legar sveiflur verðs.

Félög á aðallista hlutabréfamarkaðarins.Eitt af því sem við­mæl­endur Kjarn­ans á meðal sér­fræð­inga á fjár­mála­mark­aði og fjár­festa voru sam­mála um að nú væri að ger­ast á mark­aði, væri minnk­andi kaup­þrýst­ingur á mark­aði frá líf­eyr­is­sjóðum og mörgum efna­meiri fjár­fest­um.

Líf­eyr­is­sjóðir hafa að und­an­förnu verið vax­andi á hús­næð­is­lána­mark­aði og hafa auk þess sett sér mark­mið um að auka hlut­fall erlendra eigna í eigna­söfnum sínum á næst­unni. Hlut­fallið fyrir sjóð­ina í heild er um 25 pró­sent, um þessar mund­ir. Heild­ar­eignir líf­eyr­is­sjóð­ana voru 4.068 millj­arðar króna í byrjun júlí og voru inn­lendar eignir þar af, rúm­lega 3 þús­und millj­arð­ar. Erlendar eignir voru rúm­lega 1 þús­und millj­arð­ar.

Flestir íslensku líf­eyr­is­sjóð­anna hafa sett sér mark­mið um að auka hlut­deild erlendra eigna á næstu árum, í allt að 30 til 40 pró­sent. Þessi stefnu­breyt­ing hefur því mikil áhrif á Íslandi vegna umfangs líf­eyr­is­sjóð­ana á mörk­uðum hér á landi. Eft­ir­spurnin minnkar og mark­að­ur­inn verður grynnri.

Við­mæl­endur Kjarn­ans sögðu að þessi staða væri alls ekki ákjós­an­leg, þar sem erfitt sé að styðja við félög til vaxt­ar, þegar mark­að­ur­inn er svona grunnur eins og þessi miss­er­in. Þá vanti einnig að örva erlenda fjár­fest­ingu inn á mark­að­inn, jafn­vel þó erlendir sjóðir hafi fjár­fest fyr­ir  millj­arða í íslenskum félögum á síð­asta ári. Það dugar skammt. Nýskrán­ingar Arion banka og Heima­valla hjálpa þó til við að stækka „vöru­úr­val­ið“ á mark­aðn­um.

Tæki­færi og for­spár­gildi

Þrátt fyrir að hluta­bréfa­mark­að­ur­inn hafi verið að lækka að und­an­förnu, og ekki líf­legt á mark­aðnum þessi miss­er­in, þá geta mynd­ast kauptæki­færi í stöðu sem þess­ari. Verð­mið­inn á Icelandair er t.d. búinn að lækka um meira en 75 pró­sent á tveimur árum og er hann nú langt undir því eigin fé sem er í félag­inu þessi miss­er­in. Verð­mið­inn er nú um 38 millj­arðar á meðan eigið fé í lok fyrsta árs­fjórð­ungs á þessu ári var 57 millj­arð­ar.

En hvað er framund­an? Erfitt er að segja til um það, eins og áður hefur verið nefnt, en í sam­an­burði við erlenda mark­aði þá hefur lækk­unin á Íslandi verið skarp­ari en víð­ast hvar, á þessu ári. Inn á mark­að­inn vantar sár­lega fleiri sem stunda reglu­lega við­skipti, og það á ekki síst við um almenna fjár­festa, bæði smærri félög og ein­stak­linga. Ef ekki kemur til vax­andi fjár­fest­ing á mark­aðnum á næstu miss­erum - einkum erlendis frá - þá gæti þessi skarpa lækk­un­ar­hrina haldið áfram.

Páfinn harmar glæpi presta gegn börnum
Prestar innan kaþólsku kirkjunnar hafa gerst sekir um að misnota þúsundir barna. Nýleg mál í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum sýna að yfirhylmingum var beitt til að þagga málin niður.
Kjarninn 21. ágúst 2018
Ráðamenn funduðu um stöðu flugfélaga
WOW Air er í þröngri fjárhagsstöðu og leita nú aukins fjár til að geta haldið vexti sínum áfram. Stjórnvöld fylgjast náið með gangi mála.
Kjarninn 21. ágúst 2018
Telja ekki skynsamlegt að breyta sköttum verulega á ökutæki og eldsneyti
Starfshópur telur gildandi kerfi skattlagningar ökutækja og eldsneytis í meginatriðum einfalt og haganlegt og telur ekki skynsamlegt að það taki stakkaskiptum.
Kjarninn 20. ágúst 2018
Þorvaldur Logason
Landráðasamsæri vinstri stjórnarinnar
Kjarninn 20. ágúst 2018
Jón Pétursson
Jón Pétursson nýr aðstoðarmaður Sigmundar Davíðs
Formaður Miðflokksins ræður nýjan aðstoðarmann.
Kjarninn 20. ágúst 2018
Framlag Kjarnans á árinu 2013
Kjarninn er fimm ára í vikunni. Af því tilefni verður rifjað upp það helsta sem hann hafði til málanna að leggja á hverju því starfsári sem hann hefur verið til, á hverjum degi í þessari viku. Í dag er farið yfir árið 2013.
Kjarninn 20. ágúst 2018
Kolbeinn Óttarsson Proppé
Auðlindagjöld og hagrænir hvatar
Kjarninn 20. ágúst 2018
Sauðfjár- og kúabúum fer fækkandi
Búum með sauðfjárrækt sem aðalstarfsemi hefur fækkað um tæplega 14 prósent síðan árið 2008 og kúabúum með ræktun mjólkurkúa hefur fækkað um tæplega 11 prósent.
Kjarninn 20. ágúst 2018
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar