Tilvistarkreppa markaðarins

Hvað gerist þegar lífeyrissjóðir fara að verða umsvifaminni á íslenskum verðbréfamarkaði?

Kauphöll 25.09.2017 eftir birgi ísleif
Auglýsing

Förum aftur um ára­tug. Sum­arið 2008 var frost á eigna­mörk­uðum á Íslandi. Hluta­bréf höfðum á skömmum tíma fallið um meira en 30 pró­sent frá því í upp­hafi árs­ins og óveð­urs­ský voru í aug­sýn.

Þó eng­inn hafi séð fyrir hið epíska fall íslenska fjár­mála­kerf­is­ins (þó ýmsir telji sig hafa gert það) dag­ana 7. til 9. októ­ber þá voru sann­ar­lega komin fram ein­kenni á mörk­uðum sem vöktu ugg.

Enda­tafl þess­arar þró­unar þekkja all­ir. Neyð­ar­laga­setn­ing og fjár­magns­höft mörk­uðu sporin í nýju upp­hafi íslenska hag­kerf­is­ins og ekki síst hins skráða mark­að­ar.

Auglýsing

Skráning Haga heppnaðist vel, og markaði í hugum margra upphafið að endurreisn markaðarins.

Þurrk­að­ist út

Óhætt er að segja að mikið end­ur­reisn­ar­starf hafi átt sér stað á mark­aði hér á landi frá því fyrir tæpum ára­tug. Nær allt mark­aðsvirði hluta­bréfa­mark­að­ar­ins gufaði upp og stærstu félögin á mark­aði - Kaup­þing, Lands­bank­inn og Glitnir - féllu eins og spila­borg og til­heyrðu honum því ekki leng­ur.

Und­an­far­inn ára­tugur á hluta- og skulda­bréfa­mark­aði hefur markast af þessum atburð­um, vita­skuld, enda hefur þurft mikið átak til að end­ur­reisa mark­að­inn og skapa á honum líf á nýjan leik. Í stórum dráttum hefur þessi end­ur­reisn gengið vel, en nú eru blikur á lofti.

Hafta-­mark­aður

Á aðal­l­ista Nas­daq kaup­hallar Íslands eru nú 18 félög. Líf­eyr­is­sjóðir lands­manna eiga á bil­inu 50 til 60 pró­sent af heild­ar­hlutafé á mark­aðn­um, þegar allt er talið, bæði bein og óbein eign­ar­að­ild, í gegnum sjóð­i. 

Innan fjár­magns­hafta var mark­að­ur­inn end­ur­reistur og þá var ofgnótt fjár á mark­aðn­um, þar sem líf­eyr­is­sjóðir höfðu tak­mark­aða mögu­leika til fjár­fest­inga. Í því umhverfi var mark­að­ur­inn reistur við og allt frá fyrstu nýskrán­ing­unni á markað eftir hrun­ið, þegar Hagar voru skráðir á markað í des­em­ber 2011, hefur félögum fjölgað jafnt og þétt. Þau eru nú 18 tals­ins.

Á árunum 2011 og fram til loka árs­ins 2017 átti sér stað mikil hækkun á flestum eignum á Íslandi, sam­hliða miklum vexti í ferða­þjón­ustu og inni­lok­uðu hag­kerf­inu í höft­um. Fast­eignir þutu upp í verði, í alþjóð­legum sam­an­burði, og gengi krón­unnar styrkt­ist.

Líf­eyr­is­sjóðir byggðu í raun upp hluta­bréfa­mark­að­inn með nýfjár­fest­ingum í félögum sem voru skráð á mark­að. Hlut­verk sjóð­anna skipti sköpum og gerði það mögu­legt að búa til lif­andi hluta­bréfa­markað á nýjan leik.

Lækk­anir og lækk­anir

Ein­hver óveð­urs­ský - ekki jafn dökk og árið 2008 þó - hafa verið að hrann­ast upp á mark­aðnum að und­an­förnu. Það sem af er árið hefur vísi­tala aðal­l­ist­ans lækkað um 17,3 pró­sent, og sé horft yfir 12 mán­aða tíma­bili þá nemur lækk­unin um 13 pró­sent­um.

Hvað er það sem veld­ur? 

Þegar stórt er spurt er oft fátt um svör. Og eins og ávallt þegar mark­aðs­þróun er ann­ars veg­ar, þá er ekki auð­velt að skýra nákvæm­lega hvað það er sem veldur til­tek­inni þró­un, að öðru leyti en því fyrir hversu mikið er keypt og selt, hvernig fram­boð og eft­ir­spurn hefur áhrif á dag­legar sveiflur verðs.

Félög á aðallista hlutabréfamarkaðarins.Eitt af því sem við­mæl­endur Kjarn­ans á meðal sér­fræð­inga á fjár­mála­mark­aði og fjár­festa voru sam­mála um að nú væri að ger­ast á mark­aði, væri minnk­andi kaup­þrýst­ingur á mark­aði frá líf­eyr­is­sjóðum og mörgum efna­meiri fjár­fest­um.

Líf­eyr­is­sjóðir hafa að und­an­förnu verið vax­andi á hús­næð­is­lána­mark­aði og hafa auk þess sett sér mark­mið um að auka hlut­fall erlendra eigna í eigna­söfnum sínum á næst­unni. Hlut­fallið fyrir sjóð­ina í heild er um 25 pró­sent, um þessar mund­ir. Heild­ar­eignir líf­eyr­is­sjóð­ana voru 4.068 millj­arðar króna í byrjun júlí og voru inn­lendar eignir þar af, rúm­lega 3 þús­und millj­arð­ar. Erlendar eignir voru rúm­lega 1 þús­und millj­arð­ar.

Flestir íslensku líf­eyr­is­sjóð­anna hafa sett sér mark­mið um að auka hlut­deild erlendra eigna á næstu árum, í allt að 30 til 40 pró­sent. Þessi stefnu­breyt­ing hefur því mikil áhrif á Íslandi vegna umfangs líf­eyr­is­sjóð­ana á mörk­uðum hér á landi. Eft­ir­spurnin minnkar og mark­að­ur­inn verður grynnri.

Við­mæl­endur Kjarn­ans sögðu að þessi staða væri alls ekki ákjós­an­leg, þar sem erfitt sé að styðja við félög til vaxt­ar, þegar mark­að­ur­inn er svona grunnur eins og þessi miss­er­in. Þá vanti einnig að örva erlenda fjár­fest­ingu inn á mark­að­inn, jafn­vel þó erlendir sjóðir hafi fjár­fest fyr­ir  millj­arða í íslenskum félögum á síð­asta ári. Það dugar skammt. Nýskrán­ingar Arion banka og Heima­valla hjálpa þó til við að stækka „vöru­úr­val­ið“ á mark­aðn­um.

Tæki­færi og for­spár­gildi

Þrátt fyrir að hluta­bréfa­mark­að­ur­inn hafi verið að lækka að und­an­förnu, og ekki líf­legt á mark­aðnum þessi miss­er­in, þá geta mynd­ast kauptæki­færi í stöðu sem þess­ari. Verð­mið­inn á Icelandair er t.d. búinn að lækka um meira en 75 pró­sent á tveimur árum og er hann nú langt undir því eigin fé sem er í félag­inu þessi miss­er­in. Verð­mið­inn er nú um 38 millj­arðar á meðan eigið fé í lok fyrsta árs­fjórð­ungs á þessu ári var 57 millj­arð­ar.

En hvað er framund­an? Erfitt er að segja til um það, eins og áður hefur verið nefnt, en í sam­an­burði við erlenda mark­aði þá hefur lækk­unin á Íslandi verið skarp­ari en víð­ast hvar, á þessu ári. Inn á mark­að­inn vantar sár­lega fleiri sem stunda reglu­lega við­skipti, og það á ekki síst við um almenna fjár­festa, bæði smærri félög og ein­stak­linga. Ef ekki kemur til vax­andi fjár­fest­ing á mark­aðnum á næstu miss­erum - einkum erlendis frá - þá gæti þessi skarpa lækk­un­ar­hrina haldið áfram.

Skuldabréfaeigendur tilbúnir að leggja sitt af mörkum - Lítill tími til stefnu
Skuldabréfaeigendur WOW air eru tilbúnir að taka hlut í félaginu í skiptum fyrir niðurfellingu skulda.
Kjarninn 25. mars 2019
Aflýsa flugi frá London - Rauðglóandi síminn hjá Neytendasamtökunum
Forsvarsmenn WOW air reyna nú allt til að bjarga félaginu frá gjaldþroti.
Kjarninn 25. mars 2019
Ríkislögmaður neitar að afhenda gögn - Kjarninn kærir
Kjarninn óskaði eftir því frá forsætisráðuneytinu, að fá afhent sérfræðiálit og gögn frá þeim sem veittu Ríkislögmanni ráðgjöf í hinu svokallaða Landsréttarmáli.
Kjarninn 25. mars 2019
Þröstur Ólafsson
Samábyrgð og þau afétnu
Kjarninn 25. mars 2019
Bjarni Benediktsson
Ríkisstjórnin með tilbúnar áætlanir ef rekstur WOW air stöðvast
Fjármála- og efnahagsráðherra segir stjórnvöld vera viðbúin ef rekstur WOW air stöðvast. Hann segir þó ekki réttlætanlegt að setja skattfé inn í áhætturekstur sem þennan.
Kjarninn 25. mars 2019
Flestar áskriftir Alþingis eru að Morgunblaðinu
Alþingi er með 13 áskriftir að Morgunblaðinu auk netáskrifta, sem og aðgang að gagnasafni mbl.is.
Kjarninn 25. mars 2019
HS Orka á tvö orkuver, í Svartsengi og svo Reykjanesvirkjun.
Meirihlutinn í HS Orku seldur fyrir 37 milljarða króna
Búið er að skrifa undir kaupsamning á meirihluta hlutafjár í eina íslenska orkufyrirtækinu sem er í einkaeigu.
Kjarninn 25. mars 2019
Dauðastríðið hjá WOW air á lokametrunum
Það ætti að skýrast í dag eða í síðasta lagi á allra næstu dögum hvort flugfélagið WOW air verði áfram til. Forsvarsmenn þess eru nú í kappi við tímann að ná fram nýrri lausn eftir að bæði Indigo Partners og Icelandair ákváðu að fjárfesta ekki í félaginu.
Kjarninn 25. mars 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar