Hvernig tengist ójöfnuður loftslagsmálum?

Hver er tengingin milli loftslagsmála og ójöfnuðar? Er hægt að berjast fyrir auknum jöfnuði og gegn afleiðingum loftslagsbreytinga á sama tíma?

Hitabylgjur í sumar hafa leikið sumar borgir grátt.
Hitabylgjur í sumar hafa leikið sumar borgir grátt.
Auglýsing

Afleið­ingar vegna hlýn­unar jarð­ast virð­ast versna með hverju árinu sem líð­ur. Ótt­ast er um fram­tíð­ina þar sem dauðs­föll vegna hita­bylgja og póli­tískra upp­reisna tengdar þurrkum geti hrakið fjölda fólks á flótta á næstu árum. Gæti verið að hægt sé að sporna við þess­ari þróun með auknum jöfn­uði?

Þurrkar, eldar og skæðar hita­bylgjur

Þrátt fyrir kulda og vætu á Íslandi hefur sum­arið ein­kennst af skæðum hita­bylgjum víðs vegar um heim­inn. Hita­met hafa verið slegin í öllum heims­horn­um, ­skóg­ar­eld­ar­ ­geisað í Sví­þjóð og langt þurrka­tíma­bil í júlí gerði mörgum Evr­ópu­löndum erfitt fyr­ir. Geim­fara­stofnun Evr­ópu­ríkja gaf nýlega út ­gervi­hnatt­ar­mynd þar sem ber­lega sést hvernig Dan­mörk hefur skrælnað vegna þurrks­ins og sam­kvæmt T­he Star lét­ust 53 í Montr­eal í Kanada vegna skæðrar hita­bylgju þar í byrjun júlí­mán­að­ar. 

Sum­arið er enn ein birt­ing­ar­mynd hnatt­rænnar hlýn­unar auk vanda­mál­anna sem fylgja munu henni á næstu árum og ára­tug­um. Vís­inda­menn spá auk­inni tíðni þurrka og hita­bylgja sam­hliða allt að 2,7 metra hækkun sjáv­ar­borðs á þess­ari öld, haldi hlýn­unin áfram óbreytt. Sam­hliða þessu mun með­al­hita­stig jarð­ar­innar hækka um allt að fjórar gráð­ur. Ljóst er að allir jarð­ar­búar muni finna fyrir þessum breyt­ingum á næstu ára­tug­um, en farið geti svo að margir heims­hlutar verð­i ó­byggj­an­leg­ir innan nokk­urra ára­tuga.

Auglýsing

Ójafn leikur

Hnatt­ræn hlýnun hefur þó ekki jöfn áhrif á alla heims­byggð­ina. Lofts­lags­breyt­ing­arn­ar  hafa verið mestar í hita­belt­islöndum sem mörg hver eru með fátæk­ustu löndum heims. Mörg þeirra hafa nú þegar fundið fyrir miklum lofts­lags­breyt­ing­um, en evr­ópskir vís­inda­menn hafa sýnt fram á að með­al­hita­stig jarðar muni þurfa að hækka um þrjár gráður til að íbúar auð­ugra landa finni fyrir jafn­miklum breyt­ing­um. 

Þessi skipt­ing á áhrifum lofts­lags­breyt­inga hefur alvar­legar sam­fé­lags­legar afleið­ingar í för með sér. Fyrst og fremst eykur hún ójöfnuð milli landa, þar sem lofts­lags­breyt­ingar eiga sér frekar stað í fátækum löndum sem verða enn fátæk­ari vegna þess að þau skorta inn­viði til að takast á við þær. Einnig við­heldur skipt­ingin tregðu til breyt­inga, þar sem iðn­ríkin fram­leiða mest af gróð­ur­húsa­loft­teg­undum en finna minnst fyrir nei­kvæðum áhrifum þeirra og hafa því ekki nægi­lega þörf fyrir að efna til rót­tækra aðgerða í þeim mál­u­m. 

Engin loft­ræst­ing fyrir alla

Hit­inn eykur ekki ein­ungis mun­inn milli iðn­ríkja og þró­un­ar­landa, heldur einnig ríkra og fátækra innan land­anna. The Gu­ar­di­an tók saman frétta­skýr­ingu á dög­unum um það hversu skæðar hita­bylgjur geta orðið víðs vegar um heim­inn, sér­stak­lega fyrir fátæka borg­ar­búa. Skýr­ingin nefndi hita­bylgj­una í Montr­eal ­sem dæmi, en meiri­hluti þeirra 53 sem lét­ust í henni var yfir fimm­tugt, félags­lega ein­angr­aður og án loft­ræst­ing­ar. Með hækk­andi með­al­aldri og auk­inni sókn í þétt­býl­is­svæði á heims­vísu er svo búist við fátækir borg­ar­búar verði enn við­kvæm­ari gagn­vart hita­bylgjum í náinni fram­tíð, verði ekk­ert að gert. 

Ójöfn­uður innan borga vegna lofts­lags­breyt­inga á sér marg­ar birt­ing­ar­mynd­ir. Skýr­ust þeirra eru loft­ræsti­tæki, sem kæla niður hús auð­ugra á sama tíma og þau hita upp göt­urn­ar. Einnig eru tekju­lágir ólík­legri til að búa nálægt grænum svæðum í borg­inni, en sam­kvæmt T­he Gu­ar­di­an  gæta slík svæði lækkað með­al­hit­ann í nærum­hverfi sínu um 11 til 25 gráð­ur. Á hinn bóg­inn eru fátækir mun lík­legri til að búa nálægt stórum umferð­ar­götum sem gefa frá sér skað­legar eit­ur­gufur á heitum dög­um. 

Lofts­lags­flótta­menn

Ótt­ast er að mis­skipt­ingin í áhrifum lofts­lags­breyt­inga, bæði milli landa og innan þeirra, auk þeirra skæðu áhrifa sem búist er við að hnatt­ræn hlýnun mun hafa í för með sér, muni leiða til mik­illar aukn­ingar í fjölda flótta­manna af tveimur ástæð­um. Ann­ars vegar er bent á teng­ingu milli lofts­lags­breyt­inga og bylt­inga, en sýnt hefur verið fram á að þurrkar, stormar og nátt­úru­ham­farir auki póli­tískan stöð­ug­leika. Hins vegar er einnig talið að hnatt­ræn hlýnun verði það mann­skæð á næstu árum að fólk muni bein­línis flýja lofts­lag­ið. Þessa teg­und flótta­manna kalla alþjóð­legar stofn­anir „lofts­lags­flótta­menn.“Vís­inda­menn hafa metið að fjöldi hæl­is­leit­enda úr báðum flokkum muni aukast um allt að 200 pró­sent á þess­ari öld.

Hvað er til ráða?

Erfitt er fyrir ein­staka lönd og borgir að finna lausn á því alþjóð­lega vanda­máli sem hnatt­ræn hlýnun er. Hins vegar gæti ójöfn áhrif lofts­lags­breyt­inga milli landa útskýrt að hluta til ástæðu þess að iðn­ríki eins og Banda­ríkin hafi ákveðið að slíta sig úr alþjóð­legum samn­ingum gegn losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. 

Sum ríki hafa þó áttað sig á félags­legu afleið­ingum hita­bylgju á borg­ara sína og vinna mark­visst gegn ­mann­tjón­i af hennar völd­um. Til að mynda hefur Lýð­heilsu­ráð Eng­lands lagt til nið­ur­greiðslu á loft­ræsti­tækjum og ind­verska rík­is­stjórnin hefur stór­lækkað mann­tjón vegna hita með fjölda aðgerða sem mið­aðar eru að fátæk­ari borg­urum lands­ins. Sam­hliða færri dauðs­föllum stuðla slíkar aðgerðir einnig að auknum jöfn­uði meðal íbúa og minni félags­legri aðgrein­ing­u. 

Með bættri lýð­heilsu og félags­legum aðgerðum til þeirra sem standa höllum fæti gætu borgir og rík­is­stjórnir mark­visst minnkað dauðs­föll vegna vax­andi hita­stigs. Nái fjöldi landa að verða sam­stíga í þeim málum væri hægt að bæta félags­legan stöð­ug­leika til muna auk þess sem hægt væri  koma í veg fyrir þá miklu aukn­ingu í lofts­lags­flótta­mönnum sem ótt­ast er á næstu ára­tug­um. 



Tillagan um breytingu á skilyrðum fyrir stjórn FME kemur frá fjármálaráðuneytinu
Starfshópur fjallaði um hæfisskilyrði þeirra sem geta tekið sæti í stjórn Fjármálaeftirlitsins.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Trump styður Sádi-Arabíu og olían hríðfellur
Eftir að Donald Trump lýsti yfir stuðningi við Sádí-Arabíu vegna morðsins á Jamal Khashoggi hrundi verðið á hráolíu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Raunverð fasteigna hækkað um 1,3 prósent undanfarið ár
Að teknu tilliti til verðbólgu hefur fasteignaverð lítið sem ekkert hækkað í eitt ár.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Til lítils að fjölga leikskólarýmum ef leikskólarnir standa ómannaðir
Sjálfstæðismenn telja áætlanir meirihlutans í borginni ekki ganga upp.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Baldur Blöndal
Gleymdur tími
Kjarninn 20. nóvember 2018
Bláa lónið
Grímur kaupir hlut Horns II í Bláa lóninu
Breyting hefur orðið á eignarhaldi í Bláa Lóninu en samningur hefur verið gerður um kaup Kólfs ehf., eignarhaldsfélags í meirihlutaeigu Gríms Sæmundsen, á hlut Horns II í Hvatningu hf. en Hvatning heldur á um 40% hlut í Bláa Lóninu hf..
Kjarninn 20. nóvember 2018
Heimavellir voru skráðir á markað fyrr á þessu ári.
Heimavellir ákveða að selja fleiri fasteignir
Í skráningarlýsingu Heimavalla frá því í vor kom fram að félagið ætlaði að selja fasteignir fyrir tíu milljarða fyrir árslok 2020. Nú hefur það ákveðið að selja eignir fyrir 17 milljarða á tímabilinu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Vandræði á Facebook
Gengið hefur brösulega fyrir notendur samfélagsmiðilsins Facebook að skoða efni á síðunni síðan í hádeginu í dag.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar