Héraðsdómur: Ráðherra verður að virða reglur

Hver eru réttaráhrif læknadómsins í gær? Munu sérgreinarlæknar nú fá aðild að rammasamningi Sjúkratrygginga Íslands eða getur ráðherra staðið við það að loka samningnum? Kjarninn fór yfir niðurstöðu Hérðasdóms Reykjavíkur í málinu.

Svandís Svavarsdóttir læknar
Auglýsing

Rétt­ar­á­hrif nið­ur­stöðu Hérð­asdóms Reykja­víkur í lækna­mál­inu svo­kall­aða í gær eru ekki aug­ljós. Sjúkra­trygg­ingar Íslands höfðu synjað sér­greina­lækni aðild að ramma­samn­ingi en sú ákvörðun var felld úr gildi með dómnum í gær.

Synj­unin var fram­kvæmd á grund­velli fyr­ir­mæla heil­brigð­is­ráð­herra frá sept­em­ber 2017, sem þá var Ótt­arr Proppé, að ekki yrðu fleiri læknar teknir inn á samn­ing­inn, vegna langvar­andi fram­úr­keyrslu á fjár­laga­lið samn­ings­ins.

Lestu dóm Hér­aðs­dóms Reykja­víkur í heild sinni hér

Auglýsing

Sautján sér­greina­læknar fengið synjun

Ramma­samn­ing­ur­inn er gerður milli sér­greina­lækna og Sjúkra­trygg­inga og felur það í sér að lækn­arnir veiti þeim sjúk­lingum sem sjúkra­tryggðir eru sam­kvæmt íslenskum lögum þjón­ustu sem íslenska ríkið síðan greiðir fyr­ir.

Lækn­ir­inn sem höfð­aði málið sem dæmt var í gær er Alma Gunn­ars­dóttir sér­fræð­ingur í háls-, nef- og eyrna­lækn­ingum en sjö sam­bæri­leg mál bíða dóms, auk þess sem síðan að þessir átta læknar ákváðu í sam­ráði við Lækna­fé­lag Reykja­víkur að höfða mál, hefur níu sér­greina­læknum til við­bótar verið hafnað um aðild að samn­ingn­um.

Fara ekki sjálf­krafa inn á samn­ing­inn þrátt fyrir dóm­inn

Í dóms­orði í segir að felld sé úr gildi ákvörðun Sjúka­trygg­inga að hafna umsókn Ölmu um aðild að ramma­samn­ingn­um. Sem sagt höfn­unin er felld úr gildi. En það þýðir ekki endi­lega Alma, sem og hinir lækn­arnir sem synjað hefur verið um aðild að samn­ingnum fari sjálf­krafa inn á samn­ing­inn verði þetta end­an­leg nið­ur­staða dóm­stóla.

Í sam­tali við Kjarn­ann segir Gísli Guðni Hall lög­maður Ölmu að verði dómnum ekki áfrýjað og nið­ur­staða þessi standi, þurfi Sjúkra­trygg­ingar Íslands ein­fald­lega næst að afgreiða umsókn Ölmu um aðild að samn­ingn­um. „Sjúkra­trygg­ingar verða að afgreiða beiðn­ina eftir settum regl­um, fara yfir það hvort að öll gögn hafi verið lögð fram af hálfu lækn­anna. Það fór engin þannig rann­sókn fram af því ráðu­neytið setti fyr­ir­mæli um að það ætti bara að hafna. Það á að afgreiða umsókn­ina eins og var alltaf gert þar til þessi fyr­ir­mæli ráð­herra komu,“ segir Gísli.

Fyr­ir­mæli ráð­herra eiga sér stoð í lögum

Ekki má þó gleyma því að enn eru í gildi fyr­ir­mæli ráð­herra um að „loka“ samn­ingn­um.

Í hér­aðs­dómnum er tekið fram að ráð­herra fari með yfir­stjórn stjórn­valda sem hafa á hendi fram­­kvæmd stjórn­ar­­mál­efna er undir hann heyra. Í því felst meðal ann­ars að ráð­­­herra getur gefið stjórn­­­valdi almenn og sér­stök fyr­ir­­­mæli um starf­rækslu á verk­efnum þess, fjár­­­reiður og fleira.

Vísað er í ýmis lög, stjórn­ar­skrá, lög um sjúkra­trygg­ing­ar, lög um opin­ber fjár­mál og fleiri um stjórn­skipu­lega stöðu ráð­herra, heim­ilda hans til yfir­­­stjórnar og skyldna til þess að hafa eft­ir­lit með fram­kvæmd fjár­laga og fjár­auka­laga á sínu sviði og grípa til nauð­­syn­legra ráð­staf­ana í tengslum við það og þar af leið­andi ekki fall­ist á með stefn­anda að hin almennu fyr­ir­mæli heil­brigð­is­ráð­herra að loka samn­ingnum hafi hvorki átt sér stað í lög­­um né í ramma­­samn­ingn­um. Fyr­ir­mæli ráð­herra eiga sér þannig stoð í lög­um.

Hins vegar verði að líta til þess að með ramma­samn­ingnum sem lagður grunnur að sér­hæfðri heil­brigð­is­starf­semi sjálf­stætt starf­andi sér­greina­lækna til langs tíma, í þágu almenn­ings í land­inu og þeirra sem starfa eða hyggj­ast starfa sem sér­greina lækn­ar. Með samn­ingnum sé Sjúkra­trygg­ingum falið að fjalla fag­lega um umsóknir sér­greina­lækna og gert ráð fyrir sér­stöku máti á þjón­ustu­þörf sem haft er til hlið­sjónar við afgreiðslu umsókna nýrra lækna.

„Fyrir liggur að hvorki ramma­­samn­ingnum né sam­starfs­­samn­ingnum hefur verið sagt upp og eru samn­ing­­arnir því enn í gildi og leggja gagn­­kvæmar skyldur á samn­ings­að­ila,“ segir í dómn­um.

Gert ráð fyrir fag­legu mati á umsækj­anda

Við mat á umsókn er þannig í ramma­­samn­ingnum gert ráð fyrir fag­legu efn­is­legu mati Sjúkra­­trygg­inga Íslands á um­­sækj­anda, þar með talið hvort hann telj­ist vera hæfur og hvort hann upp­­­fylli önnur skil­yrði til að starfa sam­­kvæmt ramma­­­samn­ingnum og hvort fyrir hendi sé þörf innan heil­brigð­is­kerf­is­ins fyrir sér­greina­lækn­is­­­þjón­ustu umsækj­anda.

Ákvörðun um aðild læknis að samn­ingnum er þannig ætlað að vera mats­kennd stjórn­valds­á­kvörðun þar sem taka á til­lit til margra fag­­­legra þátta, bæði er varða þann um­­­sækj­anda sem sótt hefur um aðild að samn­ingi en einnig til fleiri þátta sem varða starf­­­semi, rekstur og gæði heil­brigð­is­­kerf­is­ins í víðum skiln­ingi, auk fjár­­hags­­legra þátta, og þá skal enn fremur hafa hags­muni hinna sjúkra­­tryggðu að leið­ar­ljósi í þessu sam­­­bandi.

Ekki má halla á rétt borg­ar­anna

Þannig eru sam­kvæmt dómi hér­að­dóms yfir­stjórn­un­ar­heim­ildir ráð­herra ekki án tak­mark­ana. „Ráð­herra verður að virða efn­is- og máls­með­ferð­ar­reglur stjórn­sýslu­laga og óskráðar meg­in­reglur stjórn­sýslu­rétt­ar. Mega fyr­ir­mæli ráð­herra því ekki ganga gegn þeim grund­vall­ar­reglum svo halli á rétt borg­ar­anna,“ segir í dómn­um.

Sam­kvæmt lög­mæt­is­reglu íslensks réttar eru stjórn­völd bundin af lög­um. Í því felst að ákvarð­anir stjórn­valda og athafnir verða að eiga sér stoð í lögum og mega ekki vera í and­stöðu við lög.

Dóm­stóll­inn segir fyr­ir­­­mæli heil­brigð­is­ráð­herra þess eðlis að með þeim var veru­lega þrengt að fag­legu mati Sjúkra­­trygg­inga Íslands á lækn­inum sem um­­sækj­anda og þörf fyrir sér­­­­greina­­lækn­is­­­þjón­ustu henn­ar. „Hið sama á við um sam­­­spil umsókn­ar­innar við hags­muni hinna sjúkra­­tryggðu og starf­­­semi, rekstur og gæði heil­brigð­is­kerf­is­ins í víðum skiln­ingi. Fjár­hags­legur ástæður sem vörð­uðu útgjöld rík­is­sjóðs lágu til grund­vallar fyr­ir­mælum heil­brigð­is­ráð­herra.“ Leiddi þetta til þess að ekki fór fram full­nægj­andi mat á umsókn hennar með til­liti til þeirra fjöl­mörgu fag­legu þátta sem skiptu máli við úrlausn á umsókn­inni.

Með þessu var brotið gegn lög­­­mæt­is­regl­unni og meg­in­­­reglu stjórn­­­sýslu­réttar um skyld­u­bundið mat stjórn­­­valda. Af þessu leiðir að ákvörðun Sjúkra­trygg­inga sem reist var á fyr­ir­­­mælum vel­ferð­ar­­ráðu­neyt­is­ins, fyrir hönd heil­brigð­is­ráð­herra, að synja stefn­anda um aðild að ramma­­­samn­ingnum var haldin veru­­­leg­um ann­­mörkum svo leiðir til ógild­ingar ákvörð­un­ar­inn­ar.

Fram­haldið óljóst

Ráð­herra hefur ekki gefið út hvort ráðu­neytið hyggst una nið­ur­stöðu hér­aðs­dóms eða áfrýja mál­inu til æðri dóm­stóls.

Ljóst er synjun á aðild að samn­ingn­um, sem nið­ur­staða að und­an­gengnu fag­legu mati og rann­sókn á umsókn­inni sem upp­fyllir ofan­greind skil­yrði, er alls ekki úti­lok­uð. Það er því alls ekki sjálf­sagt að þrátt fyrir að ráð­herra uni nið­ur­stöð­unni að lækn­arnir kom­ist inn á samn­ing­inn. Sú rann­sókn og það mat mun þurfa að fara fram af hálfu Sjúkra­trygg­inga Íslands en óljóst er hvort fyr­ir­mæli ráð­herra um lokun samn­ings­ins muni taka ein­hverjum breyt­ing­um.

Upp­fært: Í upp­haf­legri útgáfu frétt­ar­innar stóð á Svan­dís Svav­ars­dóttir núver­andi heil­brigð­is­ráð­herra hefði gefið út fyr­ir­mæl­in. Hið rétta er að Ótt­arr Proppé var heil­brigð­is­ráð­herra í des­em­ber 2017 þegar Ölmu var synjað um að fara inn á ramma­samn­ing­inn.

Magnús Halldórsson
Þau leynast víða tækifærin
Kjarninn 15. febrúar 2019
Uppsveifla án fordæma en nú er komið að kólnun
Gylfi Zoega prófessor í hagfræði fjallar um stöðu mála í hagkerfinu og kjaraviðræðum í grein í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda í dag.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Vilja að hlutfall efnis verði lækkað svo Fréttablaðið teljist styrkhæft
Fréttablaðið uppfyllir ekki skilyrði fyrir endurgreiðslu á kostnaði við ritstjórn, samkvæmt „lauslegri“ talningu.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Ummæli í Hlíðamálinu dæmd dauð og ómerk
Hér­aðs­dómur Reykja­víkur dæmdi í dag ummæli manns um Hlíðamálið svokallaða dauð og ómerk sem og ummæli sem birtust á netmiðlinum Hringbraut.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Fjórðungur bankastarfsmanna með yfir milljón á mánuði
Bankastarfsmenn leggja mesta áherslu á styttingu vinnuviku í yfirstandandi kjarasamningum. Meðaltal heildarlauna þeirra eru 838 þúsund krónur á mánuði. Hjá Eflingu er launahækkun langmikilvægasta baráttumálið, enda meðallaun þar 479 þúsund.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri SA.
Bjóða hækkun upp á 20.000 krónur á mánuði
Tilboð Samtaka atvinnulífsins til verkalýðsfélaganna hljóðar upp á að laun upp að 600.000 krónum hækki um 20.000 krónur á mánuði hvert ár samningsins.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Drangajökulsvíðerni og villtasta prósentið
Kjarninn 15. febrúar 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Blizzard rekur 800 manns, Apple viðburður lekur og Amazon kaupir Eero
Kjarninn 15. febrúar 2019
Meira eftir höfundinnFanney Birna Jónsdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar