Hávaði er hættulegur heilsunni

Í nýrri skýrslu frá Evrópudeild Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, WHO, kemur fram að milljónir Evrópubúa búa við hávaða sem getur haft alvarleg áhrif á heilsu þeirra. Í Danmörku einni býr á aðra milljón við slíkar aðstæður.

copenhagen
Auglýsing

Þekktur íslenskur rithöfundur sem fyrir nokkrum áratugum fór til New York undraðist hávaðann í borginni. Vissi þó ekki almennilega hvaðan hann kom, lýsti honum í blaðaviðtali sem einhvers konar hvin, eða þyt. Sagði að sér hefði verið sagt að þetta  væri nútíminn í stórborgum ,,Mér þótti þetta hvimleitt“ sagði rithöfundurinn ,,ekki vanur þessu að heiman“. Á heimleiðinni kom hann við í Kaupmannahöfn ,,þar var líka hávaði en þó minni en í New York.“

Í dag er hávaðinn ekki ( og var ekki heldur í þá daga) bundinn við New York og Kaupmannahöfn. Hann hefur hinsvegar aukist og er hreint ekki bundinn við stórborgir. Þá lýsingu rithöfundarins að hávaðinn sé hvimleiður geta margir tekið undir. En honum fylgir fleira.

Hvað köllum við hávaða?

Hávaðinn í samfélaginu er tiltölulega nýtilkominn. Áður fyrr var það einkum veðrið sem heyrðist í, að minnsta kosti á norðlægari slóðum. Íslendingar þekkja orðið hávaðarok, þar er þó fremur lýsing á hvassviðri en beinum hávaða ,,það hvín og syngur“ segir fólk. Þótt rigning bylji á þökum og götum, og lemji á gluggum, talar enginn um hávaða, þótt hann sé umtalsverður. Það heitir úrhelli eða hellirigning ,,eins og hellt úr fötu“ er dæmigerð lýsing á rigningunni.  Slæmu veðri er lýst sem brjáluðu jafnvel snarbrjáluðu eða kolbrjáluðu, vitlausu, bandvitlausu eða snælduvitlausu, aldrei sem hávaða. Hávaði er sem sé eitthvað annað en veðrið.

Auglýsing

Hvað veldur þessum hávaða?

Danska útvarpið, DR, hefur undanfarið, í tengslum við skýrsluna, fjallað talsvert um hávaða. Hvað valdi honum og hvaða áhrif hann hafi, fyrir utan að ,,vera hvimleiður“ eins og íslenski rithöfundurinn orðaði það. Fréttamenn DR spurðu stóran hóp fólks hvort hávaði ylli óþægindum. Nær allir svöruðu játandi. ,,Hvernig óþægindum“ var spurt, hægt var að nefna fleira en eitt. Svörin voru mismunandi. Margir sögðu hávaða ,,að utan“ valda svefnleysi, aðrir sögðu hávaða í verslunum óþægilegan, tónlist hjá nágrönnum var líka nefnd, skrölt í járnbrautarlestum, dynur frá flugvélum, og ýmislegt fleira. Eitt atriði skar sig úr og allir nefndu: hávaða frá bílaumferð. Þessi svör komu fréttamönnum DR ekki á óvart. Þau voru nefnilega í sama dúr og í mörgum öðrum löndum þar sem samskonar kannanir hafa verið gerðar. Bílaumferð er helsti, og mesti, hávaðavaldurinn.

Hvers vegna er þessi hávaði frá bílunum?

Þar kemur fleira en eitt til. Bílum hefur á allra síðustu árum fjölgað gríðarlega og í mörgum borgum ríkir sannkallað umferðaröngþveiti. Götur anna ekki síaukinni umferð, sem jafnframt verður sífellt hraðari. Víða eru margra hæða hús meðfram tiltölulega þröngum, en  miklum, umferðargötum. Hávaðinn frá bílunum kastast, ef svo má að orði komast, milli húsanna. Íbúarnir mega búa við þennan hávaða allan liðlangan daginn og jafnvel líka á nóttunni. Um árabil hafa verið gerðar tilraunir með margs konar slitlag, yfirleitt malbik, á götum í því skyni að draga úr hávaðanum. Í þeim efnum hefur mikið áunnist en dugir ekki til. En hvað með rafmagnsbílana sem nú fjölgar ört, heyrist ekki miklu minna í þeim? Vélar rafmagnsbíla eru hljóðlátari en hávaðinn frá umferðinni stafar ekki nema að litlu leyti frá bílvélunum, það er fyrst og fremst hljóðið frá malbikinu og dekkjunum sem kallar fram ,,veghljóðið“.

Heilsuspillandi

Skýrsla Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem nefnd var í upphafi pistilsins, er byggð á áralöngum rannsóknum fjölmargra sérfræðinga í mörgum Evrópulöndum. Zsuzsanna Jakab, framkvæmdastjóri Evrópudeildar stofnunarinnar, sagði þegar skýrslan var kynnt, að hávaðamengun sé alvarlegt vandamál í Evrópu. Ekki einungis óþægindavandamál, heldur einnig, og það sé mun alvarlegra, heilbrigðisvandamál. Göran Pershagen prófessor við Karolinska sjúkrahúsið í Stokkhólmi, og einn skýrsluhöfunda, sagði í viðtali við DR að niðurstöðurnar sem þar birtust séu alvarleg áminning til stjórnvalda í löndum Evrópu. Í skýrslunni kemur fram að hávaði veldur, og ýtir undir, margs konar sjúkdóma. Tíðni hjartasjúkdóma er mun hærri hjá þeim sem búa við hávaðamengun, langtum fleiri glíma við háan blóðþrýsting, sykursýki og stress, svo fátt eitt sé nefnt.  

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin.

Hávaðamörk

Í flestum löndum gilda ákveðnar reglur varðandi hávaða frá umferð, oft kallaðar hávaðamörk. Þessar reglur eru mismunandi eftir löndum, og landsvæðum. Danir, og margar aðrar þjóðir hafa lengi miðað við 58 decibel (mælt með sérstökum aðferðum) sem hámark í íbúðahverfum. Höfundar skýrslunnar mæla með að miðað verði við 53 decibel, en stofnunin hefur ekki áður gefið út slíkar leiðbeiningar.

Fimmti hver Dani í áhættuhópi vegna hávaða

Ráðgjafarstofan Rambøll hefur undanfarið unnið að hávaðamælingum í borgum og bæjum í Danmörku. Allan Jensen sem stjórnað hefur verkefninu sagði í viðtali við DR að niðurstöðurnar séu mjög alvarlegar. Rúmlega ein milljón Dana búi við hávaða sem er yfir 58 decibelum, langtum fleiri en áður var talið. Allan Jensen sagði ennfremur að víða, til dæmis í Kaupmannahöfn, væri landrými af skornum skammti og það hefði í för með sér að byggt væri mjög nálægt umferðargötum. ,,Þetta er mjög alvarlegt mál, sem ekki er bundið við Danmörku. Stjórnvöld verða að bregðast við.“

Jakob Ellemann Jensen umhverfismálaráðherra Danmerkur sagði í viðtali við DR að Danska Umhverfisstofnunin væri að yfirfara skýrsluna frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni og beðið væri eftir Rambøll skýrslunni. Meira gæti hann ekki sagt að svo stöddu.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar