Morðið í Istanbul, valdatafl í Sádí-Arabíu og hrun á olíuverði

Að undanförnu hefur orðið algjör kúvending á olíuverði. Mikill þrýstingur var á yfirvöld í Sádí-Arabíu í haust, frá Bandaríkjunum, um að auka framleiðslu. Það hefur nú gengið eftir.

Olían
Auglýsing

Erdogan Tyrk­lands­for­seti birt­ist allt einu á blaða­manna­fundi í Ist­an­bul, 5. októ­ber, síð­ast­lið­inn og greindi heims­byggð­inni frá því að Jamal Khas­hoggi, pistla­höf­undur The Was­hington Post, hefði verið drep­inn í sendi­ráði Sádí-­Ar­abíu í Ist­an­bul, 2. októ­ber. 

Hann hefur síðan haldið því fram að skip­anir um morðið - sem fram­kvæmt var af aftöku­sveit frá Sádí-­Ar­abíu - hefðu komið frá æðstu ráða­mönnum í þessu vell­auð­uga olíu­ríki. Hafa spjótin beinst að Mohammed bin Sal­man, krón­prins­in­um, en Erdogan hefur full­yrt að skip­anir um morðið hafi komið frá hon­um.

Tayyip Erdogan, er svo til einráður í tyrknesku stjórnkerfi, þessi misserin.

Auglýsing

Óhuggu­legur atburður

Flest bendir til þess að lík­inu af Jamal, sem var þekktur gagn­rýn­andi yfir­valda, hVerðþróun á olíu hefur verið Íslandi hagstæð að undanförnu.afi verið eytt í sýru eftir að hafa verið britjað nið­ur. Lýs­ing­arnar á þessu grimmd­ar­verki eru óhuggu­legar og leiddu þær nær umsvifa­laust til milli­ríkja­deilu og sam­tala milli þjóð­ar­leið­toga.

Í vand­aðri umfjöllun The Was­hington Post, gamla vinnu­staðar Jamals, hefur verið fjallað um hvert skref í þessu óhuggu­lega máli. Nú síð­ast fyrir tveimur dög­um, þar sem fjallað var um dul­ar­fullt hvarf eins þeirra sem vann í sendi­ráð­in­u, Mohammad al-Otaibi

Eitt af því sem hefur verið fjallað ítar­lega um, er hvernig þjóðir heims­ins - ekki síst Banda­ríkin - hafa hagað sínum milli­ríkja­sam­skiptum í kjöl­far þess að morðið kom upp á yfir­borð­ið.

Bein­skeytt skrif

Sam­kvæmt skrifum The Was­hington Post þá virð­ast pistlar Jamals um stríðið í Jem­en, sem leitt hefur til mestu hörm­unga sem fyr­ir­finn­ast á jörð­inni, sam­kvæmt Sam­ein­uðu þjóð­un­um, hafa farið mest í taug­arnar á elít­unni í Sádí-­Ar­ab­íu. 

Einkum skrifin frá 11. sept­em­ber 2018, þar sem sér­stak­lega er skrifað til krón­prins­ins, um að hann geti stöðvað stríðið í Jemen og þá mann­vonsku sem þar hefur fengið að við­gang­ast gegn sak­lausu fólki, í skjóli Banda­ríkj­anna.



Hann sagði í pistl­inum að Sádí-­Ar­abía sé í þeirri ein­stöku stöðu að geta stillt til frið­ar, og beitt sér þannig, í stað­inn fyrir að stuðla að stríð­in­u. 

Það er ekki hægt að full­yrða mikið um nákvæm­lega hvað átti sér stað í sendi­ráðs­bú­staðnum í Ist­an­bul, þar sem upp­lýs­ingar eru mis­vísandi, en það liggur þó fyrir stað­fest­ing á morð­inu, og að aftöku­sveit trún­að­ar­manna krón­prins­ins fram­kvæmdi hana.

Í For­eign Policy hefur verið fjallað ítar­lega um það, að morðið á Khas­hoggi sé mið­punktur umræðu um stríðið í Jem­en, þar sem hann var svo til eina röddin á opin­berum vett­vangi sem tók upp mál­stað óbreyttra borg­ara í land­in­u. 

Neitar sök

Krón­prins­inn neitar að hafa fyr­ir­skipað morð­ið, og yfir­völd í Sádí-­Ar­abíu reyndar líka, en rann­sókn á mál­inu í Tyrk­landi hefur leitt annað í ljós, sam­kvæmt yfir­lýs­ingum það­an.

Banda­rísk yfir­völd hafa lagt áherslu það út á við, að leggja ekki blessun sína yfir þetta voða­verk, heldur krefj­ast rann­sóknar og aðgerða. Náið sam­band Banda­ríkj­anna og Sádí-­Ar­abíu er hins vegar þekkt, og hefur Don­ald Trump Banda­ríkja­for­seti talað um það með afar skýrum og ber­orðum hætti, eins og er hans von og vísa. Hann full­yrti til dæmis skömm eftir morð­ið, hinn 7. októ­ber, að Sádí-­Ar­abía ætti allt sitt undir Banda­ríkj­un­um, sem vernd­uðu „stöð­ug­leik­ann“ í mið­aust­ur­lönd­um. „Kóng­ur­inn myndi ekki lifa af í tvær viku án okk­ar,“ sagði Trump.

Yfir hund­rað millj­arða Banda­ríkja­dala vopna­sölu samn­ing­ar, frá Banda­ríkj­unum til olíu­rík­is­ins, eru til marks um þetta sterka sam­band, en einnig víð­tæk tengsl á sviði fjár­fest­inga sem tengj­ast olíu­iðn­aði og fjár­mála­mörk­uðum almennt.

Krón­prins­inn er nú sagður berj­ast fyrir valda­stöðu sinni, með öllum ráðum, og segir Fin­ancial Times að lík­legra sé nú en ekki, að honum tak­ist að halda valda­þráðunum í höndum sín­um. Margir and­stæð­inga hans hafa horfið og aðrir gagn­rýnendur skyndi­lega breytt um afstöðu, inn í hinum lok­aða heimi elít­unnar í Sádí-­Ar­ab­íu. 

Olían sem allt snýst um

Í aðdrag­anda morðs­ins í Ist­an­bul hafði Don­ald Trump gagn­rýnt Sádí-­Ar­abíu tölu­vert, fyrir að neita að bregð­ast við mik­illi hækkun olíu­verðs, með því að auka fram­leiðslu. Með því móti væri hægt að lækka olíu­verð­ið, og þar með lækka verð­bólgu­þrýst­ing víða í heim­in­um, meðal ann­ars í Banda­ríkj­un­um. Trump hringdi meðal ann­ars í kon­ung­inn sjálfan og gagn­rýndi þetta, eins og frægt varð, en Trump upp­lýsti sjálfur um sím­tal­ið. Í umfjöllun Reuters segir að Trump hafi verið ber­orður um þessar óskir um að auka við fram­leiðslu, til að lækka olíu­verð­ið.

Eftir morðið hefur staðan á olíu­mörk­uðum heims­ins gjöbreyst, og það kom mörgum grein­endum algjör­lega í opna skjöldu, en þeir höfðu flestir spáð áfram­hald­andi hækkun á verði, jafn­vel yfir 100 Banda­ríkja­dali á tunn­una af hrá­ol­íu. Það er nú 56 Banda­ríkja­dal­ir.

Stríðið í Jemen hefur leitt til hörmunga - meðal annars vegan lyfja- og matarskorts - sem á sér ekki hliðstæðu í heiminum nú um stundir, að mati Sameinuðu þjóðanna.

Algjör kúvend­ing

Yfir­völd í Sádí-­Ar­abíu hafa látið undan þrýst­ingi, og sam­þykkt að auka fram­leiðslu. Þá hafa Banda­ríkja­menn einnig sam­þykkt að liðka fyrir við­skipta­þving­unum á Íran, en ekki er langt síðan að það var nán­ast talið óhugs­andi. Þetta leiddi til þess að fram­boð af olíu stórjókst á skömmum tíma, og hefur verðið hrunið niður á einum mán­uði um tugi pró­senta. Farið úr 85 Banda­ríkja­dölum í 56 Banda­ríkja­dali.

Mitt í öllum titr­ingnum vegna morðs­ins á Khas­hoggi, hafa ákvarð­anir um þessa kúvend­ingu á olíu­mörk­uð­um, verið tekn­ar.

Verð­lækk­unin kemur sér vel fyrir þau ríki sem ekki fram­leiða olíu og flytja hana inn, eins og t.d. Ísland. Því lægra sem olíu­verðið er, því minni verð­bólgu­þrýst­ingur vegna þess á Íslandi. Þá leiðir lægra verð einnig til betri rekstr­ar­skil­yrða fyrir flug­fé­lög, en mikil og hröð hækkun verðs­ins framan ári leiddi til veru­legra þreng­ingar hjá WOW Air og Icelanda­ir, eins og fjallað hefur um ítar­lega í frétta­skýr­ingum Kjarn­ans.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þríeykið var á sínum stað á 196. upplýsingafundi almannavarna í dag. Á morgun verða tvö ár síðan óvissustigi vegna faraldursins var fyrst lýst yfir.
Afléttingar leiði til frjálsræðis
Sóttvarnalæknir vonar að afléttingaáætlun stjórnvalda leiði til meira frjálsræðis. „Þetta er stefnubreyting,“ sagði Þórólfur Guðnason á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Kjarninn 26. janúar 2022
Hinrik Örn Bjarnason er framkvæmdastjóri N1.
Loðin svör um endurgreiðslur til neytenda berast frá N1 Rafmagni
Óskir um útskýringar á því af hverju N1 Rafmagn, sem hefur frá sumrinu 2020 rukkað þrautavaraviðskiptavini meira fyrir rafmagn en almenna viðskiptavini, ætli einungis að endurgreiða mismun undanfarinna tveggja mánaða, skila loðnum svörum.
Kjarninn 26. janúar 2022
Aksturskostnaður Ásmundar Friðrikssonar 34 milljónir frá því að hann settist á þing
Kostnaður almennings vegna aksturs þingmanna jókst um ellefu prósent milli ára. Fjórir af þeim fimm þingmönnum sem keyra mest eru í Sjálfstæðisflokknum og fá yfir 30 prósent allra endurgreiðslna vegna aksturs.
Kjarninn 26. janúar 2022
Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur.
Tímabært að „henda grímunni“
Í dag kemur í ljós hvort dönsk stjórnvöld fallist á tillögu farsóttarnefndar um að aflétta nær öllum takmörkunum í landinu á næstu dögum. „Tímabært“ segja margir sérfræðingar en einhverjir eru þó skeptískir á tímasetningu.
Kjarninn 26. janúar 2022
Íslandsbanki býst við að verðhækkanirnar á húsnæðismarkaðnum róist á árinu.
Spá fjögurra prósenta stýrivöxtum eftir tvö ár
Í nýrri þjóðhagsspá Íslandsbanka er gert ráð fyrir að stýrivextir verði 3,25 prósent á árinu. Í ársbyrjun 2024 verði vextirnir svo komnir í fjögur prósent, sem bankinn telur vera nálægt jafnvægisgildi þeirra.
Kjarninn 26. janúar 2022
SÁÁ fordæmir vændiskaup fyrrum formanns og ætlar að ráðast í gagngera skoðun
SÁÁ ætlar að gera nauðsynlegar umbætur á starfi sínu og kappkosta að tryggja öryggi skjólstæðinga sinna sem margir eru í viðkvæmri stöðu. „Umfram allt stöndum við með þolendum.“
Kjarninn 25. janúar 2022
Svandís Svavarsdóttir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Segir þá samþjöppun sem átt hefur sér stað í sjávarútvegi ekki sanngjarna
Sjávar- og landbúnaðarráðherra og formaður Viðreisnar tókust á um sjávarútvegsmál á þingi í dag.
Kjarninn 25. janúar 2022
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri og Sigurður Ingi Jóhannsson innviðaráðherra tóku við félagshagfræðilegri greiningu um Sundabraut í gær.
Sundabraut samfélagslega hagkvæm, fækkar eknum kílómetrum en fjölgar bílferðum
Ábatinn af lagningu Sundabrautar fyrir samfélagið gæti numið allt að 236 milljörðum króna, samkvæmt greiningu Mannvits og COWI. Eknum kílómetrum gæti fækkað um rúmlega 140 þúsund á dag, en daglegum bílferðum gæti að sama skapi fjölgað um þúsundir.
Kjarninn 25. janúar 2022
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar