Grænlenskur gullsandur

Skortur á sandi er líklega það síðasta sem þeim sem fara um Mýrdalssand og Sahara dettur í hug. Sandurinn er hinsvegar ekki óþrjótandi auðlind, en Grænlendingar eiga nóg af honum og þar bætist sífellt við.

sandur mynd: Nicolaj Kroeg Larsen
Auglýsing

Þegar talið berst að auð­lindum jarðar er sandur lík­lega ekki það sem oft­ast ber á góma. Þeir sem fara um stóru sandana á Suð­ur- og Suð­aust­ur­landi, og finnst þeir stór­ir, eiga kannski erfitt með að trúa því að víða um heim sé sandur eft­ir­sótt hrá­efni, sem ekki er óþrjót­andi.

Stundum er sagt að í ver­öld­inni séu tvö hrá­efni sem séu mik­il­væg­ust alls: vatn og sand­ur. Vatnið fyrir mann­fólk­ið, dýra­líf­ið, rækt­un­ar­land og fram­leiðslu. Sand­ur­inn í stein­steypu, sem er mik­il­væg­asta bygg­inga­efni jarð­ar­búa, notuð í hús, vegi, og flest mann­virki sem fyr­ir­finn­ast. Í stein­steypu eru sandur og möl um það bil átta­tíu pró­sent efn­is­ins. Rétt er að geta þess að and­rúms­loftið flokk­ast ekki undir hrá­efni.

Gríð­ar­leg aukn­ing

Á síð­ustu 100 árum hefur notkun á sandi auk­ist gríð­ar­lega, nánar til­tekið er árleg notkun nú um það bil tutt­ugu og þrisvar sinnum meiri en í upp­hafi síð­ustu ald­ar. Á síð­ustu tíu árum hafa Kín­verjar notað álíka mik­inn sand og Banda­ríkin not­uðu á allri síð­ustu öld.

Auglýsing

Árið 2017 not­uðu jarð­ar­búar um það bil níu og hálfan millj­arð tonna sands, mark­aðsvirði þessa stóra bings sam­svarar um það bil 12 þús­und  millj­örðum íslenskra króna.

Þessi mikla notkun á sandi hefur haft í för með sér stór­aukna eft­ir­spurn, og þótt verðið sé enn „til­tölu­lega“ lágt spá sér­fræð­ingar að það muni stór­hækka á næstu árum og ára­tug­um.

Er ekki nóg til af sandi?

Af og til sjást í sjón­varpi myndir frá sand­auðnum Afr­íku, einkum Sahara, og kannski erfitt að gera sér í hug­ar­lund að sand­skortur geti orðið vanda­mál. Iðu­lega sjást líka myndir frá Dubai, þar sem hvítar sand­strend­ur, með háhýsum og pálmatrjám eru mest áber­andi. Ætla mætti að allur sá sandur sem þar er væri heima­feng­inn eða frá nágrönnum í Sádi-­Ar­abíu og Oman. En það er öðru nær. Vissu­lega er í þessum tveim löndum nægur sand­ur, ljós og fín­gerð­ur. Gall­inn er bara sá að þessi sand­ur, og allur eyði­merk­ur­sand­ur, hentar ákaf­lega illa í stein­steypu. Til þess er hann alltof fín­gerður og sé hann not­aður í stein­steypu nær steypan ekki þeim styrk­leika sem nauð­syn­legt er og auk þess end­ist slík steypa ekki sér­lega vel. Sand­ur­inn í Dubai hefur verið fluttur um langan veg, nánar til­tekið frá Ástr­al­íu. Sömu sögu er að segja frá Los Ang­eles í Kali­forn­íu, þangað er fluttur sand­ur, í stórum stíl, frá Vancou­ver eyju, um tvö þús­und kíló­metra leið. Singapúrar flytja jafnt og þétt sand frá Malasíu, Indónesíu, Víetnam og Kam­bó­díu. Mestu af þeim sandi er sturtað í hafið við strönd­ina, til nota síð­ar. Singapúr­arnir horfa til fram­tíð­ar, telja sig vita að sandur hækki mjög í verði og þá er gott að eiga birgð­ir. Sann­kölluð hækkun í hafi.

Sand­fram­leið­and­inn Græn­land

Fyrir nokkrum dögum greindi vís­inda­ritið Nat­ure Susta­ina­bility frá rann­sókn­ar­verk­efni nokk­urra sér­fræð­inga. Yfir­um­sjón með verk­efn­inu hafði Metta Bend­ixen sér­fræð­ingur við Hafn­ar­há­skóla en hún hefur und­an­farið gegnt stöðu gesta­kenn­ara  við háskól­ann í Boulder Colorado. Auk hennar unnu að verk­efn­inu danskir og banda­rískir sér­fræð­ing­ar.

Verk­efnið sner­ist um að rann­saka þær breyt­ingar sem bráðnun jökla á Græn­landi hefur í för með sér. Nánar til­tekið það sem berst í sjó fram með vatni frá jöklun­um. Lengi hefur verið vitað að vatnið sem þannig fellur til ber með sér jarð­efni en magnið kom hins vegar sér­fræð­ing­unum á óvart. Semsé að næstum tíu pró­sent þess sands sem til verður í heim­inum ár hvert streymi til sjávar frá Græn­landi. Stærstur hluti þessa sands fellur til á afmörk­uðum svæðum og fjórð­ungur af áður­nefndum tíu pró­sentum berst til sjávar með Sermeq ánni, nokkuð fyrir sunnan Nuuk. Í skýrslu sér­fræð­ing­anna segir að hlýnun jarðar hafi í för með sér að sand­magnið sem berst til sjávar á Græn­landi muni aukast til muna á næstu árum og ára­tug­um.

Ef Græn­lend­ingar haldi rétt á spil­unum geti útflutn­ingur á sandi hugs­an­lega skapað lands­mönnum miklar tekj­ur. Í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske sagði Mette Bend­ixen að áður en hugs­an­legur útflutn­ingur gæti haf­ist þyrftu marg­hátt­aðar rann­sóknir að koma til.

Ekki allir jafn sann­færðir

Per Kal­vig, for­stöðu­maður GEUS rann­sókna­set­urs­ins, sem ann­ast alhliða rann­sóknir á nátt­úru­auð­lind­um, sagði í blaða­við­tali að hug­myndin um sand­nám á Græn­landi sé spenn­andi. „Ég hef hins­vegar ákveðnar efa­semdir um við­skipta­hug­mynd­ina og hugs­an­legar tekj­ur.“ Þótt verð á sandi færi hækk­andi yrði hann ódýrt hrá­efni og ef verðið hækk­aði of mikið myndu vís­inda­menn leita leiða til að not­ast við önnur efni „þótt ég viti ekki hver þau ættu að vera“ sagði Per Kal­vig.

Jökla­leir­inn er nær­ing­ar­ríkur áburður

Minik Ros­ing pró­fessor við Nátt­úru­fræði­deild Hafn­ar­há­skóla var í hópi þeirra sem tóku þátt í verk­efni Mette Bend­ixen. Í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske sagði hann að fram­burður jök­ul­ánna bæri með sér fleira en sand. Nefni­lega jök­ul­leir, í geysi­miklu magni. Leir­inn hefur verið rann­sak­aður og hann reyn­ist mjög nær­ing­ar­rík­ur. „Kannski er það bjart­sýni en ég tel að leir­inn gæti orðið enn mik­il­væg­ari útflutn­ings­vara en sand­ur­inn, til dæmis til Afr­íku­landa. Þar skortir víða áburð“ sagði Minik Ros­ing.  

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hugmynd að útliti smáhýsa eða íbúðarhúsa við Svínhóla.
Sjötíu herbergja lúxushótel í Lóni þarf ekki í umhverfismat
Stefnt er að opnun heilsulindar og hótels í landi Svínhóla á milli Hafnar í Hornafirði og Djúpavogs árið 2022. Hótelkeðjan Six Senses mun sjá um reksturinn. Hótelið yrði í nágrenni Lónsfjarðar og byggingarmagn er áætlað 20 þúsund fermetrar.
Kjarninn 22. febrúar 2020
Matthildur Björnsdóttir
Að vera útlendingur – Víðara hugtak en við höldum
Kjarninn 22. febrúar 2020
Sönnun þess að hægt er að skrifa um myndlist á lifandi og áhrifaríkan hátt
Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir skrifar um bókina Vetrargulrætur.
Kjarninn 22. febrúar 2020
Gylfi Sigurðsson er stærsta íslenska stjarnan í enska boltanum, sem Síminn keypti sýningarréttinn að í fyrra. Hann leikur með Everton.
Tekjur Símans af sjónvarpsþjónustu jukust um 818 milljónir í fyrra
Áhrif kaupanna á sýningarrétti enska boltans, og þeirra breytinga sem Síminn réðst í samhliða innleiðingu hans í sjónvarpsþjónustu sína, eru afar áberandi í uppgjöri félagsins fyrir síðasta ár.
Kjarninn 22. febrúar 2020
Algjörlega tilbúinn í hið pólitíska at sem fylgir því að stýra RÚV
Stefán Eiríksson segist að sjálfsögðu hafa sínar pólitísku skoðanir og lífsviðhorf, en sé ekki tengdur neinum stjórnmálaflokkum og með góða reynslu af því að takast á við stjórnmálamenn.
Kjarninn 22. febrúar 2020
Svandís Svavarsdóttir
Sjúklingar borga minna
Kjarninn 22. febrúar 2020
Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar.
Hörður segir Samtök iðnaðarins í áróðursherferð gegn orkufyrirtækjum
Forstjóri Landsvirkjunar spyr hvort meirihluta aðildarfélaga Samtaka iðnaðarins sé samþykkur því að íslenska þjóðin gefi 20-30 milljarða króna til nokkurra alþjóðlegra stórfyrirtækja með því að hætta að selja upprunaábyrgðir.
Kjarninn 22. febrúar 2020
Kórónaveiran breiðist út – Viðbúnaður aukinn í Bandaríkjunum
Alþjóðaheilbrigðisstofnunin WHO hefur lýst því yfir, að nauðsynlegt sé að auka viðbúnað til að hefta útbreiðslu kórónaveirunnar.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar