Við eldhúsborðið

Máltíð fjölskyldu við eldhúsborðið er iðulega eina samverustund fjölskyldunnar dag hvern. En í þessari samveru felst annað en bara það að nærast.

fjölskylda að borða
Auglýsing

Margir Íslend­ing­ar, sem komnir eru á og yfir miðjan aldur muna vel hádeg­is­mat­inn við eld­hús­borð­ið: soðna ýsu, kart­öflur og tólg, ásamt ,,síð­asta lagi fyrir frétt­ir“ í Rík­is­út­varp­inu. Og muna líka að ekki var mikið talað á meðan þulir útvarps­ins fluttu helstu tíð­indi dags­ins. Þetta gilti jafnt um börn og full­orðna. Stríðið í Víetnam, Kúbu­deilan, slys á sjó og landi, Vil­hjálmur Ein­ars­son og þrístökks­silfrið í Mel­bo­urne árið 1956 og Nóbels­verð­laun Hall­dórs Lax­ness ári fyrr. Fregnir af öllu þessu og ótal­mörgu öðru ómuðu í eld­húsum lands­ins, bæði í hádeg­inu og á kvöld­in.  

Börn og ung­lingar höfðu tak­mark­aðan skiln­ing á mörgu því sem streymdi úr hátal­ara við­tæk­is­ins en fylgd­ust auð­vitað með. Eftir að frétt­unum lauk þurfti auð­vitað líka að fylgj­ast með veð­ur­frétt­unum og svo dán­ar- og jarð­ar­fara­til­kynn­ing­um. Inn í allt þetta flétt­að­ist umræðan um gæði soðn­ing­ar­innar og kartafln­anna og ótal­margt fleira.

Um kvöld­mat­ar­leytið end­ur­tók sama sagan sig, kannski búið að skipta soðn­ing­unni út fyrir kjöt­meti (oft­ast lamba­kjöt) og jafn­vel sósu og heima­gerðri rabar­bara­sultu. Salat var sjald­séð, Ora grænar baunir þóttu nægi­lega verð­ugur full­trúi þess hluta mat­ar­pýramíd­ans.

Auglýsing

Á þessum tíma voru lík­lega fáir að velta fyrir sér upp­eld­is­gildi þess­ara sam­veru­stunda við eld­hús­borð­ið. Það að fjöl­skyldan sæti saman yfir matnum var sjálf­gef­ið.

Ein útvarps­rás, eng­inn far­sími og ekk­ert sjón­varp

Á þeim tíma sem vitnað var til hér að ofan var sjón­varp ekki komið til sög­unnar á Íslandi, lands­mönnum stóð ein­ungis ein útvarps­rás til boða og far­sím­inn hafði ekki verið fund­inn upp. Síðan hefur margt breyst, í dag eru sjón­varps- og útvarps­rás­irnar ótelj­andi og all­ir, ungir og gaml­ir, ganga með far­síma á sér. Hádeg­is­soðn­ingin heyrir víð­ast hvar sög­unni til (enda fáir heima) og síð­asta lag fyrir fréttir orðið síð­asta lag fyrir aug­lýs­ing­ar. Tím­arnir eru sem sé gjör­breytt­ir. Margir halda þó enn í sam­eig­in­lega kvöld­mál­tíð fjöl­skyld­unn­ar, sem hjá mörgum er eina sam­veru­stund­in. Kann­anir sýna að hún á líka undir högg að sækja. Í könnun sem danskt dag­blað gerði fyrir skömmu, og náði til hund­rað  þriggja og fjög­urra manna barna­fjöl­skyldna, kom í ljós að meira en fimm­tíu pró­sent þess­ara fjöl­skyldna borða saman sjaldnar en fjórum sinnum í viku og tíu pró­sent borða saman einu sinni í viku, eða aldrei. Mörgum þykir þetta full­kom­lega eðli­legt og í takt við breyt­ing­arnar í sam­fé­lag­inu. Margir sem tóku þátt í þess­ari könnun sögð­ust gjarna vilja að fjöl­skyldan borð­aði oftar saman en það væri ein­fald­lega ekki hægt, margra hluta vegna.

Fjöl­skyldu­mál­tíðir mik­il­vægar  

Tveir danskir háskóla­kenn­ar­ar, Lotte Holm, pró­fessor við Hafn­ar­há­skóla, og Ole Hen­rik Han­sen, lektor við Háskól­ann í Árósum   hafa um ára­bil rann­sakað áhrif þess að fjöl­skyldan sitji saman við eld­hús­borð­ið. Slík rann­sókn er býsna flókin og kenn­ar­arnir hafa notað ýmis­konar aðferðir sem ekki verða útli­staðar hér.

Nið­ur­staðan er í stuttu máli að sam­eig­in­legar mál­tíðir fjöl­skyld­unnar séu afar mik­il­væg­ar. Fyrir því eru margar ástæð­ur.

Börn leggja að jafn­aði mikið upp úr því að eiga fjöl­skyldu og þegar þau voru spurð hvenær væru bestu stundir fjöl­skyld­unnar voru svörin  að það væri ,,þegar við tölum saman við eld­hús­borðið og sitjum leng­i.“ Börnin nefndu líka að full­orðna fólkið útskýri ,,svo margt sem vð skiljum ekki og ekki er talað um í skól­an­um.“ Með því að sitja til borðs með for­eldr­un­um, og jafn­vel gest­um, læri börnin hegðun og það sem pró­fess­or­arnir kalla ,, þroska til að lifa í sam­fé­lag­in­u.“ Undir þessa skil­grein­ingu fellur það, að mati kennar­anna tveggja, að taka þátt í sam­ræð­um, skipt­ast á skoð­un­um, vega og meta við­horf ann­arra. Þjálfast í rök­hugsun og að setja fram við­horf sín og að taka til­lit til ann­arra. ,,Hljómar kannski auð­velt“ sagði Lotte Holm ,,en þetta er ótrú­lega mik­il­vægur þáttur í þroska hvers ein­stak­lings. Þáttur sem hefur verið alltof lít­ill gaumur gef­inn.“  

Að hafa hlut­verk er mik­il­vægt

Í við­tali við danska útvarp­ið, DR, sagði Ole Hen­rik Han­sen mik­il­vægt að börnin taki þátt í að leggja á borð og taka til eftir mat­inn ,,Það er mik­il­vægt að hafa hlut­verk.“ Og bætir við ;Þegar börnin eru aðeins komin á legg geta þau hjálpað til við elda­mennsk­una. Barn, sem er kannski kresið og vill ekki borða til­tek­inn mat, eða græn­meti, er miklu lík­legra til að vilja borða mat sem það hefur sjálft  tekið þátt í að útbú­a.“

Ole Hen­rik Han­sen bætti við að þegar börn venj­ist því að mál­tíðin við eld­hús­borðið hafi for­gang fram yfir annað læri þau ákveð­inn aga, og stund­vísi, sem sé mik­il­vægt.

Því er hér við að bæta að í könnun danska Rockwool sjóðs­ins (sem styrkir margs konar verk­efni) kom fram að börn sem borða að minnsta kosti eina mál­tíð dag­lega með for­eldrum sínum eru síður lík­leg til að þyngj­ast um of. Ástæð­urnar eru þær að börnum sem borða ein, án þess að for­eldrar eða aðrir full­orðnir séu við­stadd­ir, hætti til að borða meira en þegar setið er til borðs með fjöl­skyld­unni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Málsmeðferð kærunefndar fær falleinkunn hjá Héraðsdómi Reykjavíkur
Kærunefnd útboðsmála er sögð hafa farið á svig við lög og stuðst við vafasama útreikninga er hún komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að óvirkja samning Orku náttúrunnar við Reykjavíkurborg um hraðhleðslustöðvar.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur undirritað reglugerð sem markar fyrstu viðbrögð íslenskra stjórnvalda við hinu svokallað Ómíkrón-afbrigði veirunnar.
Síðasta kórónuveiruverk Svandísar að bregðast við „Ómíkrón“
Á sunnudag tekur gildi reglugerð sem felur í sér að þeir sem koma til landsins frá skilgreindum hááhættusvæðum þurfa að fara í tvö PCR-próf með sóttkví á milli. Ómíkrón-afbrigðið veldur áhyggjum víða um heim og líka hjá sóttvarnalækni.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Vinstri græn fá sjávarútvegsmálin og Framsókn sest í heilbrigðisráðuneytið
Miklar breytingar verða gerðar á stjórnarráði Íslands, ný ráðuneyti verða til og málaflokkar færðir. Ráðherrarnir verða tólf og sá sem bætist við fellur Framsóknarflokknum í skaut. Vinstri græn stýra sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Hjalti Hrafn Hafþórsson
Það sem ekki var talað um á COP26
Kjarninn 27. nóvember 2021
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Útlán til heimila hafa aukist en útlán til fyrirtækja dregist saman það sem af er ári
Bankarnir nýttu svigrúm sem var gefið til að takast á við efnahagslegar afleiðingar kórónuveirunnar til að stórauka útlán til íbúðarkaupa. Útlán til fyrirtækja hafa hins vegar dregist saman.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Lerbjergskógurinn er nú kominn í eigu og umsjá Danska náttúrusjóðsins.
Danir gripnir kaupæði – „Við stöndum frammi fyrir krísu“
Lerbjergskógurinn mun héðan í frá fá að dafna án mannlegra athafna. Hann er hluti þess lands sem Danir hafa keypt saman til að auka líffræðilegan fjölbreytileika og draga úr áhrifum loftslagsbreytinga.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Þolendur kynfæralimlestinga, nauðgana, ofbeldis og fordóma sendir til baka til Grikklands
Tvær sómalskar konur standa nú frammi fyrir því að verða sendar til Grikklands af íslenskum stjórnvöldum og bíða þær brottfarardags. Þær eru báðar þolendur grimmilegs ofbeldis og þarfnast sárlega aðstoðar fagfólks til að vinna í sínum málum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Undirbúa sókn fjárfesta í flesta innviði samfélagsins „til að létta undir með hinu opinbera“
Í nýlegri kynningu vegna fyrirhugaðrar stofnunar á 20 milljarða innviðasjóði er lagt upp með að fjölmörg tækifæri séu í fjárfestingu á innviðum á Íslandi. Það eru ekki einungis hagrænir innviðir heldur líka félagslegir.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar