Við eldhúsborðið

Máltíð fjölskyldu við eldhúsborðið er iðulega eina samverustund fjölskyldunnar dag hvern. En í þessari samveru felst annað en bara það að nærast.

fjölskylda að borða
Auglýsing

Margir Íslend­ing­ar, sem komnir eru á og yfir miðjan aldur muna vel hádeg­is­mat­inn við eld­hús­borð­ið: soðna ýsu, kart­öflur og tólg, ásamt ,,síð­asta lagi fyrir frétt­ir“ í Rík­is­út­varp­inu. Og muna líka að ekki var mikið talað á meðan þulir útvarps­ins fluttu helstu tíð­indi dags­ins. Þetta gilti jafnt um börn og full­orðna. Stríðið í Víetnam, Kúbu­deilan, slys á sjó og landi, Vil­hjálmur Ein­ars­son og þrístökks­silfrið í Mel­bo­urne árið 1956 og Nóbels­verð­laun Hall­dórs Lax­ness ári fyrr. Fregnir af öllu þessu og ótal­mörgu öðru ómuðu í eld­húsum lands­ins, bæði í hádeg­inu og á kvöld­in.  

Börn og ung­lingar höfðu tak­mark­aðan skiln­ing á mörgu því sem streymdi úr hátal­ara við­tæk­is­ins en fylgd­ust auð­vitað með. Eftir að frétt­unum lauk þurfti auð­vitað líka að fylgj­ast með veð­ur­frétt­unum og svo dán­ar- og jarð­ar­fara­til­kynn­ing­um. Inn í allt þetta flétt­að­ist umræðan um gæði soðn­ing­ar­innar og kartafln­anna og ótal­margt fleira.

Um kvöld­mat­ar­leytið end­ur­tók sama sagan sig, kannski búið að skipta soðn­ing­unni út fyrir kjöt­meti (oft­ast lamba­kjöt) og jafn­vel sósu og heima­gerðri rabar­bara­sultu. Salat var sjald­séð, Ora grænar baunir þóttu nægi­lega verð­ugur full­trúi þess hluta mat­ar­pýramíd­ans.

Auglýsing

Á þessum tíma voru lík­lega fáir að velta fyrir sér upp­eld­is­gildi þess­ara sam­veru­stunda við eld­hús­borð­ið. Það að fjöl­skyldan sæti saman yfir matnum var sjálf­gef­ið.

Ein útvarps­rás, eng­inn far­sími og ekk­ert sjón­varp

Á þeim tíma sem vitnað var til hér að ofan var sjón­varp ekki komið til sög­unnar á Íslandi, lands­mönnum stóð ein­ungis ein útvarps­rás til boða og far­sím­inn hafði ekki verið fund­inn upp. Síðan hefur margt breyst, í dag eru sjón­varps- og útvarps­rás­irnar ótelj­andi og all­ir, ungir og gaml­ir, ganga með far­síma á sér. Hádeg­is­soðn­ingin heyrir víð­ast hvar sög­unni til (enda fáir heima) og síð­asta lag fyrir fréttir orðið síð­asta lag fyrir aug­lýs­ing­ar. Tím­arnir eru sem sé gjör­breytt­ir. Margir halda þó enn í sam­eig­in­lega kvöld­mál­tíð fjöl­skyld­unn­ar, sem hjá mörgum er eina sam­veru­stund­in. Kann­anir sýna að hún á líka undir högg að sækja. Í könnun sem danskt dag­blað gerði fyrir skömmu, og náði til hund­rað  þriggja og fjög­urra manna barna­fjöl­skyldna, kom í ljós að meira en fimm­tíu pró­sent þess­ara fjöl­skyldna borða saman sjaldnar en fjórum sinnum í viku og tíu pró­sent borða saman einu sinni í viku, eða aldrei. Mörgum þykir þetta full­kom­lega eðli­legt og í takt við breyt­ing­arnar í sam­fé­lag­inu. Margir sem tóku þátt í þess­ari könnun sögð­ust gjarna vilja að fjöl­skyldan borð­aði oftar saman en það væri ein­fald­lega ekki hægt, margra hluta vegna.

Fjöl­skyldu­mál­tíðir mik­il­vægar  

Tveir danskir háskóla­kenn­ar­ar, Lotte Holm, pró­fessor við Hafn­ar­há­skóla, og Ole Hen­rik Han­sen, lektor við Háskól­ann í Árósum   hafa um ára­bil rann­sakað áhrif þess að fjöl­skyldan sitji saman við eld­hús­borð­ið. Slík rann­sókn er býsna flókin og kenn­ar­arnir hafa notað ýmis­konar aðferðir sem ekki verða útli­staðar hér.

Nið­ur­staðan er í stuttu máli að sam­eig­in­legar mál­tíðir fjöl­skyld­unnar séu afar mik­il­væg­ar. Fyrir því eru margar ástæð­ur.

Börn leggja að jafn­aði mikið upp úr því að eiga fjöl­skyldu og þegar þau voru spurð hvenær væru bestu stundir fjöl­skyld­unnar voru svörin  að það væri ,,þegar við tölum saman við eld­hús­borðið og sitjum leng­i.“ Börnin nefndu líka að full­orðna fólkið útskýri ,,svo margt sem vð skiljum ekki og ekki er talað um í skól­an­um.“ Með því að sitja til borðs með for­eldr­un­um, og jafn­vel gest­um, læri börnin hegðun og það sem pró­fess­or­arnir kalla ,, þroska til að lifa í sam­fé­lag­in­u.“ Undir þessa skil­grein­ingu fellur það, að mati kennar­anna tveggja, að taka þátt í sam­ræð­um, skipt­ast á skoð­un­um, vega og meta við­horf ann­arra. Þjálfast í rök­hugsun og að setja fram við­horf sín og að taka til­lit til ann­arra. ,,Hljómar kannski auð­velt“ sagði Lotte Holm ,,en þetta er ótrú­lega mik­il­vægur þáttur í þroska hvers ein­stak­lings. Þáttur sem hefur verið alltof lít­ill gaumur gef­inn.“  

Að hafa hlut­verk er mik­il­vægt

Í við­tali við danska útvarp­ið, DR, sagði Ole Hen­rik Han­sen mik­il­vægt að börnin taki þátt í að leggja á borð og taka til eftir mat­inn ,,Það er mik­il­vægt að hafa hlut­verk.“ Og bætir við ;Þegar börnin eru aðeins komin á legg geta þau hjálpað til við elda­mennsk­una. Barn, sem er kannski kresið og vill ekki borða til­tek­inn mat, eða græn­meti, er miklu lík­legra til að vilja borða mat sem það hefur sjálft  tekið þátt í að útbú­a.“

Ole Hen­rik Han­sen bætti við að þegar börn venj­ist því að mál­tíðin við eld­hús­borðið hafi for­gang fram yfir annað læri þau ákveð­inn aga, og stund­vísi, sem sé mik­il­vægt.

Því er hér við að bæta að í könnun danska Rockwool sjóðs­ins (sem styrkir margs konar verk­efni) kom fram að börn sem borða að minnsta kosti eina mál­tíð dag­lega með for­eldrum sínum eru síður lík­leg til að þyngj­ast um of. Ástæð­urnar eru þær að börnum sem borða ein, án þess að for­eldrar eða aðrir full­orðnir séu við­stadd­ir, hætti til að borða meira en þegar setið er til borðs með fjöl­skyld­unni.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Freyr Eyjólfsson
Neysla og úrgangur eykst á heimsvísu – Ákall um nýjar, grænar lausnir
Kjarninn 20. febrúar 2020
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Himinhrópandi mistök í máli Maní
Kjarninn 20. febrúar 2020
Haraldur Johanessen var enn ríkislögreglustjóri þegar samkomulagið var gert. Hann lét af störfum skömmu síðar
Samkomulag ríkislögreglustjóra hækkaði laun yfirmanna um 48 prósent
Þeir yfirmenn hjá ríkislögreglustjóra sem skrifuðu undir samkomulag við embættið í fyrra hækkuðu samtals grunnlaun sín um 314 þúsund krónur á mánuði og sameiginlegar lífeyrisgreiðslur um 309 milljónir.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Samninganefnd starfsgreinasambandsins.
Starfsgreinasambandið nær samkomulagi við ríkið um nýjan kjarasamning
Starfsgreinasambandið og ríkið náðu í gær saman um útlínur á nýjum kjarasamningi á fundi hjá ríkissáttarsemjara.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling fordæmir Dag fyrir að vilja ekki eiga samtal við sig
Efling segir borgarstjórann í Reykjavík tala niður kjara- og réttlætisbaráttu félagsins. Framsetning hans á tilboðum Reykjavíkurborgar um launahækkanir til félagsmanna Eflingar sé í þeim „tilgangi að fegra mögur tilboð borgarinnar.“
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Verkföll hjá BSRB hefjast að óbreyttu í byrjun mars
Verkföllin munu hafa mikil áhrif á almannaþjónustuna enda munu þau ná til starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni, þar með talið á Landspítalanum, og í skólum, leikskólum og á frístundaheimilum.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Hillur verslana eru í dag fullar af fersku brauði.
Uppþot vegna brauðsins stormur í vatnsglasi
„Hvenær verður næst brauð viðvörun?“ „Brauð er búið í borginni, líka hvíta brauðið. Fólk ætlar greinilega að leyfa sér þessar síðustu klukkustundir á jörðu.“ Þeir voru margir brandararnir sem fuku í sprengilægðinni í síðustu viku.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Traust almennings á dómstólum
Auður Jónsdóttir rithöfundur hitti gamalreyndan lögmann, Ragnar Aðalsteinsson, til að ræða hið svokallaða Landsréttarmál en það vekur upp áleitnar spurningar.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar