Óvissa í dönskum stjórnmálum

Þingkosningar verða í Danmörku eftir tíu daga, skoðanakannanir benda til stjórnarskipta. Málefni innflytjenda og flóttafólks hafa mjög sett svip sinn á kosningabaráttuna, kosningar til Evrópuþings fá litla athygli.

Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra Danmerkur og Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna.
Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra Danmerkur og Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna.
Auglýsing

Það gengur á með kosningum í Danmörku. Þar fara kosningar til Evrópuþingsins fram í dag, 26. maí, og þingkosningar 5. júní. Evrópuþingskosningarnar voru löngu ákveðnar en Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra dró það fram á síðustu stundu að boða til þingkosninganna. Fyrir fjórum árum var kjördagurinn 18. júní og lögum samkvæmt yrðu kosningarnar nú að fara fram eigi síðar 17. júní. Ástæða þess að forsætisráðherrann dró svo lengi að ákveða, og tilkynna, kjördag er vafalítið sú að flokkur ráðherrans, Venstre, hefur um langa hríð komið illa út úr skoðanakönnunum. Það er alþekkt í Danmörku, og víðar, að sá sem hefur vald til að ákveða kjördag vill helst gera það þegar byrlega blæs. 

Auglýsing
Ýmsir hafa gagnrýnt að svo skammt skuli líða milli þingkosninganna og kosinganna til Evrópuþingsins og jafnvel nefnt að réttast hefði verið að hafa bara einn kjördag, slá tvær flugur í einu höggi og draga með því úr kostnaði. Sömuleiðis var á það bent að þegar svo skammt liði milli áðurnefndra kosninga myndu kosningarnar til Evrópuþingsins algjörlega hverfa í skuggann. Það hefur líka komið á daginn. Danir virðast hafa sáralítinn áhuga fyrir Evrópuþingskosningunum og umfjöllun fjölmiðla um þær verið afar takmarkaðar. Allt púðrið fer í þingkosningarnar.

Litið til baka, og kosningarnar 2015

Ríkisstjórn Jafnaðarmanna undir forystu Helle Thorning-Schmidt tók við völdum eftir kosningarnar árið 2011. Auk jafnaðarmanna, Socialdemokratiet, áttu aðild að stjórninni Sosialistisk Folkeparti og Radikale Venstre. Á ýmsu gekk í stjórnarsamstarfinu, einkum vegna fyrirætlana um sölu 19% hlutar ríkisins í orkufyrirtækinu DONG. Bjarne Corydon þáverandi fjármálaráðherra (úr flokki forsætisráðherrans) lagði ofuráherslu á söluna og hafði sitt fram. Kaupandinn var bandaríski fjárfestingabankinn Goldman Sachs. Síðar kom í ljós að danska ríkið fékk allt of lítið fyrir hlutinn og nú er iðulega talað um söluna sem ein stærstu efnahagsmistök í sögu Danmerkur. Vegna sölunnar sagði Sosialistisk Folkeparti skilið við stjórnina og Annette Vilhelmsen formaður flokksins sagði af sér.

Þingkosningar árið 2015 fóru fram 17. Júní. Úrslitin einkenndust af miklum sveiflum. Jafnaðarmannaflokkurinn undir stjórn Helle Thorning bætti við sig 3 þingmönnum frá kosningunum 2011 og hafði nú 47 fulltrúa á þingi. Hinn stjórnarflokkurinn Radikale Venstre fékk 8 þingmenn, tapaði 9, Sosialistisk Folkeparti, sem hafði sagt sig úr stjórninni, tapaði líka 9 mönnum og fékk 7 menn kjörna. Þessi úrslit þýddu að rauða blokkin svonefnda (miðju- og vinstri flokkar) gátu ekki myndað meirihlutastjórn en þingmenn á danska þinginu, Folketinget, eru samtals 179.

Venstre flokkur Lars Løkke Rasmussen tapaði 13 og hafði nú 34 þingmenn.

Litla minnihlutastjórnin

Þrátt fyrir þetta mikla tap tókst Lars Løkke Rasmussen að mynda stjórn, litla minnihlutastjórn, eins og fjölmiðlar komust að orði. Síðar gengu Liberal Alliance og de Konservative til liðs við stjórnina. Samtals höfðu þessir flokkar, bláa blokkin svonefnda, (miðju og hægri flokkar) 53 þingmenn. Það sem mestu skipti fyrir Lars Løkke var stuðningur Dansk Folkeparti, sem vildi þó ekki eiga beina aðild að ríkisstjórninni. 

Auglýsing
Flokkurinn bætti við sig 15 þingmönnum og hafði eftir kosningar 37 fulltrúa á þingi, næst stærsti þingflokkurinn. En sá stuðningur hefur ekki verið án fórna fyrir stjórnarflokkana. Danski þjóðarflokkurinn hefur iðulega verið kallaður aftursætisbílstjórinn, vitandi að Lars Løkke myndi gera allt til að halda völdunum. Þess hafa reyndar sést merki í ýmsum ákvörðunum stjórnarinnar þar sem ráðherrar hafa beinlínis lýst yfir að tilteknar ákvarðanir hafi verið teknar að kröfu „aftursætisbílstjórans“. Nægir þar að nefna niðurskurð danska útvarpsins en menningarmálaráðherrann lýsti yfir að ákvörðun um hann væri ófrávíkjanleg krafa Danska þjóðarflokksins

Innflytjendur og hælisleitendur

Fyrir tveim vikum birti Danska útvarpið, DR, lista yfir þau mál sem oftast og mest hefur verið fjallað um í dönskum fjölmiðlum á kjörtímabilinu sem er að ljúka. Í öllum stærstu fjölmiðlum landsins hafa málefni flóttafólks og hælisleitenda verið lang fyrirferðarmest öll árin og eru það líka nú, í aðdraganda þingkosninganna. Í upphafi kjörtímabilsins, árið 2015 náði straumur hælisleitenda hámarki, rúmlega 21 þúsund manns, straumurinn stríðastur á haustmánuðum. Margir þeirra sem komu til Danmerkur hugðust halda áfram til Svíþjóðar, Danmörk væri bara áfangastaður. Í ársbyrjun 2016 tóku sænsk yfirvöld upp strangt landamæraeftirlit og nokkrum dögum síðar komu Danir á gæslu við landamærin að Þýskalandi. Gæslan var í upphafi sögð tímabundin en hefur síðan verið framlengd, oftast til þriggja mánaða í senn. Kostnaðurinn við gæsluna hefur verið umtalsverður og vegna margra ára niðurskurðar í lögreglunni hefur reynst nauðsynlegt að fá herinn til aðstoðar. Nú hefur hinsvegar hægt mjög á straumnum en umræðan heldur áfram og nú snýst hún ekki hvað síst um aðbúnað þeirra sem ekki fá landvistarleyfi í Danmörku en búa tímabundið í sérstökum búðum (udrejsecentre) áður en fólkið fer úr landi. Slík dvöl getur varað árum saman.

Eins og fram kom hér að framan jókst fylgi Danska þjóðarflokksins mikið í kosningunum 2015. Því olli ekki síst hörð og afgerandi stefna flokksins í málefnum flóttafólks og innflytjenda. Nú hefur fylgi Danska þjóðarflokksins hins vegar hrunið og ef niðurstaða kosninganna verður í samræmi við kannanir geldur flokkurinn afhroð. Fylgi jafnaðarmanna hefur aukist, stjórnmálaskýrendur telja hluta þeirrar aukningar vera á kostnað Danska þjóðarflokksins. Jafnaðarmenn hafa nefnilega boðað harðari og ákveðnari stefnu í málefnum hælisleitenda og flóttafólks en flokkurinn hefur áður fylgt. Mette Frederiksen, formaður flokks jafnaðarmanna, hefur þó ekki, enn sem komið er, viljað útlista nákvæmlega breytta stefnu flokksins í þessum málum. Nýlega hafa svo komið til sögunnar tveir flokkar yst til hægri, og þeir taka, að mati stjórnmálaskýrenda, fylgi frá DF og stjórnarflokknum Venstre.

Áhyggjur sérfræðinga

Síðastliðinn fimmtudag (23. maí) birti dagblaðið Berlingske langa grein sem 58 manna hópur sérfræðinga frá átta löndum skrifaði. Í greininni benda sérfræðingarnir á rannsóknir, sem Rauði Krossinn og fleiri samtök hafa gert á börnum sem dvelja í tímabundnum búðum í Sjælsmark á Norður-Sjálandi. Sérfræðingarnir segja niðurstöðurnar áhyggjuefni en 90 börn dveljast í búðunum ásamt öðru foreldri sínu eða báðum. Nær öll börnin þrífast illa, þau eru hrædd og óörugg og vita ekkert hvað bíður þeirra. Í búðunum er ekkert sem heitir eðlilegt fjölskyldulíf, segja sérfræðingarnir og slíkt hafi mjög skaðleg áhrif á sálarlíf barnanna.

Auglýsing
Foreldrar í búðunum hafa ekki leyfi til að elda mat handa sér og börnum sínum, öllum ber að borða í sameiginlegu mötuneyti búðanna. Þetta mál var tekið upp í umræðuþætti í danska sjónvarpinu, DR, fyrir viku síðan. Inger Støjberg, ráðherra innflytjendamála (Venstre) hélt fast við þá ákvörðun að allir skuli borða í mötuneytinu en í spjallþætti kvöldið eftir sagði Lars Løkke Rasmussen að til greina kæmi að breyta þessu fyrirkomulagi. Martin Henriksen, talsmaður Danska þjóðarflokksins í málefnum innflytjenda sagði að ekki kæmi til greina að slaka á reglum varðandi íbúana í Sjælsmark. Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna hefur verið beitt þrýstingi frá öðrum flokkum í rauðu blokkinni svonefndu að grípa til ráðstafana gagnvart börnunum sem dvelja í Sjælsmark.

Tíu dagar til kosninga

Nú eru tíu dagar til þingkosninganna í Danmörku. Spár benda til að Mette Frederiksen verði næsti forsætisráðherra Danmerkur. Hennar biði hins vegar erfitt hlutskipti, flokkar sem tilheyra rauðu blokkinni (miðju og vinstri) eru ekki sammála jafnaðarmönnum í einu og öllu, til dæmis varðandi málefni hælisleitenda og flóttafólks.

Spár eru eitt og niðurstöður annað. Lars Løkke er slyngur stjórnmálamaður og rétt að ljúka þessum pistli á orðum eins dönsku dagblaðanna fyrir nokkrum dögum „Løkke hefur áður sýnt að hann gefst ekki upp fyrr en í fulla hnefana. Hvort honum tekst að veiða forsætisráðherrastólinn upp úr hattinum kemur í ljós að kvöldi 5.júní“.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar