Draumur um landakaup

Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.

Donald Trump
Auglýsing

Banda­ríska dag­blaðið The Wall Street Journal greindi síð­ast­lið­inn föstu­dag, 16. ágúst, frá því að Don­ald Trump hefði að und­an­förnu, oftar en einu sinni, rætt landa­kaup við ráð­gjafa sína og sam­starfs­fólk. Í for­seta­tíð Trump hafa borist margar fréttir frá Hvíta hús­inu, um hug­dettur og ummæli for­set­ans, en full­yrða má að að fréttin um hugs­an­leg kaup á Græn­landi taki þeim flestum fram enda vakti hún heims­at­hygli. Í umfjöllun The Wall Street Journal kemur fram að for­set­inn hafi falið tveimur nánum sam­starfs­mönnum sínum að kanna málið nán­ar. Fram hefur komið að for­set­inn hafi fyrst nefnt hug­mynd­ina um kaupin eftir að hann frétti af árlegum styrk sem Græn­land fær frá danska rík­inu , hið svo­nefnda bloktil­skud. Á síð­asta ári nam þessi fjár­veit­ing 3.8 millj­örðum danskra króna sem sam­svarar um það bil 70 millj­örðum íslenskra króna.

Græn­land er stærsta eyja jarð­ar­inn­ar, sem ekki telst sér­stök heims­álfa, 2,2 millj­ónir fer­kíló­metra. Fjar­lægðin frá nyrsta odda til þess syðsta er 2.650 kíló­metrar og strand­lengjan er 39.330 kíló­metr­ar, nán­ast sama vega­lend og ummál jarðar við mið­baug. Íbúar Græn­lands eru 55 þús­und og búa lang­flestir við firði á suð­vest­ur­hluta lands­ins. Um það bil 80% lands­ins er þakið jöklum en lofts­lags­breyt­ingar hafa haft þar mikil áhrif á síð­ustu árum.

Andrew John­son vildi líka kaupa Ísland 

Þótt fréttir af hug­mynd Don­ald Trump hafi komið flestum á óvart er hann ekki fyrsti banda­ríski for­set­inn sem rennir hýru auga til Græn­lands. Harry Truman (for­seti frá 1945 – 1953) gerði árið 1946 Dönum til­boð um kaup á Græn­landi. Hann bauð jafn­virði 100 millj­óna doll­ara, í gulli. Sú upp­hæð mun í dag jafn­gilda 10,4 millj­örðum danskra króna, um það bil 192 millj­örðum íslensk­um. Danir höfn­uðu til­boð­inu sam­stund­is. 

Auglýsing
Árið 1867 vildi Andrew John­son (for­seti 1865 – 1869) kaupa Græn­land. John­son, sem hafði verið vara­for­seti og tók við for­seta­emb­ætt­inu eftir morðið á Lincoln, vildi þó ekki láta duga að kaupa Græn­land, hann vildi nefni­lega láta Ísland fylgja með í kaup­un­um. Hug­mynd hans varð aldrei að form­legu til­boði.

Keyptu Dönsku Vestur - Ind­íur og Ala­ska 

Árið 1917 keyptu Banda­ríkin Dönsku Vestur – Ind­íur í Karí­ba­hafi af Dön­um. Eyj­arnar höfðu þá verið í eigu Dana í rúm tvö hund­ruð ár. Danskir fjöl­miðlar fjöll­uðu í hitteð­fyrra tals­vert um sölu eyj­anna, sem Banda­ríkja­menn skírðu Jóm­frúr­eyjar (Banda­rísku Jóm­frúr­eyj­ar), en þá var öld liðin frá söl­unni. Í þeirri umfjöllun kom fram að Danir hefðu ekki riðið feitum hesti frá þeirri sölu. Banda­ríkin borg­uðu 25 millj­ónir doll­ara fyrir eyj­arn­ar, sú upp­hæð jafn­gildir í dag rúmum 57 millj­örðum íslenskra króna.

Árið 1867, sama árið og John­son vildi kaupa Græn­land og Ísland, keyptu Banda­ríkja­menn Alaska af Rúss­um. 

Hvað gengur Trump til?

Eins og áður var nefnt hefur hug­mynd Trump um kaup á Græn­landi vakið mikla athygli, langt út fyrir banda­ríska og danska land­steina. Allir sem um málið hafa fjallað velta fyrir sér hvað for­set­anum gangi til og af hverju hann nefni þetta núna. Dönsku miðl­arnir setja hug­mynd­ina í sam­hengi við fyr­ir­hug­aða heim­sókn Trump til Dan­merkur í byrjun næsta mán­að­ar, og for­set­inn sé þessa dag­ana að kynna sér mál­efni lands­ins, sem hann að sögn þekkir lítið til. Ein­hvers­staðar hefur því verið fleygt að for­set­inn hafi nefnt landa­kaupin sem ein­hvers konar spaug. Danskir stjórn­mála­skýrendur og sér­fræð­ingar um varn­ar- og örygg­is­mál segja ummæli for­set­ans ekki sögð í gríni. Þau séu sett fram í fullri alvöru, þótt hug­myndin um kaup á land­inu séu nokkuð „brött“ eins og blaða­maður Berl­ingske komst að orð­i. 

Auglýsing
Bandarísk stjórn­völd hafa lengi verið þeirrar skoð­unar að það sé óvið­un­andi að hafa þessa stóru eyju nán­ast í bak­garð­inum án þess að hafa þar nokkur áhrif og yfir­ráð. Áhyggjur þeirra hafa auk­ist mjög á allra síð­ustu árum og tengj­ast síauknum áhuga Kín­verja og Rússa, auk Banda­ríkj­anna, á norð­ur­slóð­um. Þar eru miklir hags­munir í húfi.

Hen­rik Kauf­mann og Thule samn­ing­ur­inn

9.apríl 1941, ári eftir að Þjóð­verjar her­námu Dan­mörku, skrif­aði Hen­rik Kauf­mann, sendi­herra Dana í Banda­ríkj­un­um, í nafni kon­ungs­ins, undir sam­komu­lag við banda­rísk stjórn­völd. Sam­komu­lagið sem Frank­lin D. Roos­evelt for­seti Banda­ríkj­anna stað­festi tveimur mán­uðum síðar kvað á um að Banda­ríkja­menn skyldu verja Græn­land gegn hugs­an­legu her­námi Þjóð­verja. Dönsk stjórn­völd stað­festu ekki sam­komu­lagið og Hen­rik Kauf­mann var rek­inn úr starfi, að kröfu Þjóð­verja, en varð síðar um tíma ráð­herra. 

Auglýsing
Bandaríkjamenn tóku, þrátt fyrir að hafa ekki fengið sam­þykki Dana, völdin (ef svo mætti segja) yfir Græn­landi og árið 1951 var gerður samn­ingur (Thule samn­ing­ur­inn) á grund­velli sam­komu­lags Hen­rik Kauf­mann og banda­rískra stjórn­valda frá 1941. Þá var meðal ann­ars byggður flug­völlur í Thule á norð­vest­ur- Græn­landi. Á árum kalda stríðs­ins voru þar um 10 þús­und banda­rískir her­menn en í dag eru þeir innan við þrjú hund­ruð. Banda­rísk hern­að­ar­yf­ir­völd vilja mjög gjarna styrkja stöðu sína á Græn­landi, meðal ann­ars með bygg­ingu fleiri og stærri flug­valla og kæra sig lítt um að Kín­verjar og Rússar reyni að seil­ast til áhrifa í land­inu.

Miklar auð­lind­ir 

Þótt hern­að­ar­mik­il­vægið vegi þyngst í hugum Banda­ríkja­manna, hvað Græn­land varð­ar, býr landið jafn­framt yfir miklum nátt­úru­auð­lind­um, sem Kín­verjar hafa árum saman rennt hýru auga til. Þeir hafa lýst miklum áhuga á að leggja fé í upp­bygg­ingu flug­valla, en slíkum til­boðum hefur til þessa verið hafn­að. Rússar hafa farið sér hæg­ar, áhugi þeirra bein­ist einkum að þeim mögu­leikum sem skap­ast með land­fræði­legum breyt­ingum á norð­ur­slóð­u­m. 

Sala á Græn­landi kemur ekki til greina

Við­brögð danskra og græn­lenskra stjórn­mála­manna eru öll á einn veg: sala á Græn­landi kemur ekki til greina. Allar hug­myndir um að eitt ríki kaupi heilt land, og íbú­ana með, séu leifar nýlendu­tím­ans sem sé löngu lið­inn. „Við erum opin fyrir við­skipt­um, en ekki til sölu“ segir í yfir­lýs­ingu ráð­herra utan­rík­is­mála í græn­lensku land­stjórn­inni. Danskir stjórn­mála­menn segja þessa hug­mynd for­set­ans „lé­legan brand­ara“. Søren Esper­sen, þing­maður Danska Þjóð­ar­flokks­ins, tekur dýpra í árinni og segir þetta stað­festa að „for­set­inn sé gal­inn“. L­ars Løkke Rasmus­sen fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra sagði að „þetta hlyti að vera apr­ílgabb, á alröngum tíma“. 

Eins og áður var nefnt kemur Don­ald Trump í opin­bera heim­sókn til Dan­merkur dag­ana 2. og 3. sept­em­ber. Danskir stjórn­mála­skýrendur telja ólík­legt að hug­mynd hans um kaup á Græn­landi verði rædd á fundi hans með Mette Frederik­sen for­sæt­is­ráð­herra Dana, en þó sé ekki hægt að úti­loka neitt í þeim efn­um. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ásta Logadóttir, Lárus S. Guðmundsson og Ólafur Hjálmarsson
Þétting byggðar – Lýðheilsa og lífsgæði
Kjarninn 31. október 2020
Steingrímur J. Sigfússon hættir
Forseti Alþingis mun ekki vera í framboði í næstu þingkosningum. Það verður í fyrsta sinn frá 1978 sem hann verður ekki í framboði til Alþingis.
Kjarninn 31. október 2020
Benedikt Gíslason, bankastjóri Arion banka.
Arion banki búinn að höfða mál gegn Fjármálaeftirlitinu
Fjármálaeftirlit Seðlabankans sektaði Arion banka um tæpar 88 milljónir króna í sumar. Ástæðan var sú að upplýsingar um fyrirhugaðar fjöldauppsagnir í bankanum birtust í fjölmiðlum. Arion banki vill að ákvörðunin verði ógild.
Kjarninn 31. október 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, annar forstjóri Samherja, er stjórnarformaður Síldarvinnslunnar.
Eigið fé Síldarvinnslunnar nú 50 milljarðar króna
Síldarvinnslan hefur verið dugleg við að kaupa upp aflaheimildir síðust ár. Hún er að uppistöðu í eigu Samherja og fjölskyldufyrirtækis annars forstjóra Samherja. Saman halda útgerðir sem tengjast forstjórum Samherja á um 20 prósent af öllum kvóta.
Kjarninn 31. október 2020
Kristján Þór Júlíusson sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lét Katrínu Jakobsdóttir forsætisráðherra vita af málinu eftir að ráðuneyti hans fékk ábendingu um það.
Kristján Þór upplýsti Katrínu um samskipti skrifstofustjóra við Stjórnartíðindi
Sjávarútvegsráðherra upplýsti forsætisráðherra um það í júlímánuði síðastliðnum að í júlí í fyrra hefði þáverandi skrifstofustjóri ráðuneytis hans átt samskipti við Stjórnartíðindi og látið fresta birtingu nýrra laga um laxeldi, sem kom fyrirtækjunum vel.
Kjarninn 31. október 2020
Jeff Bezos forstjóri Amazon
Metfjórðungur hjá Amazon
Tekjur Amazon á síðustu þremur mánuðum voru rúmlega fjórum sinnum meiri en landsframleiðsla Íslands í fyrra.
Kjarninn 30. október 2020
Guðni Bergsson er formaður KSÍ.
Íslandsmótið í knattspyrnu flautað af – efstu liðin krýnd Íslandsmeistarar
Valur er Íslandsmeistari í knattspyrnu karla og Breiðablik Íslandsmeistari kvenna.
Kjarninn 30. október 2020
Þríeykið og aðrir sérfróðir viðbragðsaðilar njóta yfirburðatrausts hjá Íslendingum – en á bilinu 94-96 prósenst segjast treysta því að fá áreiðanlegar upplýsingar um veirufjárann þaðan.
Íslendingar treysta sérfróðum yfirvöldum og fjölmiðlum vel í tengslum við COVID-19
Vinnuhópur þjóðaröryggisráðs um upplýsingaóreiðu í tengslum við COVID-19 hefur skilað af sér skýrslu. Þar kemur m.a. fram að traust til þríeykisins og annarra sérfróðra yfirvalda er afgerandi og traust til innlendra fjölmiðla sömuleiðis mjög mikið.
Kjarninn 30. október 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar