Hvaða leiðir koma til greina við sölu ríkisins á hlutabréfum í bönkum?

Formaður Sjálfstæðisflokksins vill setja það ferli af stað, að selja hlutabréf í Íslandsbanka. Deildar meiningar eru um þessi mál, meðal stjórnarflokkanna. Að mörgu er að hyggja þegar kemur að sölu á eignarhlut í bönkum, eins og Íslendingar þekkja vel.

Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur 2017
Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, von­ast til þess að sölu­ferli á eign­ar­hlutum í Íslands­banka geti haf­ist á næstu vikum og mán­uð­um. Hann lét þessi orð falla á dög­un­um, en ekki liggur fyrir hvenær nákvæm­lega það gæti ger­st, eða hvernig yrði staðið að því.

Ekki er ein­ing um málið meðal stjórn­ar­flokk­anna, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, og óvíst hvort málið fer af stað yfir höf­uð, en heim­ild er þó í lögum til að gera það og vel gæti farið að fjár­mála­ráð­herra ákveði að stíga ákveðin skrif í þessum efn­um, ekki síst eftir að Banka­sýsla rík­is­ins, sem heldur utan um eign­ar­hluti rík­is­ins í bönk­um, hefur gefið grænt ljós á það. 

En hvaða leiðir koma til greina, ákveði íslenska ríkið að selja eign­ar­hluti í Íslands­banka? 

Auglýsing

Nokkrar leiðir hafa verið nefnd­ar, og verður hér að neðan fjallað um nokkra mögu­leika í þessum efn­um. Leið­ar­vísir stjórn­valda - ef ákveðið verður að setja form­lega af staða sölu­ferli - verður vafa­lítið umfjöll­unin sem fram kemur í hvít­bók stjórn­valda um fjár­mála­kerfið, en þar er fjallað um hvernig ríkið getur staðið að því að end­ur­skipu­leggja eign­ar­hald á bönk­un­um. Þó er ekki fjallað mikið um tækni­breyt­ingar og fram­tíð­ar­sýn sem þær eru farnar nú þegar að leiða fram. 

1. Ríkið getur ákveðið að skrá Íslands­banka á markað og selja t.d. 10 til 25 pró­sent, með þeirri aðgerð. Þá myndi bank­inn verða kynntur sem fjár­fest­inga­kostur fyrir fjár­fest­um, inn­lendum og erlend­um, og síðan yrði ákveðið að selja á til­teknu verð­bili. Þetta er í grunn­inn sama aðferð og notuð var þegar Arion banki var skráður á mark­að, en hann er tví­skráður bæði í á Íslandi og í Sví­þjóð. Mark­aðsvirði Arion banka er nú 142,7 millj­arðar en eigið fé bank­ans um mitt þetta ár var 195 millj­arð­ar. Verðið er því 0,72 sinnum eigið fé, en það telst lágt í alþjóð­legum sam­an­burði. Eigið fé Íslands­banka var um 175,7 millj­arðar króna um mitt þetta ár, og yrði verðið á bank­anum því 127,4 millj­arðar króna, ef miðað er við mark­aðsvirði Arion banka eins og það er í dag.

2. Önnur leið sem stjórn­völd gætu far­ið, er að beita sér fyrir hag­ræð­ingu á fjár­mála­kerf­inu, og óska eftir sam­ein­ing­ar­við­ræðum Íslands­banka og t.d. Arion banka. Stjórnir bank­anna gætu þá form­lega sam­þykkt að setja það ferli af stað. Þannig gæti íslenska ríkið fengið verð­miða á eign sinni, og um leið beitt sér fyrir mik­ill breyt­ingu á fjár­mála­kerf­inu og hag­ræð­ingu. Þetta yrði engu að síð­ust vand­kvæðum bund­ið, þar sem sam­keppn­is­yf­ir­völd þyrftu að meta hvort sam­ein­ingin stæð­ist lög þar sem úr yrði stærsti banki lands­ins, með mikla mark­aðs­hlut­deild. Starfs­gildum gæti fækkað mikið við þetta og fjár­mála­þjón­usta breyst mik­ið, t.d. með færri úti­bú­um. En það sem ríkið gæti fengið út úr slíkri sam­ein­ingu væri hag­ræð­ing í fjár­mála­kerf­inu og mögu­leg sala á hluta­bréfum í bank­anum í leið­inni. Sam­an­lagt eigið fé Arion banka og Íslands­banka var um mitt þetta ár 370,7 millj­arðar en til sam­an­burðar var eigið fé Lands­bank­ans, stærsta banka lands­ins, 240 millj­arð­ar.

Eigið fé Íslandsbanka var 175,7 milljarðar um mitt þetta ár, en bankinn er minnstur kerfislægt mikilvægu bankanna þriggja. Auk hans eru það Arion banki og Landsbankinn.

3. Stjórn­völd gætu einnig ákveðið að sam­eina rík­is­bank­ana tvo, Íslands­banka og Lands­bank­ann, og beitt sér þá fyrir mik­ill hag­ræð­ingu í leið­inni. Sömu álita­mál og vakna við mögu­lega sam­ein­ingu Íslands­banka og Arion banka, myndu þá vakna upp. Það er hvort það stand­ist sam­keppn­is­lög að sam­eina bank­ana. En það er þó undir þeim merkj­um, að íslenska ríkið á báða bank­anna í dag og heldur í raun á þessum tveimur vöru­merkjum á grunni falskrar sam­keppni, sé horft á málin frá því sjón­ar­horn­i. 

4. Annar mögu­leiki fyrir stjórn­völd væri ein­fald­lega að aug­lýsa eign­ar­hlut í Íslands­banka til sölu, og kanna áhug­ann hjá fjár­fest­um. Það væri hægt að skil­yrða þátt­tök­una við til­tekna teg­und fjár­festa, t.d. líf­eyr­i­s­jóði. Þeir eru nú þegar veru­lega umsvifa­miklir í atvinnu­lífi, sem eig­endur rúm­lega helm­ings alls hluta­fjár á skráðum mark­aði, og einnig sem umfangs­miklir eig­endur á skulda­bréfa­mark­að­i. 

Allt yrðu þetta flækju­stig sem stjórn­völd þyrftu að taka afstöðu til. Þar myndu einnig koma upp kunn­ug­leg álita­mál um tengda aðila, per­sónur og leik­end­ur, og hvort gagn­sæi sé fyrir hendi að baki enda­eig­enda þeirra félaga sem myndu kaupa hluta­bréf í bönk­un­um.

5. Fari svo að stjórn­völd reyni að leggja upp með það að fá erlenda fjár­festa - t.d. banka frá Norð­ur­lönd­unum - að íslenska fjár­mála­kerf­inu, þá yrði það vafa­lítið þungsótt sökum stöð­unnar sem nú er uppi í fjár­mála­þjón­ustu í heim­in­um. Bankar hafa víða verið að minnka hratt umfang sitt og mikil hag­ræð­ing hefur átt sér stað hjá stórum alhliða bönk­um. Nefna má upp­sagnir á þús­undum starfs­manna hjá nor­rænum bönkum og einnig stórum alþjóð­legum bönkum - eins og HSBC, Royal Bank of Scotland og Deutsche Bank - sem dæmi þar um. 

Ekki ein­falt

Hvernig sem á málin er litið þá er það nokkuð mikil vand­kvæðum bundið fyrir stjórn­völd að losa um eign­ar­hluti sína í bönk­um, um þessar mund­ir. Sé horft á stefnu stjórn­ar­flokk­anna - Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Vinstri grænna og Fram­sókn­ar­flokks­ins - þá er hún ólík þegar að þessu kem­ur, þrátt fyrir að heim­ild til sölu á eign­ar­hlut­unum sé fyrir hendi. Lík­legt er að þetta mál kæmi eins og sprett­hlaup út á jarð­sprengju­svæði, ef það yrði ekki sam­staða um málið í upp­hafi þess. 

En það er líka áhætta fyrir rík­ið, að aðhaf­ast lítið og breyta litlu í rekstri bank­anna, enda hefur arð­semin verið slök. Það er þó ekki sér­ís­lenskt fyr­ir­bæri, heldur hafa bankar víða um heim átt í vax­andi erf­ið­leikum með að ná við­un­andi arð­semi á und­an­förnum árum, eins og fjallað var um nýlega í ítar­legri grein séfræð­inga og fram­kvæmda­stjóra hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu. Tækni­breyt­ingar eru að ýta undir mikið fram­boð af fjár­mála­þjón­ustu, t.d. á sviði greiðslu­miðl­un­ar, sem gerir hefð­bundnum alhliða bönkum erfitt fyr­ir.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flosi Þorgeirsson
Maður er nefndur Jack Parsons
Kjarninn 17. nóvember 2019
Fræða ferðamenn um góða sjúkdómsstöðu íslenskra búfjárstofna
Landbúnaðarráðherra telur mikilvægt að ferðamenn fái fræðslu um góða sjúk­dóma­stöðu íslenskra búfjár­stofna og hversu við­kvæmir þeir eru fyrir nýju smit­i. Því verða sett upp veggspjöld með þeim upplýsingum á helstu komustöðum til landsins.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
Sjávarútvegsráðherra boðaður á fund atvinnuveganefndar
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, hefur óskað eftir því að sjávarútvegsráðherra komi fyrir atvinnuveganefnd og ræði meðal annars afleiðingar Samherjamálsins á önnur íslensk fyrirtæki og greinina í heild sinni.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Flugvallarstjórn Kastrup braut eigin reglur
Á rúmu ári hafa fjórum sinnum komið upp á Kastrup flugvelli tilvik þar sem öryggi flugvéla, og farþega, hefði getað verið stefnt í voða. Flugvallarstjórninni sem er skylt að loka flugbrautinni samstundis þegar slíkt gerist aðhafðist ekkert.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrverandi forsætisráðherra.
Segir VG standa frammi fyrir prófraun í kjölfar Samherjamálsins
Fyrrverandi forsætisráðherra segir að grannt verði fylgst með viðbrögðum Katrínar Jakobsdóttur og VG í tengslum við Samherjamálið. Hún segir að setja verði á fót sérstaka rannsóknarnefnd sem fari ofan í saumana á málinu.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Bára Halldórsdóttir
Klausturgate – ári síðar
Bára Halldórsdóttir hefur skipulagt málþing með það að markmiði að gefa þolendum „Klausturgate“ rödd og rými til að tjá sig og til þess að ræða Klausturmálið og eftirmál þess fyrir samfélagið.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Vill að verkalýðshreyfingin bjóði fram stjórnmálaafl gegn spillingu
Formaður VR kallar eftir þverpólitísku framboði, sem verkalýðshreyfingin stendur að. „Tökum málin í eigin hendur og stigum fram sem sameinað umbótaafl gegn spillingunni,“ segir hann í pistli.
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar