Hvaða leiðir koma til greina við sölu ríkisins á hlutabréfum í bönkum?

Formaður Sjálfstæðisflokksins vill setja það ferli af stað, að selja hlutabréf í Íslandsbanka. Deildar meiningar eru um þessi mál, meðal stjórnarflokkanna. Að mörgu er að hyggja þegar kemur að sölu á eignarhlut í bönkum, eins og Íslendingar þekkja vel.

Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur 2017
Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, von­ast til þess að sölu­ferli á eign­ar­hlutum í Íslands­banka geti haf­ist á næstu vikum og mán­uð­um. Hann lét þessi orð falla á dög­un­um, en ekki liggur fyrir hvenær nákvæm­lega það gæti ger­st, eða hvernig yrði staðið að því.

Ekki er ein­ing um málið meðal stjórn­ar­flokk­anna, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, og óvíst hvort málið fer af stað yfir höf­uð, en heim­ild er þó í lögum til að gera það og vel gæti farið að fjár­mála­ráð­herra ákveði að stíga ákveðin skrif í þessum efn­um, ekki síst eftir að Banka­sýsla rík­is­ins, sem heldur utan um eign­ar­hluti rík­is­ins í bönk­um, hefur gefið grænt ljós á það. 

En hvaða leiðir koma til greina, ákveði íslenska ríkið að selja eign­ar­hluti í Íslands­banka? 

Auglýsing

Nokkrar leiðir hafa verið nefnd­ar, og verður hér að neðan fjallað um nokkra mögu­leika í þessum efn­um. Leið­ar­vísir stjórn­valda - ef ákveðið verður að setja form­lega af staða sölu­ferli - verður vafa­lítið umfjöll­unin sem fram kemur í hvít­bók stjórn­valda um fjár­mála­kerfið, en þar er fjallað um hvernig ríkið getur staðið að því að end­ur­skipu­leggja eign­ar­hald á bönk­un­um. Þó er ekki fjallað mikið um tækni­breyt­ingar og fram­tíð­ar­sýn sem þær eru farnar nú þegar að leiða fram. 

1. Ríkið getur ákveðið að skrá Íslands­banka á markað og selja t.d. 10 til 25 pró­sent, með þeirri aðgerð. Þá myndi bank­inn verða kynntur sem fjár­fest­inga­kostur fyrir fjár­fest­um, inn­lendum og erlend­um, og síðan yrði ákveðið að selja á til­teknu verð­bili. Þetta er í grunn­inn sama aðferð og notuð var þegar Arion banki var skráður á mark­að, en hann er tví­skráður bæði í á Íslandi og í Sví­þjóð. Mark­aðsvirði Arion banka er nú 142,7 millj­arðar en eigið fé bank­ans um mitt þetta ár var 195 millj­arð­ar. Verðið er því 0,72 sinnum eigið fé, en það telst lágt í alþjóð­legum sam­an­burði. Eigið fé Íslands­banka var um 175,7 millj­arðar króna um mitt þetta ár, og yrði verðið á bank­anum því 127,4 millj­arðar króna, ef miðað er við mark­aðsvirði Arion banka eins og það er í dag.

2. Önnur leið sem stjórn­völd gætu far­ið, er að beita sér fyrir hag­ræð­ingu á fjár­mála­kerf­inu, og óska eftir sam­ein­ing­ar­við­ræðum Íslands­banka og t.d. Arion banka. Stjórnir bank­anna gætu þá form­lega sam­þykkt að setja það ferli af stað. Þannig gæti íslenska ríkið fengið verð­miða á eign sinni, og um leið beitt sér fyrir mik­ill breyt­ingu á fjár­mála­kerf­inu og hag­ræð­ingu. Þetta yrði engu að síð­ust vand­kvæðum bund­ið, þar sem sam­keppn­is­yf­ir­völd þyrftu að meta hvort sam­ein­ingin stæð­ist lög þar sem úr yrði stærsti banki lands­ins, með mikla mark­aðs­hlut­deild. Starfs­gildum gæti fækkað mikið við þetta og fjár­mála­þjón­usta breyst mik­ið, t.d. með færri úti­bú­um. En það sem ríkið gæti fengið út úr slíkri sam­ein­ingu væri hag­ræð­ing í fjár­mála­kerf­inu og mögu­leg sala á hluta­bréfum í bank­anum í leið­inni. Sam­an­lagt eigið fé Arion banka og Íslands­banka var um mitt þetta ár 370,7 millj­arðar en til sam­an­burðar var eigið fé Lands­bank­ans, stærsta banka lands­ins, 240 millj­arð­ar.

Eigið fé Íslandsbanka var 175,7 milljarðar um mitt þetta ár, en bankinn er minnstur kerfislægt mikilvægu bankanna þriggja. Auk hans eru það Arion banki og Landsbankinn.

3. Stjórn­völd gætu einnig ákveðið að sam­eina rík­is­bank­ana tvo, Íslands­banka og Lands­bank­ann, og beitt sér þá fyrir mik­ill hag­ræð­ingu í leið­inni. Sömu álita­mál og vakna við mögu­lega sam­ein­ingu Íslands­banka og Arion banka, myndu þá vakna upp. Það er hvort það stand­ist sam­keppn­is­lög að sam­eina bank­ana. En það er þó undir þeim merkj­um, að íslenska ríkið á báða bank­anna í dag og heldur í raun á þessum tveimur vöru­merkjum á grunni falskrar sam­keppni, sé horft á málin frá því sjón­ar­horn­i. 

4. Annar mögu­leiki fyrir stjórn­völd væri ein­fald­lega að aug­lýsa eign­ar­hlut í Íslands­banka til sölu, og kanna áhug­ann hjá fjár­fest­um. Það væri hægt að skil­yrða þátt­tök­una við til­tekna teg­und fjár­festa, t.d. líf­eyr­i­s­jóði. Þeir eru nú þegar veru­lega umsvifa­miklir í atvinnu­lífi, sem eig­endur rúm­lega helm­ings alls hluta­fjár á skráðum mark­aði, og einnig sem umfangs­miklir eig­endur á skulda­bréfa­mark­að­i. 

Allt yrðu þetta flækju­stig sem stjórn­völd þyrftu að taka afstöðu til. Þar myndu einnig koma upp kunn­ug­leg álita­mál um tengda aðila, per­sónur og leik­end­ur, og hvort gagn­sæi sé fyrir hendi að baki enda­eig­enda þeirra félaga sem myndu kaupa hluta­bréf í bönk­un­um.

5. Fari svo að stjórn­völd reyni að leggja upp með það að fá erlenda fjár­festa - t.d. banka frá Norð­ur­lönd­unum - að íslenska fjár­mála­kerf­inu, þá yrði það vafa­lítið þungsótt sökum stöð­unnar sem nú er uppi í fjár­mála­þjón­ustu í heim­in­um. Bankar hafa víða verið að minnka hratt umfang sitt og mikil hag­ræð­ing hefur átt sér stað hjá stórum alhliða bönk­um. Nefna má upp­sagnir á þús­undum starfs­manna hjá nor­rænum bönkum og einnig stórum alþjóð­legum bönkum - eins og HSBC, Royal Bank of Scotland og Deutsche Bank - sem dæmi þar um. 

Ekki ein­falt

Hvernig sem á málin er litið þá er það nokkuð mikil vand­kvæðum bundið fyrir stjórn­völd að losa um eign­ar­hluti sína í bönk­um, um þessar mund­ir. Sé horft á stefnu stjórn­ar­flokk­anna - Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Vinstri grænna og Fram­sókn­ar­flokks­ins - þá er hún ólík þegar að þessu kem­ur, þrátt fyrir að heim­ild til sölu á eign­ar­hlut­unum sé fyrir hendi. Lík­legt er að þetta mál kæmi eins og sprett­hlaup út á jarð­sprengju­svæði, ef það yrði ekki sam­staða um málið í upp­hafi þess. 

En það er líka áhætta fyrir rík­ið, að aðhaf­ast lítið og breyta litlu í rekstri bank­anna, enda hefur arð­semin verið slök. Það er þó ekki sér­ís­lenskt fyr­ir­bæri, heldur hafa bankar víða um heim átt í vax­andi erf­ið­leikum með að ná við­un­andi arð­semi á und­an­förnum árum, eins og fjallað var um nýlega í ítar­legri grein séfræð­inga og fram­kvæmda­stjóra hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu. Tækni­breyt­ingar eru að ýta undir mikið fram­boð af fjár­mála­þjón­ustu, t.d. á sviði greiðslu­miðl­un­ar, sem gerir hefð­bundnum alhliða bönkum erfitt fyr­ir.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fimm manns sem voru gestkomandi á heimili Víðis og eiginkonu hans síðasta laugardag eru smituð af kórónuveirunni.
Ellefu urðu útsett fyrir smiti á heimili Víðis
Auk Víðis Reynissonar yfirlögregluþjóns og eiginkonu hans eru fimm manns í nærumhverfi hjónanna, sem voru gestkomandi á heimili þeirra síðasta laugardag, smituð af kórónuveirunni. Víðir segir hjónin hafa verið verulega slöpp í gær, en skárri í dag.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Fréttaþættirnir Heimskviður verða ekki á dagskrá RÚV á nýju ári.
Heimskviður hverfa af dagskrá Rásar 1
Gera þarf breytingar á dagskrá Rásar 1 vegna hagræðingaraðgerða hjá Ríkisútvarpinu. Ein þeirra er sú að Heimskviður, fréttaskýringarþáttur um erlend málefni, verður ekki lengur á dagskrá á nýju ári. Einnig mun þurfa að endurflytja meira efni.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Hallgrímur Hróðmarsson
Hver er hann þessi sem gengur alltaf með veggjum?
Kjarninn 28. nóvember 2020
Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands
Gylfi ver ummæli Tinnu um landamæraskimanir
Prófessor í hagfræði útskýrir hagfræðilegu rökin fyrir því að skylda komufarþega að fara í skimun á landamærunum og láta þá borga hátt gjald fyrir það í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Margir héldu að málið væri í höfn – en svo er ekki
Heilbrigðisráðherra segir að liggja verði ljóst fyrir hversu miklum peningum verði ráðstafað í samning við sjálfstætt starfandi sálfræðinga áður en hann verður gerður til þess að fjármunum verði varið með sem bestum hætti.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Smitum fjölgar um eitt á milli daga.
Tuttugu og eitt smit og átta utan sóttkvíar
Tuttugu og einn einstaklingur greindist með COVID-19 hérlendis í gær. Minnihluti þeirra, eða átta manns, voru utan sóttkvíar við greiningu.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Ástandið kallar á að við setjum okkur í spor annarra – og er prófsteinn á siðferði okkar
Sjaldan hefur verið mikilvægara að staldra við og íhuga aðgerðir stjórnvalda vegna þerrar heilsuvár sem vofir yfir. Við það vaknar fjöldi siðferðislegra spurninga og ræddi Kjarninn við Vilhjálm Árnason til þess að komast nær svörum í flóknum aðstæðum.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Eiríkur Ragnarsson
Að hanga heima hefur aldrei verið betra
Kjarninn 28. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar