AGS segir að það þurfi kerfisbreytingar til að koma íslensku „vaxtarvélinni“ í gang

Íslensk stjórnvöld og vinnumarkaður brugðust hratt og rétt við þeim áföllum sem urðu í efnahagslífinu í ár. Til lengri tíma þarf hins vegar að búa til nýjar atvinnustoðir undir íslenska efnahagslífið til að draga úr áhættu og tryggja hagvöxt.

island-albania_9954400694_o.jpg
Auglýsing

Þrátt fyrir að íslenskt efna­hags­kerfi muni taka aftur við sér á næsta ári, og að búist sé við hag­vexti þá í kjöl­far sam­dráttar í ár með til­heyr­andi minni einka­neyslu og auknu atvinnu­leysi, er íslenskur efna­hagur við­kvæm­ur. Við­brögð stjórn­valda við nið­ur­sveifl­unni sem varð í ár, sér­stak­lega í ferða­þjón­ustu vegna gjald­þrots WOW air og þess að Icelandair getur ekki notað Boeing MAX 737 vél­arnar sín­ar, hafa mildað höggið sem hefði getað skollið á Íslandi. Þar er um að ræða aukin slaka í rík­is­fjár­mál­um, sem mun skila því að rík­is­sjóður verður rek­inn í halla í ár, og aðgerðir Seðla­banka Íslands til að reyna að örva kerf­ið, með því að lækka vexti um 1,5 pró­sentu­stig frá því í maí. 

Lífs­kjara­samn­ing­arnir sem und­ir­rit­aðir voru nokkrum dögum eftir að WOW air varð gjald­þrota, þar sem samið var um hóf­legar launa­hækk­anir á næstu þremur árum og teng­ingu launa­þró­unar við þjóð­ar­tekj­ur, voru líka lyk­il­breyta í því að takast á við breyttar aðstæður í íslensku efna­hags­líf­i. 

Ýmsar ytri aðstæður gætu haft nei­kvæð áhrif á Ísland án þess að landið hafi neitt með ákvarð­anir þeim tengdum að gera, til dæmis Brex­it, aukin and­staða við alþjóða­sam­vinnu og við­skipta­stríð stór­velda. 

Þetta er meðal þess sem fram kemur í yfir­lýs­ingu Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins (AGS) vegna úttektar á íslensku efna­hags­lífi sem birt var í dag. Sendi­nefnd frá sjóðn­um, undir for­ystu Ivu Petr­ovu hefur verið hér­lendis und­an­farnar tvær vikur að vinna úttekt­ina og fundað með íslenskum stjórn­völdum og öðrum hag­að­il­u­m. 

Auglýsing
AGS hrósar auk þess yfir­vof­andi sam­ein­ingu Seðla­banka Íslands og Fjár­mála­eft­ir­lits­ins, en sjóð­ur­inn hefur lengi mælt með því að Íslend­ingar fari þá leið til að tryggja betra sam­ræmi í eft­ir­liti með og betri yfir­sýn yfir íslenskt fjár­mála­kerf­i. 

Þarf að koma íslensku „vaxt­ar­vél­inni“ í gang

Tölu­vert púður fer í að benda á leiðir til að upp­færa „vaxt­ar­vél“ íslenska efna­hags­lífs­ins. AGS segir að Íslandi þurfi á fleiri sér­fræð­ingum að halda til að auka fjöl­breytni í efna­hags­líf­inu og fjölga vaxta­sprot­um. Í yfir­lýs­ingu sjóðs­ins segir að þar sem Ísland sé lítið efna­hags­kerfi þá sé nauð­syn­legt fyrir landið að geta treyst á fleiri stoðir en þær fáu sem nú haldi kerf­inu uppi. Þar er vit­an­lega átt við ferða­þjón­ustu, sjáv­ar­út­veg og orku­sölu, allt geirar sem nýta nátt­úru­auð­lindir að uppi­stöðu, en byggj­ast ekki fyrst og síð­ast á hug­viti. Þessi staða geri Ísland við­kvæm­ari fyrir áföll­um, líkt og sást í ár þegar loðnu­brestur og vand­ræði flug­fé­laga skil­uðu öllu kerf­inu í sam­drátt­arfasa. Þá sé erf­ið­ara að meta áhættu í litla íslenska kerf­inu þar sem gagn­sæi í rekstri óskráðra fyr­ir­tækja, sem geti haft mikið áhrif á allt efna­hags­kerfið fari rekstur þeirra illa, sé allt of lítið. Þar er aug­ljós­lega verið að vísa til WOW air, en bág fjár­hags­staða þess fyr­ir­tækis varð ekki opin­ber fyrr en á seinni hluta síð­asta árs, þegar rekst­ur­inn var þegar kom­inn í mikið óefn­i. 

AGS leggur líka áherslu á að íslenskar nátt­úru­auð­lindir verði varð­veittar í þeim til­gangi að styðja við hefð­bundn­ari atvinnu­veg­i. 

Á meðal þeirra leiða sem AGS bendir á að þurfi að fara, til að kveikja aftur í vaxt­ar­mögu­leikum Íslands, eru vel skipu­lagðar kerf­is­breyt­ingar í mennta­kerf­inu, aukin áhersla á menntun kenn­ara og aukin áhersla á að hjálpa börnum inn­flytj­enda að aðlag­ast og þar með gefa þeim betra tæki­færi á að nýta hæfi­leika sína til fulls. Inn­flytj­endum til Íslands hefur fjölgað gríð­ar­lega á und­an­förnum árum og nú eru um 46 þús­und erlendir rík­is­borg­arar sem búa í land­inu. Fyrir örfáum árum síðan voru þeir um 20 þús­und. Þrátt fyrir sam­drátt í efna­hags­líf­inu í ár hefur þeim haldið áfram að fjölga og því fátt sem bendir til þess að um tíma­bundna aukn­ingu sé að ræða. 

Áhyggjur af orð­spori Íslands vegna pen­inga­þvættis

Þá þarf Ísland að taka það alvar­lega að kom­ast sem fyrst af gráum lista Fin­ancial Act­ion Task Force (FATF) og draga þar með úr orð­spors­á­hætt­unni sem sú vera skapar fyrir Ísland. AGS bendir á að íslensk stjórn­völd hafi tekið stór skref í að upp­færa varnir sínar gegn pen­inga­þvætti og fjár­mögnun hryðju­verka frá því að landið fékk fall­ein­kunn hjá FATF í apríl 2018. Þær upp­færslur hafa fyrst og síð­ast verið á lagaum­hverfi og reglu­verki en enn vantar að sýna hversu vel varn­irnar virki þegar á reyn­i. 

Þrátt fyrir að Ísland hafi verið sett á gráa list­ann í októ­ber þá hefur það ekki haft mikil áhrif á þátt­töku Íslands á alþjóð­legum fjár­mála­mörk­uðum né á greiðslur til íslenskra fyr­ir­tækja, en ljóst sé að áfram­hald­andi árvekni sé nauð­syn­leg til að tryggja að það ger­ist ekki. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægstra tekjuhópnum nær ekki að leggja neitt fyrir, gengur á sparnað eða safnar skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar