Skiptastjórar WOW air vísa málum til héraðssaksóknara vegna gruns um lögbrot

Leiga á íbúð í London sem forstjóri WOW air bjó í og röng upplýsingagjöf í tengslum við skuldabréfaútboð WOW air eru á meðal þeirra mála sem skiptastjórar flugfélagsins hafa vísað til héraðssaksókara vegna gruns um lögbrot.

Skúli mogensen
Auglýsing

Skipta­stjórar WOW air hafa vísað nokkrum málum til emb­ættis hér­aðs­sak­sókn­ara vegna gruns um að þar hafi átt sér stað ólög­mæt hátt­semi. Á meðal þeirra mála sem þar eru undir eru mál tengd skulda­bréfa­út­boði WOW air, sem lauk í sept­em­ber 2018, og mál tengd hús­næði sem Skúli Mog­en­sen, eig­andi og for­stjóri WOW air, hafði til umráða í London. Heim­ildir Kjarn­ans herma að fleiri til­vik hafi einnig verið til­kynnt. 

Ólafur Þór Hauks­son hér­aðs­sak­sókn­ari stað­festi við Kjarn­ann að til­kynn­ing hefði borist frá skipta­stjórum WOW air fyrir nokkrum dögum síðan en vildi að öðru leyti ekki tjá sig um mál­ið. 

Deloitte fengið til að rann­saka

Föstu­dag­inn 16. ágúst 2019 héldu skipta­stjórar þrota­bús WOW air, Sveinn Andri Sveins­son og Þor­steinn Ein­ars­son, fund með kröfu­höfum félags­ins. Þá lá fyrir að kröfum upp á 151 millj­arð króna hafði verið lýst í búið, þar af 138 millj­arða króna kröfum sem telj­ast almenn­ar. Eins og staðan var þá voru 1,1 millj­arður króna á banka­reikn­ingum WOW air upp í þær kröf­ur. Það þýddi  að 0,7 pró­sent er til upp í lýstar kröf­ur, sem þó á eftir að taka afstöðu til hvort að verði við­ur­kenndar eða ekki.

Auglýsing
Í skýrslu skipta­stjór­anna var farið yfir hver raun­veru­leg staða mála var hjá WOW air þegar skellt var í lás með hvelli í lok mars 2019. Þar var meðal ann­ars opin­berað að við gjald­þrot félags­ins hafi verið um þrjár millj­ónir króna lausar til ráð­stöf­unar á banka­reikn­ingum WOW sam­stæð­unn­ar. Til að setja þá tölu í sam­hengi má benda á að við gjald­þrot störf­uðu alls 963 manns hjá WOW air. Lausafé sam­stæð­unnar hefði ekki dugað til að greiða nema örfáum þeirra sem þar störf­uðu laun í byrjun apríl 2019. 

Þar var sú nið­ur­staða sett fram að WOW air hafi verið ógjald­fært í síð­asta lagi um mitt ár 2018. Það þýð­ir, sam­kvæmt lög­fræði­orða­bók Laga­stofn­unar Háskóla Íslands, að skuld­ari, í þessu til­felli WOW air, geti ekki greitt gjald­fallnar skuldir sínar en hefur samt sem áður ekki verið úrskurð­aður gjald­þrota. Í skýrslu skipta­stjór­anna sagði að þeir teldu „óhjá­kvæmi­legt að fram fari nán­ari grein­ing á því hvenær WOW var sann­ar­lega ógjald­fært.“

Skömmu eftir að skipta­stjórar voru skip­aðir yfir bú WOW air réðu þeir ráð­gjaf­ar­fyr­ir­tækið Deloitte til að vinna athugun á mál­efnum félags­ins, fjár­málum þess og ráð­stöf­unum fyrir þrot. 

Deloitte skil­aði af sér ítar­legri skýrslu í lok júní síð­ast­lið­ins og helstu nið­ur­stöður hennar voru kynntar á kröfu­hafa­fund­inum í ágúst. Eftir skil á skýrsl­unni tóku skipta­stjórar skýrslur af öllum stjórn­ar­mönnum lyk­il­stjórn­endum og end­ur­skoð­anda WOW air. Þær fóru fram á tíma­bil­inu 5. til 30. júlí. 

Kynn­ing ekki talin hafa gefið raunsanna mynd af rekstri WOW air

Slík athugun skipti meðal ann­ars máli fyrir þá þátt­tak­endur í skulda­bréfa­út­boði WOW air sem fram fór í ágúst og sept­em­ber 2018, sem töldu sig hafa verið blekkt­ir. 

Í skýrsl­unni sagði: „Skipta­stjórar telja vera til staðar vís­bend­ingar um að upp­lýs­ingar og gögn um fjár­hags­leg mál­efni félags­ins, rekstur og efna­hag og áætl­an­ir, sem fjár­festa­kynn­ing skulda­bréfa­út­boðs­ins byggði á, hafi verið ófull­nægj­andi og ekki gefið raunsanna mynd af rekstri og efna­hag WOW á þessum tíma, auk­in­heldur sem áætl­anir hafi ekki verið raun­hæf­ar.“

Auglýsing
Það væri nið­ur­staða skipta­stjór­anna að þátt­tak­endur í skulda­bréfa­út­boð­inu hafi verið blekkt­ir. Þar var meðal ann­ars vísað í að eigið fé WOW air hefði með réttu átt að vera nei­kvætt um mitt ár 2018 þegar farið var af stað með útboð­ið. Í efna­hags­reikn­ingi sem birtur var í fjár­festa­kynn­ing­unni var því hins vegar haldið fram að eigið fé væri jákvætt. Þ.e. að WOW air ætti meiri eignir en skuld­ir. 

Leiga á íbúð sögð greiðsla á per­sónu­legum kostn­aði Skúla

Í skýrslu Deloitte var einnig greint frá því að WOW air hefði greitt 37 millj­­ónir króna í leigu vegna íbúð­ar í London, sem Skúli Mog­en­sen og kærasta hans bjuggu í,  á tveggja ára tíma­bili, frá 28. mars 2017 og þangað til að WOW air fór í þrot. Það þýðir að með­­al­tals­mán­að­­ar­­leiga hefur verið rúm­­lega 1,5 milljón króna á mán­uð­i. 

Íbúðin var í eigu félags sem hét WOW air Ltd., og var skráð í Englandi. Það var  lengi vel í per­­són­u­­legri eigu Skúla Mog­en­sen en var fram­selt til WOW air í sept­em­ber 2018, í sama mán­uði og skulda­bréfa­út­­­boð félags­­ins fór fram. Skipta­­stjór­ar WOW air sögðu í skýrslu sinni að eng­inn samn­ingur hafi verið í gildi milli WOW air og WOW air Ltd. „vegna þess­­arar íbúðar og þá voru greiðslur WOW vegna hennar ekki sam­­þykktar í stjórn félags­­ins.“ 

­Leigu­greiðsl­urnar hafi ein­fald­­lega verið vegna greiðslu á per­­són­u­­legum kostn­aði hlut­hafa WOW air, Skúla Mog­en­sen. Í skýrsl­unni segir enn fremur að Deloitte telji, að lok­inni athugun sinni, að „greiðslur WOW vegna rekst­­urs og leigu fyrr­­greindrar íbúðar hafi ekki verið reistar á við­skipta­legum for­­sendum enda engar vís­bend­ingar um að íbúðin hafi verið nýtt í þágu starfs­­manna WOW, hvorki flug­­­fólks né ann­­arra almennra starfs­­manna. Skipta­­stjórar skoða nú að krefj­­ast end­­ur­greiðslu þess fjár sem WOW greiddi vegna fyrr­­greindrar íbúð­­ar.“

Skúli Mog­en­sen sagði í yfir­­lýs­ingu sem hann sendi á fjöl­miðla í ágúst síð­ast­liðnum að þegar WOW air hafi farið að leigja íbúð­ina, í byrjun árs 2017, hafi flug­­­fé­lagið verið að und­ir­­búa opnun á nýrri starfs­­stöð í London eða Dublin og jafn­­framt verið að skoða mög­u­­lega skrán­ingu á mark­aði í London. „Hvort tveggja kall­aði á veru­­lega við­veru for­­stjóra í London. WOW air skil­aði yfir 4 millj­­örðum í hagnað árið 2016 og því voru þessi áform eðli­­legt skref í áfram­hald­andi upp­­­bygg­ingu WOW air á þeim tíma og ekk­ert óeðli­­legt við það að félagið skyldi leigja hús­næði fyrir for­­stjóra félags­­ins í þeim til­­­gangi að sinna þeim verk­efn­­um.“

Vilja rifta greiðslum til Skúla

Á grund­velli athug­unar Deloitte hefur þrota­búið þegar ráð­ist í ýmsar aðgerð­ir, og mun ráð­ast í fleiri. Flestar snú­ast þær um samn­inga og greiðslur sem áttu sér stað milli Skúla Mog­en­sen og félags hans Tít­an, sem var eig­andi WOW air fyrir þrot, og WOW air. 

Þegar hefur verið höfðað rift­un­ar­mál vegna greiðslu á tæp­lega 108 milljón króna frá WOW air til Tít­an, félags Skúla Mog­en­sen, sjö vikum fyrir gjald­þrot flug­fé­lags­ins. Það var gert 24. júlí 2019. Greiðslan byggði á því að sum­arið 2018, þegar staða WOW air var orðin mjög þröng, keypti WOW air 60 pró­sent í félag­inu Cargo Express af Títan á 2,1 millj­arð króna. Kaup­verðið var greitt að lang­mestu leyti með nýju hlutafé í WOW air sem bók­færð­ist þannig sem hluta­fjár­aukn­ing, þrátt fyrir að ekk­ert nýtt hlutafé hafi komið inn í rekstur WOW air við hana. Skipta­stjórar eru með það til athug­unar hvort að þetta hlutafé í Cargo Express hafi verið tekið yfir á of háu verði og „því hafi ekki verið greitt að fullu fyrir hlutafé í WOW. Þessi við­skipti tengdra aðila sæta nán­ari skoðun skipta­stjóra.“

Auglýsing
Þá áttu 150 millj­ónir króna að greið­ast frá WOW air til Títan í reiðufé 30. apríl 2019 vegna söl­unn­ar. Sú greiðsla átti að vera háð því að Cargo Express myndi greiða arð til WOW air vegna árs­ins 2018 sem næmi að minnsta kosti sömu upp­hæð. Í skýrslu skipta­stjóra segir að í samn­ing­unum hafi komið skýrt fram að ef arð­greiðslan yrði hærri en 150 millj­ónir króna myndi WOW air halda þeirri við­bót­ar­greiðslu. Ef arð­greiðslan yrði hins vegar lægri en sú upp­hæð „skyldi mis­mun­inum umbreytt í hluta­bréf í kaup­anda handa selj­anda.“

Þann 6. febr­úar 2019 fékk WOW air greiddan 107,6 millj­ónir króna í arð frá Cargo Express. Sama dag og arð­greiðslan barst greiddi WOW air sömu upp­hæð til Tít­an. Sú greiðsla fór fram tæp­lega þremur mán­uðum fyrir umsam­inn gjald­daga og sjö vikum fyrir gjald­þrot WOW air. Í skýrslu skipta­stjóra sagði: „Á þeim tíma var WOW í miklum fjár­hags­erf­ið­leik­um. Greiðslan var innt af hendi fyrir gjald­daga og fyrr en eðli­legt var. Þá skerti greiðslan greiðslu­getu WOW og er það mat skipta­stjóra að greiðslan hafi verið óvenju­leg eftir atvik­um.“ 

Því hefur þrota­búið höfðað rift­un­ar­mál og vill end­ur­heimta greiðsl­una. 

Greiðsla á ábyrgð­ar­gjaldi

Annað mál sem Deloitte vakti sér­staka athygli á eftir athugun sína var í tengslum við flug­vél­arnar TF-MOM, TF-DAD, TF-KID og TF-­SON. Þær voru allar seldar til Air Canada um ára­mótin 2018/2019. 

Vél­arnar voru upp­haf­lega leigðar af tveimur félög­um, Moonsun Leasing og Hawk Bay. Tít­an, félag Skúla Mog­en­sen sem fór með eign­ar­hald WOW air, gerði samn­inga við þessa tvo aðila um  gagn­kvæman sölu- og kaup­rétt á vél­un­um. Títan greiddi ekk­ert fyrir þann kaup­rétt. Í skýrslu skipta­stjór­anna segir hins vegar að Títan hafi gert samn­ing við WOW air um að greiða sér alls 12 millj­ónir dali fyrir kaup­rétt­ina. Í dag nemur sú upp­hæð um 1,3 millj­arði króna.  Auk þess greiddi WOW air mán­að­ar­legt ábyrgð­ar­gjald til Títan vegna leigu á vél­un­um. 

Hluta af þeim kröfum sem urðu til vegna þessa samn­ings voru nýttar til að greiða fyrir aukið hlutafé í WOW air. Nið­ur­staða Deloitte var að erfitt hafi verið að „greina við­skipta­legar for­sendur að baki svo hárri þóknun er WOW bar að greiða Títan fyrir kaup­rétti að flug­vél­u­m.“ 

Undir það tóku skipta­stjórar WOW air í skýrsl­unni og þar kemur fram að málið sé til áfram­hald­andi skoð­un­ar. 

Skúli hefur sagt að það sé ekki rétt að hann hafi fengið millj­arða greiðslur út úr WOW air vegna sölu Títan á kaup­rétt­un­um, sem félagið hafi fengið frítt, til WOW air.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mútugreiðslur Airbus leiða til mörg hundruð milljarða sektar
Stærsti flugvélaframleiðandi heims hefur samið sig frá sakamálarannsókn vegna mútugreiðslna.
Kjarninn 29. janúar 2020
Ragnheiður sat hjá þegar útvarpsstjóri var ráðinn
Ragnheiður Ríkharðsdóttir á sæti í stjórn RÚV en sat hjá í ráðningaferlinu vegna tengsla við fólk sem sóttist eftir starfinu.
Kjarninn 28. janúar 2020
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Stefán Eiríksson nýr útvarpsstjóri RÚV
Stefán Eiríksson, sem hefur undanfarin ár gegnt starfi borgarritara og var þar áður lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, hefur verið ráðinn útvarpsstjóri RÚV.
Kjarninn 28. janúar 2020
Nýr útvarpsstjóri RÚV kynntur í dag
Stjórn RÚV tók ákvörðun um næsta útvarpsstjóra á fundi í gærkvöldi. Fjórir stóðu eftir í síðustu viku. Nýr útvarpsstjóri verður kynntur á næstu klukkutímum.
Kjarninn 28. janúar 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar