Veðsetning hlutabréfa jókst um 65 milljarða króna í fyrra

Mun meira var um það í fyrra að fjárfestar tóku lán til að kaupa hlutabréf – gíruðu sig upp – en verið hefur frá því að hlutabréfamarkaður var endurreistur eftir hrunið. Slík veðsetning hlutabréfa var mjög algeng í góðærinu sem lauk haustið 2008.

hlutabréfamarkaður
Auglýsing

Um síð­ustu ára­mót voru 17,71 pró­sent allra hluta­bréfa í Kaup­höll Íslands veð­sett. Það er hæsta hlut­fall veð­settra hluta­bréfa sem verið hefur frá því að  ís­lenskur hluta­bréfa­­mark­aður var end­­ur­reistur á árunum eftir banka­hrun­ið. Þetta kemur fram í nýjum tölum frá Nas­daq Iceland, sem rekur íslensku Kaup­höll­ina. 

Raunar jókst veð­setn­ing hluta­bréfa skarpt á síð­ast ári. Í byrjun þess var mark­aðsvirði veð­settra hluta­bréfa 129 millj­arðar króna. Í lok þess var það komið upp í tæp­lega 194 millj­arða króna og virði veð­settra hluta­bréfa því auk­ist um 65 millj­arða króna, eða 50 pró­sent. Það er vel umfram þá hækkun sem varð á mark­aðsvirði allra hluta­bréfa í íslensku Kaup­höll­inni á árinu 2019, en þau hækk­uðu í heild um 30 pró­sent. 

Þar mun­aði þó lang­mest um hækkun á virði bréfa í Mar­el, sem hækk­uðu um 66 pró­sent. Á meðal stærstu eig­enda þess félags eru margir íslenskir líf­eyr­is­sjóðir sem skuld­setja sig ekki til að kaupa hluta­bréf. 

Auglýsing
Heildarvirði hluta­bréfa þeirra félaga sem skráð eru á Aðal­l­ista Kaup­hallar Íslands og First North mark­að­inn var 1.251 millj­arður króna í lok árs 2019.

Mikil veð­­setn­ing á árunum fyrir hrun

Veð­­setn­ing hluta­bréfa var mjög algeng á árunum fyrir hrun, og bjó meðal ann­­ars til mikla kerf­is­lega áhættu hér­­­lend­­is. Stór fjár­­­fest­ing­­ar­­fé­lög, sem áttu meðal ann­­ars stóra hluti í bönk­­um, fengu þá lán­aðar háar fjár­­hæðir með veði í bréf­um, til að kaupa önnur hluta­bréf. Þegar eitt­hvað súrn­aði varð keðju­verkun vegna kross­­eign­­ar­halds. 

Auk þess lán­uðu íslenskir bankar fyrir hluta­bréfa­­kaupum í sjálfum sér með veði í bréf­unum sjálf­­um. Með því var öll áhættan hjá bönk­­unum sjálfum ef illa færi. Til­­­gang­­ur­inn var að skapa markað fyrir bréf sem engin eðli­­leg eft­ir­­spurn var eft­ir, og þar með til að hafa áhrif á eðli­­lega verð­­mynd­un. Hæst­i­­réttur Íslands hefur kom­ist að þeirri nið­­ur­­stöðu í málum gegn öllum gömlu stóru bönk­­unum þremur að þetta atferli hafi falið í sér mark­aðs­mis­­­not­k­un. 

Tekið hefur verið fyrir þessa hegðun með laga­breyt­ingum á und­an­­förnum árum.

Hafta­losun hleypti fag­fjár­festum út

Eftir hrun voru sett fjár­magns­höft. Þau gerðu það að verkum að  íslensku líf­eyr­is­sjóð­irnir voru fastir inni í íslensku efna­hags­lífi með þá nýju fjár­muni sem þeir þurftu að ávaxta ár hvert. Þeir þurftu því að kaupa all­flest sem var á boðstól­um, þar með talið hluta­bréf í þeim félögum sem skráð voru á markað í end­ur­reisn­ar­ferli íslensku Kaup­hall­ar­inn­ar. 

Auglýsing
Auk þess voru fjöl­margir erlendir fjár­fest­ing­ar­sjóðir sem veðjað höfðu á að hægt væri að ávaxta fjár­muni veru­lega á Íslandi í eft­ir­köstum banka­hruns­ins, meðal ann­ars með því að kaupa kröfur á föllnu bankana, umsvifa­miklir í kaupum á skráðum hluta­bréfum um tíma á meðan að höftin hengu uppi.

Þegar höft­unum var lyft, sem gerð­ist að stærstu leyti vorið 2017, gátu fag­fjár­fest­arnir farið með fjár­muni sína í ann­ars­konar fjár­fest­ing­ar. Það hafa þeir margir hverjir gert. Líf­eyr­is­sjóðir lands­ins hafa verið að taka fjár­muni úr virkri stýr­ingu hjá verð­bréfa­sjóðum til að fjár­festa meira erlendis og erlendu fjár­fest­ing­ar­sjóð­irnir hafa minnkað nær allar stöður sínar nema í Marel og Arion banka. 

Lít­ill sem eng­inn áhugi virð­ist vera erlendis frá á mik­illi fjár­fest­ingu hér­lend­is, eins og sást ljós­lega þegar bindi­skylda var lækkuð niður í núll snemma árs í fyrra, aðgerð sem var til þess fall­inn að reyna að örva erlenda fjár­fest­ingu. Síðan að það var gert hefur erlend fjár­fest­ing verið minni en hún var á sama tíma árið áður. 

Jókst hratt í fyrra

Veð­­sett hluta­bréfa­­kaup hafa ekki verið jafn algengt tísku­­fyr­ir­brigði síð­­ast­lið­inn ára­tug og þau voru áður, þótt vissu­­lega séu und­an­­tekn­ingar þar á. Í lok árs 2014 var mark­aðsvirði veð­­settra hluta 11,25 pró­­sent af heild­­ar­­mark­aðsvirði félaga í Kaup­höll Íslands.

Eftir að heild­­ar­­mark­aðsvirðið skreið aftur yfir eitt þús­und millj­­arða króna árið 2015 og fram á haustið 2018 var mark­aðsvirði veð­­settra hluta nokkuð stöðugt í lengri tíma, frá um 105 millj­­örðum kóna og upp í 123 millj­­arða króna. Hlut­­fall veð­töku af heild­­ar­­mark­aðsvirði skráðra félaga á þessu tíma­bili var frá um tíu pró­­sent og upp í tæp­­lega 14 pró­­sent. 

Þá virð­ist hafa átt sér stað ein­hver breyt­ing sam­hliða því að fleiri einka­fjár­festar eru að gera sig gild­andi á mark­aðn­um. Frá því í lok sept­em­ber 2018 og fram til loka des­em­ber 2019 jókst mark­aðsvirði veð­­settra hluta­bréfa um 71 millj­arð króna. Á síð­asta ári einu saman jókst hún um 65 millj­arða króna og ef síð­asti árs­fjórð­ungur árs­ins 2019 er skoð­aður einn og sér þá jókst hún um 25 millj­arða króna, eða um 15 pró­sent.  

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Does trust provide the key to changed environmental behaviour?
Kjarninn 25. maí 2020
Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis- og auðlindaráðherra.
„Þurfum að fara varlega í vindorkuna rétt eins og annað“
Umhverfis- og auðlindaráðherra sagði á þingi í dag að Íslendingar þyrftu að skoða vindorku út frá þeim þáttum er snúa að náttúru og náttúruvernd.
Kjarninn 25. maí 2020
Þríeykið: Þórólfur, Alma og Víðir.
Takk fyrir ykkur
„Í dag er stór dagur,“ sagði sóttvarnalæknir á upplýsingafundi almannavarna í dag. Þar átti hann við enn eitt skrefið í afléttingu takmarkana. Í hugum landsmanna var dagurinn þó ekki síst stór því fundurinn var sá síðasti – í bili að minnsta kosti.
Kjarninn 25. maí 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Um Alaskaarðinn og íslenska arfinn
Kjarninn 25. maí 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
„Mjög áhugavert að skoða hugmyndir um þrepaskiptan erfðafjárskatt“
Forsætisráðherra sagði á Alþingi í dag að áhugavert væri að skoða hugmyndir um þrepaskiptan erfðafjárskatt en hún var meðal annars spurð út í fram­sal hluta­bréfa­eigna aðaleigenda Samherja til afkomendanna.
Kjarninn 25. maí 2020
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Svandís þakkar þríeykinu fyrir sitt framlag
Heilbrigðisráðherra þakkaði Ölmu, Þórólfi og Víði á síðasta upplýsingafundi almannavarna í dag. Hún minnti einnig á að baráttunni væri enn ekki lokið.
Kjarninn 25. maí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Veiran mögulega að missa þróttinn
Sóttvarnalæknir segir að hugsanlega sé kórónuveiran að missa þróttinn. Þeir sem smitast hafa af COVID-19 undanfarið eru ekki mikið veikir. Aðeins sex smit hafa greinst hér á landi í maí.
Kjarninn 25. maí 2020
Píratar mælast næst stærstir í nýrri skoðanakönnun frá MMR
Sjálfstæðisflokkurinn mælist með 23,5 prósent fylgi í nýrri könnun MMR, en þar í kjölfarið koma Píratar með 14,6 prósent fylgi. Framsóknarflokkurinn væri minnsti flokkurinn sem næði inn þingmanni miðað við þessa könnun og mælist með 6,4 prósent fylgi.
Kjarninn 25. maí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar