Mynd: Bára Huld Beck

Hægt að banna arðgreiðslur banka og koma í veg fyrir endurkaup á hlutabréfum

Seðlabankinn ætlast til þess að viðskiptabankar nýti ekki það 350 milljarða króna svigrúm sem þeim hefur verið veitt með því að afnema eiginfjárauka til að greiða út arð. Fjármálaeftirlit hans getur bannað arðgreiðslur við ákveðnar aðstæður.

Enn sem komið er þá hefur Seðlabanki Íslands einungis hvatt viðskiptabankanna til að „sýna þá samfélagslegu ábyrgð á þessum sérstöku tímum að nýta ekki það svigrúm sem aflétting sveiflujöfnunaraukans skapar til þess að greiða út arð.“

Telji Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands þó, byggt á gögnum eða upplýsingum sem það styðst við, að líkur séu á að banki uppfylli ekki ákvæði laga um fjármálafyrirtæki, svo sem um eiginfjár- eða lausafjárhlutfall, getur það gripið til valdheimilda samkvæmt lögum. „Á meðal þeirra valdheimilda er bann við arð- og vaxtagreiðslum til hluthafa og fjárfesta og takmörkun á kaupaukum við hlutfall af hreinum hagnaði.“

Þá þarf fjármálafyrirtæki, eins og banki, alltaf að fá fyrir fram samþykki Fjármálaeftirlitsins Seðlabankans fyrir endurkaupum á eigin hlutum og lækkun hlutafjár  og hefur Fjármálaeftirlitið talsvert svigrúm við mat á veitingu slíks samþykkis.

Auglýsing

Þetta kemur fram í svörum Seðlabanka Íslands við fyrirspurn Kjarnans um þær aðgerðir sem bankinn getur gripið í til að hindra að viðskiptabankar nýti nýfengið svigrúm, sem er tilkomið vegna þess að ýmsar hömlur á eiginfé hafa verið losaðar, til að greiða hluthöfum sínum arð. 

350 milljarða svigrúm

Á skömmum tíma hefur bindiskylda verið lækkun niður í núll og sveiflujöfnunarauki sem lagðist á eigið fé bankanna afnumin. Aflétt­ing kröfu um ­sveiflu­jöfn­un­ar­auka á að auð­velda banka­kerf­inu að styðja við heim­il­i og fyr­ir­tæki með því að skapa svig­rúm til nýrra útlána sem nemur að öðru óbreyttu allt að 350 millj­örðum króna, eða um 12,5 pró­sent af núver­andi útlána­safni. 

Það er þó ekkert sem segir til um að það svigrúm sem skapist verði ekki nýtt til annarra verka, eins og að greiðast út til hluthafa. 

Ríkisstjórnin kynnti efnahagspakka sinn 21. mars síðastliðinn. Bönkum er ætlað stórt hlutverk í þeirri baráttu sem framundan er.
Mynd: Bára Huld Beck

Í yfirlýsingu frá fjármálastöðugleikanefnd Seðlabanka Íslands, sem tók ákvörðun um að auka svigrúmið með því að afnema sveiflujöfnunaraukann, sem birt var 18. mars brýndi nefndin fyrir fjár­mála­fyr­ir­tækjum að þau taki tillit til þeirrar miklu óvissu sem uppi er í þjóð­ar­bú­skapnum við á­kvörðun um útgreiðslu arðs og end­ur­kaup á eigin hluta­bréfum á kom­andi miss­er­um. „Nefndin ætl­ast til þess að það svig­rúm sem lækk­un ­sveiflu­jöfn­un­ar­aukans skapar verði notað til að styðja við heim­ili og ­fyr­ir­tæki. Fylgst verður vel með við­brögðum banka­kerf­is­ins, stöð­u heim­ila og fyr­ir­tækja, og þeim fjár­mála­legu skil­yrðum sem þeim eru ­búin á næstu miss­er­um. Nefndin er reiðu­búin að beita þeim tækjum sem hún hefur yfir að ráða til að varð­veita fjár­mála­stöð­ug­leika hér á land­i.“

Í fundargerð peningastefnunefndar, af fundi sem fór fram daginn áður eða 17. mars, kemur fram að nefndarmenn hennar hefðu verið „sammála um að afar mikilvægt væri að fjármálafyrirtækin nýttu ekki svigrúmið sem við þetta skapaðist til arðgreiðslna.”

Áform um arðgreiðslur enn í gildi

Sama dag og peningastefnunefnd fundaði, þann 17. mars síðastliðinn, fór aðalfundur Arion banka fram. Arion er eini stóru viðskiptabankanna þriggja sem er í einkaeigu. Á aðalfundinum var samþykkt að fresta tíu milljarða króna arðgreiðslu til hluthafa um tvo mánuði, eða fram í miðjan maí. Auk þess var heim­ild stjórnar til að kaupa allt að tíu pró­sent af hlutafé bank­ans end­ur­nýj­uð. Miðað við mark­aðsvirði Arion banka í dag myndi það  þýða að tæplega tíu millj­arða króna greiðslu til eig­enda bankans. 

Þremur dögum síðar, 20. mars, var sent bréf til Bankasýslu ríkisins, sem fer með eignarhald ríkisins í Íslandsbanka og Landsbankanum, fyrir hönd Bjarna Benediktssonar, fjármála- og efnahagsráðherra. Þar var farið fram á að hún myndi horfa fram hjá kröfum um ávöxtun og arðgreiðslur á árinu 2020 og að þeim skilaboðum yrði komið áfram til stjórna fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins.

Bjarni var að segja ríkisbönkunum tveimur að í ljósi þeirra aðstæðna sem komnar eru upp vegna COVID-19 heimsfaraldursins þá ættu þeir ekki að greiða út arð. 

Auglýsing

Arion banki hefur enn sem komið er ekki endurskoðað sín áform um að greiða út arð í maí. Í tilkynningu sem bankinn sendi til Kauphallar Íslands 27. mars síðastliðinn, vegna aðgerða sem hann hefur gripið til vegna COVID-19, kemur þvert á móti fram að eiginfjár- og lausafjárstaða bankans sé mjög sterk án þess að tillit sé tekið til „fyrirsjáanlegrar arðgreiðslu að fjárhæð 10 milljarða króna“. Þar sagði enn fremur að auk ákvörðunar um að fresta arðgreiðslu í tvo mánuði myndi bankinn „ekki fara í frekari kaup á eigin bréfum fyrr en óvissa vegna heimsfaraldursins hefur minnkað.“ 

Höfðað til samfélagslegrar ábyrgðar

Í svari Seðlabanka Íslands við fyrirspurn Kjarnans er bent á að aðalfundur Arion banka hafi verið haldinn áður en að Seðlabankinn birti sínar yfirlýsingar og hvatti til þess að arðgreiðslur yrðu ekki greiddar. Hann var haldinn einum degi áður en þær yfirlýsingar voru birtar. „Aðstæður hafa verið að breytast og skýrast. Seðlabankinn treystir því að tillaga um arðgreiðslu verði afgreidd í samræmi við þær óskir sem bankinn hefur sett fram. Hér á landi sem annars staðar í Evrópu hefur verið höfðað til samfélagslegrar ábyrgðar fjármálafyrirtækja,“ segir í svari Seðlabankans.

Að því sögðu taldi Seðlabankinn þó einnig vert að benda á að ef Fjármálaeftirlit hans teldi, byggt á gögnum eða upplýsingum sem það styðst við, að líkur væru á að fjármálafyrirtæki uppfyllti ekki ákvæði laga um fjármálafyrirtæki, svo sem um eiginfjár- eða lausafjárhlutfall, geti það gripið til valdheimilda samkvæmt lögum. „Á meðal þeirra valdheimilda er bann við arð- og vaxtagreiðslum til hluthafa og fjárfesta og takmörkun á kaupaukum við hlutfall af hreinum hagnaði. Þá þarf fjármálafyrirtæki ávallt fyrirframsamþykki Fjármálaeftirlitsins Seðlabankans fyrir endurkaupum á eigin hlutum og lækkun hlutafjár  og hefur Fjármálaeftirlitið talsvert svigrúm við mat á veitingu slíks samþykkis.“

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar