Góða útilyktin í handklæðunum

Þeim sem þurrka þvott sinn á snúrum finnst fátt jafnast á við lyktina af þvotti sem þornað hefur í sól og golu. Snúruaðdáendur gefa lítið fyrir þurrkaralykt, vísindamenn segjast hafa fundið skýringuna á góðu útisnúrulyktinni.

Ilmar nokkuð betur en sólþurrkaður þvottur?
Ilmar nokkuð betur en sólþurrkaður þvottur?
Auglýsing

Í hádeg­inu dag einn fyrir tæpum tutt­ugu árum sátu nokkrir kenn­arar og nem­endur í efna­fræði­deild Hafn­ar­há­skóla í mötu­neyt­inu. Í mat­ar­tím­anum var iðu­lega rætt um allt milli him­ins og jarð­ar. Meðal þeirra sem sátu þarna og spjöll­uðu var Thor­vald Ped­er­sen lektor í efna­fræði. Hann var áhuga­maður um margt annað en það sem við­kom bein­línis sér­grein hans. Meðal ann­ars skrif­aði hann árum saman um mat­reiðslu í inn­an­húss­blað efna­fræði­deild­ar­inn­ar. Dálkur hans hét „efna­fræð­ing­ur­inn í eld­hús­in­u“. 

Þennan til­tekna dag í mötu­neyt­inu sagði hann allt í einu: „Hvað er það sem veldur því að það er svo góð lykt af þvotti sem þornað hefur í sól­inni, allt önnur en af þvotti sem þornað hefur á snúru í skugga utandyra, í þvotta­hús­inu, eða í þurrkara?“ 

Við­staddir voru allir sam­mála lekt­ornum um góðu lykt­ina af útisnúru­þvotti en eng­inn gat svarað spurn­ing­unni. Tæknin til að skil­greina hvað ger­ist í þvotti á snúru var ekki til stað­ar. 

Auglýsing

Þessi himneski ilmur

Thor­vald Ped­er­sen lifir ekki lengur en þeir sem sátu við borðið í mötu­neyt­inu þennan dag fyrir tæpum tveimur ára­tugum gleymdu ekki vanga­veltum hans um „þennan himneska ilm“. 

Fyrir nokkrum árum fékk efna­fræði­deildin tæki sem gera mögu­legt að skil­greina hvað fram­kallar ilm­inn úr þvott­in­um. Þótt mögu­leikar þess­ara tækja séu ekki ein­skorð­aðir við skil­grein­ingu á lykt úr þvotti ákvað starfs­fólk deild­ar­innar að finna svarið við spurn­ingu hins látna lekt­ors. Þrír starfs­menn unnu að verk­efn­inu og þegar rann­sókn­inni var lokið skrif­uðu þeir grein sem birt­ist í vís­inda­tíma­rit­inu Environ­mental Chem­istry og til­eink­uðu grein­ina Thor­vald Ped­er­sen.

Aðferðin og nið­ur­staðan

Í við­tali við danska dag­blaðið Politi­ken útskýrði Malte Frydenlund, einn þre­menn­ing­anna, vinnu­að­ferð­ina. 

Þvegin var full vél af hand­klæðum sem öll voru eins. Notað var lykt­ar­laust þvotta­efni. Hluti hand­klæð­anna var svo hengdur á snúru í sól­inni, hluti á snúru í skugga utandyra, enn önnur á þurrk­grind inn­an­dyra og afgang­ur­inn settur í þurrkara. Þegar hand­klæðin voru orðin þurr voru þau sett í  loft­þétta poka, sér­stakt tæki sog­aði loft úr hand­klæð­unum sem enn annað tæki skil­greindi svo. Þetta er ein­föld útgáfa af vinnu­að­ferð­inni.Fyrir nokkrum árum fékk efnafræðideildin tæki sem gera mögulegt að skilgreina hvað framkallar ilminn úr þvottinum. Mynd: Pexels

Þre­menn­ing­arnir komust að því að geislar sól­ar­innar setja af stað ákveðið efna­ferli (kem­isk proces) í hand­klæð­un­um. Við þetta leys­ist úr læð­ingi lykt, eða ilmur sem vekur nota­lega líð­an. Minnir á sítrón­ur, möndl­ur, súkkulaði, rósir og fleira sem flestum líkar við. 

Til­raunin var end­ur­tekin þrisvar sinnum og útkoman var alltaf sú sama. 



Vekur bernskuminn­ing­ar 

Einn þeirra sem sat við borðið í mötu­neyti efna­fræði­deildar Hafn­ar­há­skóla þegar Thor­vald Ped­er­sen fitj­aði upp á hand­klæða­lykt­inni var Matt­hew Stanley John­son. Hann var þá nem­andi við deild­ina en er nú pró­fess­or, og hafði yfir­um­sjón með rann­sókn­inni. Hann sagði í við­tali að það hefði verið sér­lega ánægju­legt að geta fundið svarið við þess­ari gömlu spurn­ingu Thor­vald Ped­er­sen. „Það kann­ast allir við að til­tekin lykt vekur ákveðnar minn­ing­ar,“ sagði Matt­hew Stanley John­son og bætti við: „Ef ég leggst til hvílu þar sem rúm­fötin hafa verið hengd til þerris í sól­inni, hugsa ég ósjálfrátt til bernsku­heim­il­is­ins í Minnesota.“ 

Albert Gjedde, sér­fræð­ingur í rann­sóknum á starf­semi heil­ans við Hafn­ar­há­skóla, tók ekki þátt í rann­sókn þre­menn­ing­anna en sagði það vel þekkt að lyktin af þvotti sem þornað hefur í sól veki minn­ing­ar. „Þessi lykt fram­kallar dópamín­skot í heil­anum og við fyll­umst vellíð­an.“

Albert Gjedde bætti við að lyktin af nýbök­uðum smákökum minni marga á jól­in. 

Þvotta­efni, kerti og sápur og ilm­vötn 

Malte Frydenlund, einn rann­sókn­ar­þre­menn­ing­anna, sagði að allir kann­ist við frískt loft sem fylgir rign­ing­ar­skúr­um. Þessi frísk­leiki verður lík­lega til á svip­aðan hátt og nota­lega lyktin af sól­þurrk­uðum hand­klæð­um. Það væri þessi nota­leg­heit sem fram­leið­endur reyni að fram­kalla í þvotta­efn­um, hrein­gern­inga­vökv­um, sáp­um, ilm­vötnum og mörgu fleiru. 

Malte Frydenlund sagð­ist viss um að fram­leið­endur áður­nefndra vara og margra fleiri myndu kynna sér nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar í því skyni að kom­ast enn nær því en áður að líkja eftir „lykt nátt­úr­unn­ar“. Hann sagði að utan­að­kom­andi lykt gæti hins vegar yfir­gnæft hinn nátt­úru­lega ilm sól­þurrk­uðu hand­klæð­anna. 



Skrif­ari þessa pistils getur í þessu sam­bandi rifjað upp að á bernsku­heim­ili hans, úti á landi, var þvottur ætíð hengdur út til þerr­is. Ef svo vildi til að búið væri að hengja út og síðan gustaði af suð­austan og verið var að bræða fiskúr­gang í bræðsl­unni (kölluð iðj­an) var voð­inn vís með þvott­inn. Lausnin var að kippa þvott­inum inn og þvo síðan aftur við betra tæki­færi. Ann­ars lykt­uðu föt, hand­klæði og allur annar þvottur af gúanó. 

Þótti ekki bein­línis þægi­legur ilm­ur.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Halla Hrund Logadóttir.
Halla Hrund næsti orkumálastjóri
Hæfisnefnd mat fimm umsækjendur um starf orkumálastjóra hæfa. Eftir viðtöl við þá taldi Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir að Halla Hrund Logadóttir væri hæfust þeirra til að gegna starfinu næstu fimm árin.
Kjarninn 19. apríl 2021
Róbert Farestveit, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Vilhjálmur Hilmarsson
Samkeppni skiptir sköpum fyrir lífskjör á Íslandi
Kjarninn 19. apríl 2021
Frosti Sigurjónsson
Nóbelsverðlaunahafi segir ivermectin vinna á COVID-19
Kjarninn 19. apríl 2021
Kári Stefánsson (t.v.) og Þórólfur Guðnason.
Samstarf Þórólfs og Kára „langoftast“ og „næstum því alltaf“ ánægjulegt
Mun meira máli skiptir hvernig við hegðum okkur heldur en af hvaða afbrigði veiran er, segir Kári Stefánsson forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar. Sóttvarnalæknir segir þátt fyrirtækisins í baráttunni gegn COVID-19 hafa skipt sköpum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Alls störfuðu um 130 manns hjá SaltPay hér á landi áður en til uppsagna dagsins kom.
Hópuppsögn hjá SaltPay
SaltPay segir upp tugum starfsmanna hér á landi í dag, aðallega starfsmönnum sem hafa starfað við að þróa og viðhalda eldra greiðslukerfi Borgunar. SaltPay keypti Borgun síðasta sumar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Samfylking sé tilbúin með frumvarp sem skyldar komufarþega til að dvelja í sóttvarnahúsi
Formaður Samfylkingar spurði forsætisráðherra hvort til stæði að breyta sóttvarnalögum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Ekki við núverandi fyrirkomulag að sakast að mati forsætisráðherra, heldur við þá sem fylgja ekki reglum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Sigríður Ólafsdóttir verður í öðru sæti listans og Eiríkur Björn í því fyrsta.
Eiríkur Björn og Sigríður leiða Viðreisn í Norðausturkjördæmi
Fyrrverandi bæjarstjóri á Fljótsdalshéraði og Akureyri verður oddviti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi í komandi kosningum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Harpa opnaði árið 2011. Kostnaður við rekstur fasteignarinnar og uppsafnað viðhald er að skapa alvarlega stöðu.
„Alvarleg staða“ hjá Hörpu vegna skorts á fjármagni til að sinna viðhaldi
Alls hafa eigendur Hörpu, ríki og borg, lagt húsinu til 14,4 milljarða króna í formi greiðslna af lánum vegna byggingu þess og rekstrarframlaga. Í fyrra nam rekstrarframlag þeirra 728 milljónum króna. Mikill vandi framundan vegna uppsafnaðs viðhalds.
Kjarninn 19. apríl 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar