Kjötbollurnar unnu á tæknilegu rothöggi

Fyrir nokkru fékk danska ríkisstjórnin snjalla hugmynd sem hún vildi hrinda í framkvæmd. Gallinn var hins vegar sá að fáum öðrum þótti hugmyndin góð.

frikadeller kjötbollur
Auglýsing

Hlýnun andrúmsloftsins og þau gríðarlegu áhrif sem henni fylgja er einhver mesta ógn sem að mannkyninu steðjar og um fátt hefur verið meira fjallað undanfarin ár. Kórónuveiran, Covid 19, hefur reyndar mánuðum saman „stolið senunni“ ef svo mætti segja en hún mun væntanlega hverfa. Það er gerir loftslagsváin hins vegar ekki og flestum löngu orðið ljóst að hún er ekki tímabundin bóla. 

Þótt flestum sé vandinn ljós gengur, að minnsta kosti enn sem komið er, misvel að grípa til aðgerða og finna ráð til að minnka útblástur og mengun. Umferðin, á sjó, landi og í lofti, og allt sem henni fylgir veldur mikilli mengun og er meðal helstu mengunarvalda. Rafknúnum farartækjum, sem menga minna en bensín og dísilvélar, fjölgar nú ört og útlit fyrir að notkun jarðefnaeldsneytis muni minnka verulega á næstu árum.

Landbúnaður er mikill mengunarvaldur. Sérfræðingar Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna hafa reiknað út að framleiðsla á kjöti og dýraafurðum valdi tæpum 15% af allri manngerðri losun gróðurhúsalofttegunda. Þar vegur nautgripaeldi þyngst.

Auglýsing

Breytt mataræði 

Á allra síðustu árum hafa matarvenjur Vesturlandabúa tekið miklum breytingum. Það á jafnt við hér á Íslandi sem í öðrum löndum. Úrval af fersku grænmeti hefur margfaldast og alls kyns tilbúnum grænmetisréttum fjölgar nánast frá degi til dags í kæliborðum verslana. Skýringarnar á þessum breyttu neysluvenjum eru ugglaust margar en ein þeirra tengist „loftslagsumræðunni“.  

Í langri umfjöllun, og könnun, breska dagblaðsins Guardian um þessi mál kom fram að margir telja einkum tvennt valda því að æ fleiri kjósi að skipta kjöti út fyrir grænmeti nokkra daga í viku. Annars vegar að það sé hollara fyrir okkur mannfólkið að draga úr kjötáti og hins vegar sé það hollara fyrir heiminn sem við búum í, bæði jörð og loft. Fleira spili svo þarna inn í, til dæmis tíska, þrýstingur frá dýraverndunarsamtökum og fleira.  

Hugmyndin um kjötlausu dagana

Það er stundum sagt um frændur okkar á Norðurlöndum að þar sé ekkert svo lítilfjörlegt að stjórnvöld sjái ekki ástæðu til að skipta sér af og jafnvel setja um það reglur. Þar séu reglur um allt og borgararnir aldrei á gráu svæði. Þeir séu annaðhvort að fylgja reglum eða brjóta þær. 

Þetta er vitaskuld orðum aukið og oftast sagt í gamni. 

Nicolai Wammen, fjármálaráðherra Danmerkur. Mynd: EPANýlega fékk ráðherra (ekki vitað hver) í dönsku ríkisstjórninni hugmynd, sem öðrum í stjórninni þótti góð. Þessi góða hugmynd var  að í öllum mötuneytum á vegum hins opinbera skyldu vera tveir kjötlausir dagar í hverri viku. Með þessu legðu mötuneyti hins opinbera sitt lóð á loftslagsvogarskálarnar. 

Nicolai Wammen fjármálaráðherra kynnti hugmyndina á fréttamannafundi fyrir hálfum mánuði. Ráðherrann sagði að mötuneyti ríkisins væru sannkallaðir „stórkúnnar“ í matarinnkaupum. Tveir kjötlausir dagar í hverri viku, sagði ráðherrann, táknrænt og jákvætt skref. Áður en lengra yrði haldið myndi ráðuneytið kynna forstöðumönnum stofnana ríkisins og yfirmönnum mötuneyta hugmyndina.

Ráðherrann kvaðst þess fullviss að þessi hugmynd ríkisstjórnarinnar myndi mælast vel fyrir. Fréttamenn lyftu brúnum, ekki alveg jafn vissir.

Hugmyndin lifði í fjóra daga

Þótt Nicolai Wammen fjármálaráðherra teldi fullvíst að hugmyndin um kjötlausu dagana í mötuneytum ríkisins myndi mælast vel fyrir varð sú ekki raunin. Sumir sem rætt var við í fjölmiðlum í kjölfar fréttamannafundar ráðherrans urðu undrandi þegar þeir voru spurðir álits á hugmyndinni. Og hristu svo höfuðið.  „Kjötlausir dagar í mötuneytum, aldeilis fráleitt“ voru algeng svör. 

Forstöðumenn mötuneyta ríkisins lýstu sig algjörlega andsnúna „ríkistilskipun um matseðla“ eins og einn þeirra komst að orði. 

Risakjötbollan í Randers. Ekki er vitað um höfundinn en bollan var gerð úr gamalli sæng. Listamaðurinn ætlaði henni ekki langt líf og fjarlægði hana þremur mánuðum eftir uppsetningu.

Fjórum dögum eftir fyrrnefndan fréttamannafund tilkynnti fjármálaráðuneytið að hugmyndin um kjötlausu dagana væri „hér með dregin til baka“ eins og sagði í tilkynningunni. Þar sagði jafnframt að mötuneytin hefðu hér eftir sem hingað til frjálsar hendur um hvað borið væri á borð. Dagblaðið Politiken sagði í fyrirsögn að „kjötbollurnar hefðu sigrað rauðrófubuffin  á tæknilegu rothöggi“. 

Risakjötbollan í Randers

Í tengslum við kjötleysishugmyndina má rifja upp „kjötbollumálið“ í Randers á Jótlandi árið 2016, en það vakti mikla athygli. Þar var niðurstaðan með öðrum hætti.  Forsaga þess máls var sú að í mötuneytum grunnskóla í Randers hafði verið ákveðið að hætt yrði að bjóða upp á rétti úr svínakjöti. Sú ákvörðun var studd þeim rökum að múslímar megi, trúar sinnar vegna, ekki leggja sér svínakjöt til munns. 

Þessi ákvörðun mætti andstöðu. Eftir miklar umræður í bæjarstjórn Randers var ákveðið að mötuneytum í grunn- og leikskólum sveitarfélagsins yrði skylt að bjóða upp á svínakjöt í skólamötuneytum. Bæjarfulltrúar Danska þjóðarflokksins í Randers fögnuðu þessari niðurstöðu og undir það tóku fulltrúar flokksins á danska þinginu, Folketinget. Sögðu Randers góða fyrirmynd. 

Óþekktur listamaður gerði sér mat úr „kjötbollumálinu“. Bjó til stærðar kjötbollustyttu og notaði meðal annars til verksins gamla sæng.  Verkið vakti mikla athygli þar sem því var komið fyrir við hringtorg í bænum í febrúar árið 2016. Haft var eftir listamanninum, sem enginn veit enn hver er, að verkið yrði ekki þarna til frambúðar „þá þyrfti varanlegra efni en gamla sæng“ var haft eftir honum. Verkið stóð á hringtorginu um þriggja mánaða skeið en hvarf þá jafn skyndilega og það hafði birst. Margir íbúa Randers lýstu vonbrigðum með að verkið væri horfið og kváðust vona að það yrði sett upp aftur og þá í varanlegra efni en dúnheldu lérefti.  Það hefur ekki enn verið gert hvað sem síðar verður.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar