Kjötbollurnar unnu á tæknilegu rothöggi

Fyrir nokkru fékk danska ríkisstjórnin snjalla hugmynd sem hún vildi hrinda í framkvæmd. Gallinn var hins vegar sá að fáum öðrum þótti hugmyndin góð.

frikadeller kjötbollur
Auglýsing

Hlýnun and­rúms­lofts­ins og þau gríð­ar­legu áhrif sem henni fylgja er ein­hver mesta ógn sem að mann­kyn­inu steðjar og um fátt hefur verið meira fjallað und­an­farin ár. Kór­ónu­veiran, Covid 19, hefur reyndar mán­uðum saman „stolið sen­unni“ ef svo mætti segja en hún mun vænt­an­lega hverfa. Það er gerir lofts­lags­váin hins vegar ekki og flestum löngu orðið ljóst að hún er ekki tíma­bundin bóla. 

Þótt flestum sé vand­inn ljós geng­ur, að minnsta kosti enn sem komið er, mis­vel að grípa til aðgerða og finna ráð til að minnka útblástur og meng­un. Umferð­in, á sjó, landi og í lofti, og allt sem henni fylgir veldur mik­illi mengun og er meðal helstu meng­un­ar­valda. Raf­knúnum far­ar­tækj­um, sem menga minna en bensín og dísil­vél­ar, fjölgar nú ört og útlit fyrir að notkun jarð­efna­elds­neytis muni minnka veru­lega á næstu árum.

Land­bún­aður er mik­ill meng­un­ar­vald­ur. Sér­fræð­ingar Mat­væla- og land­bún­að­ar­stofn­unar Sam­ein­uðu þjóð­anna hafa reiknað út að fram­leiðsla á kjöti og dýra­af­urðum valdi tæpum 15% af allri mann­gerðri losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Þar vegur naut­gripa­eldi þyngst.

Auglýsing

Breytt matar­æði 

Á allra síð­ustu árum hafa mat­ar­venjur Vest­ur­landa­búa tekið miklum breyt­ing­um. Það á jafnt við hér á Íslandi sem í öðrum lönd­um. Úrval af fersku græn­meti hefur marg­fald­ast og alls kyns til­búnum græn­met­is­réttum fjölgar nán­ast frá degi til dags í kæli­borðum versl­ana. Skýr­ing­arnar á þessum breyttu neyslu­venjum eru ugg­laust margar en ein þeirra teng­ist „lofts­lags­um­ræð­unn­i“.  

Í langri umfjöll­un, og könn­un, breska dag­blaðs­ins Guar­dian um þessi mál kom fram að margir telja einkum tvennt valda því að æ fleiri kjósi að skipta kjöti út fyrir græn­meti nokkra daga í viku. Ann­ars vegar að það sé holl­ara fyrir okkur mann­fólkið að draga úr kjöt­áti og hins vegar sé það holl­ara fyrir heim­inn sem við búum í, bæði jörð og loft. Fleira spili svo þarna inn í, til dæmis tíska, þrýst­ingur frá dýra­vernd­un­ar­sam­tökum og fleira.  

Hug­myndin um kjöt­lausu dag­ana

Það er stundum sagt um frændur okkar á Norð­ur­löndum að þar sé ekk­ert svo lít­il­fjör­legt að stjórn­völd sjái ekki ástæðu til að skipta sér af og jafn­vel setja um það regl­ur. Þar séu reglur um allt og borg­ar­arnir aldrei á gráu svæði. Þeir séu ann­að­hvort að fylgja reglum eða brjóta þær. 

Þetta er vita­skuld orðum aukið og oft­ast sagt í gamn­i. 

Nicolai Wammen, fjármálaráðherra Danmerkur. Mynd: EPANýlega fékk ráð­herra (ekki vitað hver) í dönsku rík­is­stjórn­inni hug­mynd, sem öðrum í stjórn­inni þótti góð. Þessi góða hug­mynd var  að í öllum mötu­neytum á vegum hins opin­bera skyldu vera tveir kjöt­lausir dagar í hverri viku. Með þessu legðu mötu­neyti hins opin­bera sitt lóð á lofts­lags­vog­ar­skál­arn­ar. 

Nico­lai Wammen fjár­mála­ráð­herra kynnti hug­mynd­ina á frétta­manna­fundi fyrir hálfum mán­uði. Ráð­herr­ann sagði að mötu­neyti rík­is­ins væru sann­kall­aðir „stór­kúnn­ar“ í mat­ar­inn­kaup­um. Tveir kjöt­lausir dagar í hverri viku, sagði ráð­herrann, tákn­rænt og jákvætt skref. Áður en lengra yrði haldið myndi ráðu­neytið kynna for­stöðu­mönnum stofn­ana rík­is­ins og yfir­mönnum mötu­neyta hug­mynd­ina.

Ráð­herr­ann kvaðst þess full­viss að þessi hug­mynd rík­is­stjórn­ar­innar myndi mæl­ast vel fyr­ir. Frétta­menn lyftu brún­um, ekki alveg jafn viss­ir.

Hug­myndin lifði í fjóra daga

Þótt Nico­lai Wammen fjár­mála­ráð­herra teldi full­víst að hug­myndin um kjöt­lausu dag­ana í mötu­neytum rík­is­ins myndi mæl­ast vel fyrir varð sú ekki raun­in. Sumir sem rætt var við í fjöl­miðlum í kjöl­far frétta­manna­fundar ráð­herr­ans urðu undr­andi þegar þeir voru spurðir álits á hug­mynd­inni. Og hristu svo höf­uð­ið.  „Kjöt­lausir dagar í mötu­neyt­um, aldeilis frá­leitt“ voru algeng svör. 

For­stöðu­menn mötu­neyta rík­is­ins lýstu sig algjör­lega and­snúna „rík­is­til­skipun um mat­seðla“ eins og einn þeirra komst að orð­i. 

Risakjötbollan í Randers. Ekki er vitað um höfundinn en bollan var gerð úr gamalli sæng. Listamaðurinn ætlaði henni ekki langt líf og fjarlægði hana þremur mánuðum eftir uppsetningu.

Fjórum dögum eftir fyrr­nefndan frétta­manna­fund til­kynnti fjár­mála­ráðu­neytið að hug­myndin um kjöt­lausu dag­ana væri „hér með dregin til baka“ eins og sagði í til­kynn­ing­unni. Þar sagði jafn­framt að mötu­neytin hefðu hér eftir sem hingað til frjálsar hendur um hvað borið væri á borð. Dag­blaðið Politi­ken sagði í fyr­ir­sögn að „kjöt­boll­urnar hefðu sigrað rauðrófu­buffin  á tækni­legu rot­högg­i“. 

Risa­kjöt­bollan í Rand­ers

Í tengslum við kjöt­leys­is­hug­mynd­ina má rifja upp „kjöt­bollu­mál­ið“ í Rand­ers á Jót­landi árið 2016, en það vakti mikla athygli. Þar var nið­ur­staðan með öðrum hætt­i.  For­saga þess máls var sú að í mötu­neytum grunn­skóla í Rand­ers hafði verið ákveðið að hætt yrði að bjóða upp á rétti úr svína­kjöti. Sú ákvörðun var studd þeim rökum að múslímar megi, trúar sinnar vegna, ekki leggja sér svína­kjöt til munns. 

Þessi ákvörðun mætti and­stöðu. Eftir miklar umræður í bæj­ar­stjórn Rand­ers var ákveðið að mötu­neytum í grunn- og leik­skólum sveit­ar­fé­lags­ins yrði skylt að bjóða upp á svína­kjöt í skóla­mötu­neyt­um. Bæj­ar­full­trúar Danska þjóð­ar­flokks­ins í Rand­ers fögn­uðu þess­ari nið­ur­stöðu og undir það tóku full­trúar flokks­ins á danska þing­inu, Fol­ket­inget. Sögðu Rand­ers góða fyr­ir­mynd. 

Óþekktur lista­maður gerði sér mat úr „kjöt­bollu­mál­in­u“. Bjó til stærðar kjöt­boll­u­styttu og not­aði meðal ann­ars til verks­ins gamla sæng.  Verkið vakti mikla athygli þar sem því var komið fyrir við hring­torg í bænum í febr­úar árið 2016. Haft var eftir lista­mann­in­um, sem eng­inn veit enn hver er, að verkið yrði ekki þarna til fram­búðar „þá þyrfti var­an­legra efni en gamla sæng“ var haft eftir hon­um. Verkið stóð á hring­torg­inu um þriggja mán­aða skeið en hvarf þá jafn skyndi­lega og það hafði birst. Margir íbúa Rand­ers lýstu von­brigðum með að verkið væri horfið og kváð­ust vona að það yrði sett upp aftur og þá í var­an­legra efni en dún­heldu léreft­i.  Það hefur ekki enn verið gert hvað sem síðar verð­ur.



Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Andrés Ingi Jónsson, þingmaður utan flokka, er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Ekki að leggja til 30 kílómetra hraða alls staðar
Andrés Ingi Jónsson þingmaður utan flokka leggur til að hámarkshraði í þéttbýli verði alla jafna 30 kílómetrar á klukkustund, nema gild rök séu fyrir hærri hraða. Með frumvarpi um þetta vill þingmaðurinn fara að fordæmi Hollendinga og Spánverja.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Lady Brewery hreyfingin býður fólki í leyniklúbb
Farandsbrugghúsið Lady Brewery ætlar að koma upp tilraunaeldhúsi þar sem íslensk náttúra í bjórgerð verður rannsökuð. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Helga Vala Helgadóttir leiddi lista Samfylkingarinnar í Reykjavík norður fyrir síðustu kosningar.
Samfylkingin fer „sænsku leiðina“ í Reykjavík og heldur ekki prófkjör
Það verður ekkert prófkjör hjá Samfylkingunni í Reykjavík fyrir næstu alþingiskosningar. Uppstillingarnefnd hefur verið falið að stilla upp listum og leita eftir tilnefningum frá flokksfélögum.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Dæmi um fyrirsagnir frétta dagblaðanna á árunum 1985 og 1986.
Neituðu að kryfja lík alnæmissjúklinga
Í bók Gunnhildar Örnu Gunnarsdóttur, Berskjaldaður, er að finna frásögn hjúkrunarfræðings af hræðslunni og fordómunum innan sem utan Borgarspítalans á níunda og tíunda áratugnum, þegar HIV-faraldurinn braust út.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri Reykjavíkur.
Eftirlitsaðilar fái heimildir til að skoða leiguhúsnæði
„Það sem maður situr svolítið eftir með í kjölfar brunans á Bræðraborgarstíg er að þar sem um íbúðarhúsnæði var að ræða er ábyrgðin [á eldvörnum] samkvæmt lögum og reglugerðum fyrst og fremst eigandans,“ segir Dagur B. Eggertsson borgarstjóri.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Schengen-samstarfið hefur átt undir högg að sækja vegna veirufaraldursins. Víða hefur innri landamærum svæðisins verið lokað. Þessi mynd er frá pólska landamærabænum Cieszyn í sumar, þar sem landamæralokun Tékka var mótmælt.
Sótt að Schengen
Árið 2020 hefur tekið á Schengen-samstarfið. Landamæralokanir vegna faraldursins, flóttamannamál og hryðjuverkaárásir hafa vakið upp spurningar um hvaða stefna skuli mörkuð og líklegt er að samstarfið taki einhverjum breytingum.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Mette Frederiksen forsætisráðherra komst við er hún ræddi við fjölmiðla eftir að hafa heimsótt minkabú í síðustu viku og rætt við bændur sem höfðu misst frá sér ævistarfið.
Minkaklúðrið
Danska ríkisstjórnin hefur sætt mikilli gagnrýni vegna minkamálsins svonefnda, þar sem margt hefur farið úrskeiðis. Nú síðast þegar ekki var fylgt tilmælum varðandi urðun hræjanna. Algjört klúður í eitt og allt segja danskir fjölmiðlar.
Kjarninn 29. nóvember 2020
Fimm manns sem voru gestkomandi á heimili Víðis og eiginkonu hans síðasta laugardag eru smituð af kórónuveirunni.
Ellefu urðu útsett fyrir smiti á heimili Víðis
Auk Víðis Reynissonar yfirlögregluþjóns og eiginkonu hans eru fimm manns í nærumhverfi hjónanna, sem voru gestkomandi á heimili þeirra síðasta laugardag, smituð af kórónuveirunni. Víðir segir hjónin hafa verið verulega slöpp í gær, en skárri í dag.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar