Hvað vissi ráðherrann?

Danskir þingmenn vilja fá að vita hvort samgönguráðherra landsins hafi haustið 2019 sagt þinginu allt sem hann vissi um öryggismál á Kastrup flugvelli. Málið snýst um biluð flugbrautarljós sem hefðu getað valdið stórslysi.

Þotuhreyflar sem keyrðir eru á fullu afli í flugtaki mynda mikinn sogkraft og geta sogað að sér hluti sem liggja á brautinni. Og flugbrautarljósin sjálf, ef ekki er tryggilega gengið frá þeim.
Þotuhreyflar sem keyrðir eru á fullu afli í flugtaki mynda mikinn sogkraft og geta sogað að sér hluti sem liggja á brautinni. Og flugbrautarljósin sjálf, ef ekki er tryggilega gengið frá þeim.
Auglýsing

Í nóv­em­ber árið 2019 komst dag­blaðið Politi­ken á snoðir um drög að skýrslu um fjögur svo­nefnd  „óör­ugg til­vik“ (usikre for­hold) á Kastr­up-flug­velli. Mikil leynd hvíldi yfir skýrslu­drög­unum en blaða­menn Politi­ken, sem ekki sáu gögn­in, vissu að málið snérist um ljósin á flug­brautum vall­ar­ins. Í drög­unum var talað um braut­ar­ljós og í fyrstu töldu blaða­menn að málið varð­aði svo­nefndar ljósastik­ur. Síðar kom í ljós að um var að ræða ljós sem felld eru niður í flug­braut­ina sjálfa, bæði miðju hennar og út við jaðrana. Afmarka þannig braut­ina. Ljós­in, sem eru 30 senti­metrar í þver­mál, og vega um það bil 8 kíló, eru fest með boltum við stál­rör, sem grafin eru niður í braut­ina. Á Kastrup flug­velli eru um 9 þús­und slík ljós. 

Það sem hafði ger­st, hin svo­nefndu „óör­uggu til­vik“, lýsti sér í stuttu máli þannig að í nokkur skipti höfðu braut­ar­ljósin losnað úr fest­ing­un­um, ýmist að hluta eða alveg. Ljósin og hlutar úr þeim fund­ust síð­ar, á flug­braut­un­um. Í einu hinna alvar­legu til­vika ók flug­vél sem var á leið í stæði á „eitt­hvað“ sem lá á braut­inni. Þetta „eitt­hvað“ reynd­ist vera braut­ar­ljós sem hafði losn­að. Ekk­ert tjón hlaust af enda vélin á lít­illi ferð.

Alvar­legar afleið­ingar

Auka­hlutir á flug­brautum geta haft mjög alvar­legar afleið­ingar eins og dæmin sanna. 25. júlí árið 2000 fórst Concorde þota í flug­taki frá Charles de Gaul­le-flug­vell­inum við Par­ís, 109 voru um borð og fór­ust all­ir. Við rann­sókn slyss­ins kom í ljós að vélin hafði ekið á hlut sem lá á braut­inni og hafði losnað af annarri vél skömmu áður. Þegar Concorde vélin ók á hlut­inn sprakk og rifn­aði dekk og hluti þess reif gat á annan væng­inn og leki kom að elds­neyt­is­geymi. Þá braust eldur út og vélin hrap­aði til jarðar úr lít­ill hæð.

Auglýsing

6. maí árið 2014 lenti Boeing 747, oft kölluð Jum­bo, á flug­vell­inum í Tókýó eftir 12 tíma flug frá JFK flug­vell­inum í New York. Ekk­ert bar til tíð­inda á leið­inni en eftir lend­ingu upp­götv­að­ist gat neðan á búk vél­ar­inn­ar. Gatið var eftir braut­ar­ljós sem hafði losn­að, og lenti á vél­inni þegar hún tók á loft. Ljósið var sams­konar og notuð eru á flug­völlum víða um heim, þar á meðal á Kastr­up. Í ljós kom að eft­ir­liti með braut­ar­ljós­unum á flug­vell­inum í New York hafði verið veru­lega ábóta­vant og flug­vall­ar­stjór­inn var lát­inn taka pok­ann sinn.

Rangur frá­gangur skapar hættu

Eins og áður var nefnt eru nið­ur­felldu braut­ar­ljósin boltuð við und­ir­stöð­una sem grafin er niður í braut­ina. Þótt það virð­ist kannski ekki flókið að herða tvo eða fjóra bolta þannig að þeir losni ekki þarf eigi að síður að gera það með réttum hætti. Og þar hefur iðu­lega orðið mis­brest­ur. Og þannig var það einmitt á flug­vell­inum í Kaup­manna­höfn, rétt eins og á JFK flug­vell­inum í New York, frá­gangur ljósanna var ekki með réttum hætti.Flugbrautarljós eins og þau sem eru á Kastrup, af gerðinni atg FX850A. Mynd: atg Airports

Þotu­hreyflar sem keyrðir eru á fullu afli í flug­taki mynda mik­inn sog­kraft og geta sogað að sér hluti sem liggja á braut­inni. Kraft­ur­inn er svo mik­ill að hlutir eins og til dæmis flug­braut­ar­ljósin takast hrein­lega á loft og geta lent í hreyfl­inum sjálfum og stór­skemmt hann eða lent á flug­véla­búknum eins og raunin varð með Jumbo þot­una á JFK flug­vell­in­um. Hola eftir ljós sem hefur losnað getur líka valdið tjóni, eða slysi ef flug­vél­ar­hjól fer yfir hol­una. Dæmi eru um slíkt. Eftir því sem hjólin á flug­vél­inni eru minni því meiri er hætt­an.

Leyndu ástand­inu

Eftir að Politi­ken greindi frá skýrslu­drög­unum haustið 2019 kröfð­ust þing­menn þess að fá nán­ari vit­neskju um mál­ið. Benny Eng­el­brecht sam­göngu­ráð­herra vildi bíða eftir skýrsl­unni. Þegar skýrslan var til­bú­in, skömmu fyrir árs­lok 2019 mætti yfir­stjórn flug­vall­ar­ins á fund sam­göngu­nefndar þings­ins. Þar var farið yfir skýrsl­una sem nefnd á vegum yfir­stjórnar flug­vall­ar­ins hafði unnið en sam­göngu­nefnd þings­ins fékk ekki skýrsl­una sjálfa. Fram kom að við­haldi ljósa­bún­aðar vall­ar­ins væri mjög ábóta­vant og sama gilti um eft­ir­lit með ljós­un­um.Benny Engelbrecht, samgönguráðherra Danmerkur. Mynd: Af Facebook-síðu ráðherrans.



Yfir­stjórn flug­vall­ar­ins ákvað að ekki væri ástæða til að loka flug­vell­in­um, ástandið væri ekki svo alvar­legt. Á fund­inum með sam­göngu­nefnd þings­ins nefndi flug­vall­ar­stjórnin ekki eitt mjög mik­il­vægt atriði: þrír sér­fræð­ingar í örygg­is­mál­um, starfs­menn flug­vall­ar­ins, töldu að loka ætti flug­vell­inum í fimm til sjö daga meðan ljósa­bún­að­ur­inn yrði yfir­far­inn. Sögðu ekki for­svar­an­legt að ­leyfa flug­um­ferð eins og ástandið væri. 



Á þessu fimm til sjö daga tíma­bili sem um ræðir fóru um 560 þús­und manns um flug­völl­inn. Í stað þess að loka flug­vell­inum brá yfir­stjórnin á það ráð að loka brautum vall­ar­ins til skiptis meðan ljósa­bún­að­ur­inn var yfir­far­inn, sú ákvörðun stríðir gegn regl­um. Sam­kvæmt þeim má ekki halda flug­braut, þar sem örygg­is­mál eru ekki í lagi, opinni. Þess má geta að ­sér­fræð­ing­arnir tveir, sem nefndir voru hér að fram­an, voru í hópi þeirra fjöl­mörgu starf­manna flug­vall­ar­ins sem misstu vinn­una í kjöl­far kór­óna­veirunn­ar.

Sagði pabba að fljúga ekki

Síð­ast­lið­inn sunnu­dag, 14. febr­ú­ar, birti dag­blaðið Politi­ken (sem fyrst sagði frá mál­inu 2019) langa umfjöllun um braut­ar­ljósin á Kastr­up-flug­velli. Blaðið hafði rætt við tvo þeirra örygg­is­sér­fræð­inga ­sem töldu að skil­yrð­is­laust hefði átt að loka flug­vell­inum í um viku­tíma í sept­em­ber 2019. 

Sér­fræð­ing­arnir tveir eru ekki lengur starfs­menn flug­vall­ar­ins. Í við­tal­inu við Politi­ken kom fram að þeir hefðu, meðan þeir voru við störf verið bundnir þagn­ar­skyldu. Annar þeirra sagð­ist hafa rofið þagn­ar­skyld­una og í sept­em­ber 2019 sagt föður sín­um, sem ferð­ast mikið með flugi, að hann skyldi halda kyrru fyr­ir, í til­tek­inn daga­fjölda. Án þess að til­greina nákvæm­lega ástæð­ur.

Hvað vissi ráð­herrann?

Umfjöllun Politi­ken og við­tölin við sér­fræð­ing­ana vöktu athygli þing­manna. Þeir vilja nú fá að vita hvað ráð­herr­ann vissi þegar sagt var frá skýrsl­unni um braut­ar­ljósin haustið 2019. ,,Hafi ráð­herrann vitað að örygg­is­sér­fræð­ingar vildu loka flug­vell­in­um, en brást ekki við er það mjög alvar­legt“ sagði einn þing­maður í við­tali vegna máls­ins.

Annar sagði það alvar­legt ef Sam­göngu­stofa (Trafik­styrel­sen) hafi ekki verið upp­lýst um allt inni­hald skýrsl­unnar á sínum tíma. Benny Eng­el­brecht sam­göngu­ráð­herra sagði að hann hefði þegar skrifað Sam­göngu­stofu og beðið um skýr svör við því hvaða upp­lýs­ingar menn þar á bæ hefðu fengið frá yfir­stjórn flug­vall­ar­ins. „Og ef Sam­göngu­stofa hefur vitað allt um málið vil ég fá að vita af hverju ekki var brugð­ist við,“ sagði ráð­herr­ann.

Nokkrir þing­menn hafa kraf­ist þess að sam­göngu­ráð­herr­ann geri hreint fyrir sínum dyr­um, segi afdrátt­ar­laust hvort hann vissi frá upp­hafi allt um inni­hald skýrsl­unn­ar. Málið sé grafal­var­legt „eini ljósi punkt­ur­inn er sá að ekki varð slys“ sagði þing­maður Ven­stre í við­tali vegna máls­ins.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík getur vel við unað. Allir flokkar innan hans hafa bætt við sig fylgi það sem af er kjörtímabilinu. Næst verður kosið í borginni eftir rúmt ár, 2022.
Fylgi Sjálfstæðisflokks í borginni dregst mikið saman og Samfylkingin mælist stærst
Vinstri græn næstum tvöfalda fylgi sitt í Reykjavík samkvæmt nýrri könnun og myndu bæta við sig borgarfulltrúa á kostnað Sjálfstæðisflokks. Allir flokkarnir í meirihlutanum bæta við sig fylgi en allir flokkar í minnihluta utan Sósíalistaflokks tapa fylgi.
Kjarninn 4. mars 2021
Það er að birta til í faraldrinum, ári eftir að hann hófst hér á landi.
Tíu fróðleiksmolar um faraldurinn á Íslandi
Við höfum kannski ekki átt sjö dagana sæla í ýmsum skilningi undanfarna mánuði en við fikrumst þó í átt að viku án greindra smita á ný sem hefur ekki gerst síðan í júlí. Frá upphafi faraldursins fyrir rúmu ári hafa samtals 104 dagar verið án nýrra smita.
Kjarninn 3. mars 2021
„Þetta er mjög krítísk staða – órói sem sýnir að kvika sé að brjóta skorpuna en óvíst hvert hún leitar og hvert þetta ferli fer.“
„Þetta er mjög krítísk staða“
„Þetta er mjög krítísk staða,“ segir Freysteinn Sigmundsson deildarforseti jarðvísindadeildar Háskóla Íslands um gosóróann á Reykjanesi sem sýni að kvika sé að brjóta jarðskorpuna „en óvíst hvert hún leitar og hvert þetta ferli fer“.
Kjarninn 3. mars 2021
Gunnar Ingiberg Guðmundsson
Allur afli á markað
Kjarninn 3. mars 2021
Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra.
„Engar hamfarir yfirvofandi“
Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá almannavörnum, segir sterkt merki um að gos sé að hefjast á Reykjanesi en bendir ennfremur á að engar hamfarir séu yfirvofandi.
Kjarninn 3. mars 2021
Óróapúlsinn mælist við Litla Hrút, suður af Keili.
Órói mælist á Reykjanesi
Eldgos er mögulega að hefjast á Reykjanesi. Það myndi ekki ógna byggð né vegasamgöngum. Óróapúls byrjaði að mælast kl. 14:20, en slíkir púlsar margra smárra jarðskjálfta mælast gjarnan í aðdraganda eldgosa. Síðast gaus á Reykjanesi á 13. öld.
Kjarninn 3. mars 2021
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er fyrsti flutningsmaður tillögunnar.
Mæla á fyrir tillögu um að Alþingi biðjist afsökunar á Landsdómsmálinu
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu sem felur í sér að Geir H. Haarde, og þeir þrír ráðherrar sem ekki var ákveðið að ákæra, verði beðin afsökunar á Landsdómsmálinu. Til stendur að mæla fyrir málinu í dag.
Kjarninn 3. mars 2021
Spyr hvar Alþingisappið sé
Sara Elísa Þórðardóttir, varaþingmaður Pírata, vill að komið verði á fót smáforriti þar sem almenningur getur sótt sér upplýsingar um störf þingsins. Forritið mætti fjármagna með sölu á varningi í gegnum netið.
Kjarninn 3. mars 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar