Á þröskuldi hörmunga „sem ekki er hægt að ímynda sér“

„Þetta er fordæmalaust. Þetta fólk hefur ekkert gert til að stuðla að loftslagsbreytingum en samt bitna þær helst á því.“ Hungursneyð er hafin á Madagaskar.

Mara litla í lækisskoðun. Hún var orðin vannærð en er nú hægt og bítandi að ná vopnum sínum með aðstoð lækna og hjúkrunarfræðinga.
Mara litla í lækisskoðun. Hún var orðin vannærð en er nú hægt og bítandi að ná vopnum sínum með aðstoð lækna og hjúkrunarfræðinga.
Auglýsing

Það rigndi síð­ast í maí. Og þá aðeins í tvær klukku­stund­ir. Reyndar hafa þurrkar geisað síð­ustu fjögur ár svo akrar líkj­ast nú helst sand­gryfj­um. Eyði­mörk­um. Þetta ástand er ekki bundið við bæinn Ifotaka, þar sem von­brigðin með hina tak­mörk­uðu úrkomu í maí voru gríð­ar­leg, heldur alla sunn­an­verða Madaga­skar, fjórðu stærstu eyju í heimi.

Sam­ein­uðu þjóð­irnar segja að eyja­skeggjar séu að upp­lifa fyrstu hung­ursneyð­ina sem lofts­lags­ham­farir munu valda. Það vildi eng­inn verða fyrstur en eins og spáð hafði verið bitna breyt­ingar á lofts­lagi af manna­völdum á þeim sem enga ábyrgð bera á þeim: Fólki sem ástundar að mestu sjálfs­þurft­ar­bú­skap. Fólki sem nú býr við sult vegna upp­skeru­brests og hefur sumt hvert neyðst til að leggja sér engi­sprettur og lauf­blöð til munns. Þús­undir búa nú þegar við hung­ursneyð og sama bíður um milljón manna til við­bót­ar.

Auglýsing

Á þeim svæðum þar sem þurrk­ur­inn er hvað mestur eru sum þorpin þegar mann­laus. Þar er ekki hægt að búa. Þar er ekk­ert að borða. Því það er engu að sá. Hungrið hefur líka tekið sinn toll af styrk fólks­ins. Það er orðið kraft­laust. Hreyfir sig hægt. Heldur helst kyrru fyr­ir.

„Mér líður illa og svo hef ég áhyggj­ur,“ segir sex barna móðir í þorp­inu Ato­by. „Á hverjum degi velti ég því fyrir mér hvað við getum borð­að.“

Hún vill flytja á frjósam­ari stað. En hún hefur ein­fald­lega ekki efni á því.

Karl­maður á fimm­tugs­aldri, sem hafði áður lifi­brauð sitt af því að rækta kassa­va, safnar nú eldi­viði. Fyrir hann fær hann viku­lega jafn­virði einnar skálar af hrís­grjón­um.

Barn vigtað á heilsugæsustöð í suðurhluta Madagaskar Mynd: UNICEF

Oft eru það ömm­urnar sem sjá um börnin þessa dag­ana. For­eldr­arnir eru farnir að leita að vinnu ann­ars stað­ar. Zem­ele fór með barna­barnið á heilsu­gæslu­stöð­ina til að fá hnetu­mauk. Það er aðeins skamm­tíma­lausn. Og ekk­ert til að lifa á til fram­búð­ar. En það hefur lítið sem ekk­ert rignt á land­skika fjöl­skyld­unnar í að verða þrjú ár. Það er ekki nóg með að það rigni ekki heldur er meiri vind­ur. Hann feykir sandi yfir þurra akrana. Jarð­veg­ur­inn er orð­inn nær­ing­ar­snauð­ur. „Þetta hefur verið slæmt áður en ekki svona slæmt,“ segir Zem­ele sem man tím­ana tvenna í sínum heima­hög­um.

Vannær­ing er ekki nýtt vanda­mál í suð­ur­hluta Madaga­sk­ar. Hún lætur á sér kræla reglu­lega. En þurrk­arnir nú eru þeir verstu í fjóra ára­tugi að mati Sam­ein­uðu þjóð­anna. Stjórn­völd á eyj­unni hafa litla burði til að veita þjóð­inni aðstoð. Hún kemur líka sjaldan og óreglu­lega. Hún er of lítil til að allir geti notið henn­ar.

Mann­úð­ar­sam­tökin Læknar án landamæra fara um svæðið á bíl, inn­rétt­uðum sem heilsu­gæslu­stöð. Þaðan er hnetu­m­auki dreift til barna sem þurfa mest á því að halda. Börn þyrp­ast að bíln­um, sum í fylgd ætt­ingja sinna, þegar hann stöðvast í þorp­un­um. Læknar og hjúkr­un­ar­fræð­ingar sam­tak­anna þurfa að vera fljót að koma auga á þau börn sem eru hvað vannærð­ust. Þau sem þurfa bráða­að­stoð. Þau eru tekin afsíð­is. Vigt­uð. Mál­band hringað um granna hand­legg­ina. Það þarf að for­gangs­raða. Níu ára gam­all drengur er einn þeirra sem kemst fram fyrir röð­ina í þorp­inu Befeno. Hann er um tutt­ugu kíló á þyngd. Hann er daufur til augn­anna. Allt bendir til nær­ing­ar­skorts. Honum eru gefin lyf og fæðu­bót­ar­efni.

Auglýsing

Alþjóða­stofn­anir skil­greina hung­ursneyð í fimm stig­um. Um 30 þús­und manns á sunn­an­verðri Madaga­skar eru á stigi fimm. Yfir milljón manns búa við alvar­legan mat­ar­skort og þurfa neyð­ar­að­stoð. Ótt­ast er að sú tala muni hækka umtals­vert á næst­unni. Það líður senn að byrjun októ­ber. Mán­uð­inum sem sáð er í akrana. Ef ekk­ert breyt­ist og það fljótt verður ekk­ert af því.

„Þetta er fólk sem hefur lifað af land­inu en hefur þurft að flýja vegna þurrka,“ segir Shelley Thakral, tals­kona mat­væla­að­stoðar Sam­ein­uðu þjóð­anna (WF­P). „Þau hafa misst lifi­brauð sitt og þau hafa þurft að selja allar eignir sín­ar.“

Fólk á þessum slóðum hefur getað leitað annað að tíma­bund­inni vinnu á milli upp­skera. En heims­far­aldur kór­ónu­veirunnar hefur þurrkað að mestu út slík tæki­færi sem flest eru bundin við ferða­þjón­ustu. Þannig hefur það verið í eitt og hálft ár. Engir túrist­ar. „Þetta eru mjög háska­legir tímar fyrir íbúa í suðr­in­u.“

Mynd: WFP

Madaga­skar ber ábyrgð á 0,01 pró­sent af kolefn­islosun heims­ins á ári en er á sama tíma þjóðin sem fær að finna harð­ast fyrir áhrif­unum af los­un­inni.

Í augum margra Vest­ur­landa­búa er Madaga­skar sann­kölluð ævin­týra­eyja. Hún birt­ist okkur í nátt­úru­lífs­myndum – og teikni­myndum – sem frjósöm og iðandi af dýra­lífi sem hvergi ann­ars staðar er að finna í víðri ver­öld.

Hung­ursneyðin nú er alvar­leg en hún átti sér þó ákveð­inn aðdrag­anda síð­ustu ár og jafn­vel ára­tugi. Tekjur á hvern íbúa hafa farið lækk­andi og fátækt verið að aukast. Ólga hefur einnig verið á hinu póli­tíska sviði og aðgangur fólks að grunn­þjón­ustu á öllum sviðum verið skert­ur.

Allt hefur þetta svo haft í för með sér að þegar neyð­ar­á­stand skapast, eins og tíðir upp­skeru­brestir nú, eru allir vara­sjóðir fólks tóm­ir. Og litla aðstoð að hafa frá stjórn­völd­um.

Madaga­skar er meðal fátæk­ustu ríkja heims og vannær­ing barna er stærsta ein­staka heil­brigð­is­vanda­málið sem blasir við.

Fjölskylda í Ambovombhéraði. Tvö barnanna þjást af vannæringu. Mynd: WFP

Hinir óvenju­legu og miklu þurrkar síð­ustu miss­eri hafa bein­línis lagt land­búnað á stórum svæðum á suð­ur­hluta eyj­unnar í rúst. Þar er ekki stund­aður stór­tækur land­bún­aður með nútíma tækjum og tól­um. Ræktun hvers og eins er smá í snið­um, allt að því sjálfs­þurft­ar­bú­skap­ur, þar sem fólk ræktar mat­væli á litlum land­skikum.

Mat­væla­að­stoð Sam­ein­uðu þjóð­anna segir Madaga­skar meðal þeirra tíu landa heims sem við­kvæmust eru fyrir ham­för­um. Nátt­úru­ham­farir á borð við felli­bylji, flóð og þurrka eru þar ofar­lega á blaði. Lofts­lags­breyt­ingar ýkja alla þessa þætti með enn alvar­legri afleið­ingum fyrir við­kvæm vist­kerfi.

„Þetta er for­dæma­laust. Þeir sem búa á Suð­ur­-Ma­daga­skar eiga engan þátt í lofts­lags­vánni en samt bitnar hún helst á þeim,“ segir Thakral. „Þeir keyra ekki bíla og þeir fljúga ekki með flug­vél­u­m.“

Eyjan þeirra er að hitna og þorna. Og þeir standa á þrös­k­uldi „hörm­unga sem ekki er hægt að ímynda sér,“ segir Jean Plet­inck sem starfað hefur með Læknum án landamæra í tæpa þrjá ára­tugi. „Það er erfitt að finna orð til að lýsa því sem ég hef orðið vitni að hérna.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Milljónir barna búa við hrikalegar aðstæður á átakasvæðum.
Pyntuð. Nauðgað. Drepin.
Börn á átakasvæðum eru ekki óhult á leiðinni í skólann. Ekki heldur á leiðinni á heilsugæslustöðina. Eða inni á heimilum sínum. Ofbeldi er kerfisbundið beitt gegn þeim. Þau eru látin bera sprengjur, þvinguð í hjónabönd. Svipt öryggi og vernd.
Kjarninn 28. júní 2022
Sigrún Huld Þorgrímsdóttir
Það er líf eftir greiningu
Kjarninn 28. júní 2022
Nicola Sturgeon fyrsti ráðherra Skotlands.
Stefnir á atkvæðagreiðslu um sjálfstætt Skotland í október 2023
Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins stefnir á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands á ný næsta haust – með eða án leyfis bresku ríkisstjórnarinnar.
Kjarninn 28. júní 2022
Guðmundur Andri Thorsson
Ráfað um í Keflavíkurgöngu
Kjarninn 28. júní 2022
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands hefur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar