Auglýsa skipulagsbreytingar þrátt fyrir ítrekuð varnaðarorð Skipulagsstofnunar

Skipulagsstofnun ítrekaði í vor þá afstöðu sína að vísa ætti ákvörðun um virkjun í Hverfisfljóti til endurskoðunar aðalskipulags Skaftárhrepps sem nú stendur yfir. Við því var ekki orðið og skipulagsbreytingar vegna áformanna nú verið auglýstar.

Tveir fossar, Faxi og Lambhagafoss, yrðu fyrir áhrifum af hinni fyrirhuguðu virkjun í Hverfisfljóti.
Tveir fossar, Faxi og Lambhagafoss, yrðu fyrir áhrifum af hinni fyrirhuguðu virkjun í Hverfisfljóti.
Auglýsing

Sveit­ar­stjórn Skaft­ár­hrepps hefur aug­lýst breyt­ingu á aðal­skipu­lagi og deiliskipu­lag fyrir fyr­ir­hug­aða virkjun við Hnútu í Hverf­is­fljóti. Virkj­un­in, sem yrði tæp­lega 10 MW að afli, er mjög umdeild og fékk afar nei­kvæða umfjöllun í áliti Skipu­lags­stofn­unar síð­asta sum­ar. Telur stofn­unin að hún myndi hafa „veru­lega nei­kvæð umhverf­is­á­hrif“ og að til­efni hafi verið til að meta áformin í ramma­á­ætl­un. Rökin séu m.a. þau að upp­haf­lega hafi hún átt að vera allt að 15 MW en hafi síðar verið útfærð sem 9,3 MW virkj­un. „Sú fram­kvæmd sem hér er til umfjöll­unar og for­saga hennar sýna veik­leika þess að miða við upp­sett afl sem við­mið um það hvaða fram­kvæmdir skulu teknar fyrir í ramma­á­ætl­un,“ sagði í áliti Skipu­lags­stofn­unar á umhverf­is­á­hrifum Hnútu­virkj­un­ar. „Um­fang fyr­ir­hug­aðrar 9,3 MW virkj­unar í Hverf­is­fljóti er að mestu sam­bæri­legt fyrri áformum um 15 MW virkj­un.“

Auglýsing

Áform land­eig­anda í Dals­höfða um virkjun Hverf­is­fljóts hafa verið uppi í nokkuð langan tíma. Árið 2006 var lögð fram fyr­ir­spurn um mats­skyldu 2,5 MW rennsl­is­virkj­unar til Skipu­lags­stofn­un­ar. Þau áform voru svipuð og nú eru uppi, nema hvað upp­sett afl virkj­unar var mun minna. Skipu­lags­stofnun taldi að fram­kvæmdin ætti ekki að vera háð mati á umhverf­is­á­hrif­um. Sú ákvörðun var kærð til umhverf­is­ráð­herra sem sneri ákvörðun Skipu­lags­stofn­unar við. Í fram­hald­inu lagði fram­kvæmd­ar­að­ili fram til­lögu að mats­á­ætlun sem Skipu­lags­stofnun féllst á árið 2008.

­Sam­kvæmt mats­á­ætl­un­inni var áformað að reisa 15 MW virkj­un. Þau áform voru þau sömu og nú nema hvað afl­setn­ing var hærri. Eftir að ákvörðun um mats­á­ætlun lá fyrir voru fram­kvæmda­á­form lögð til hliðar og ekki tekin upp fyrr en árið 2016. Ný áform um virkjun eru byggð á gömlum grunni og sú fram­kvæmd sem nú er áformuð byggir að mestu á eldri hug­myndum frá 2006 og 2008.

Virkj­un­ar­svæðið er fyr­ir­hugað í hinu tæp­lega 240 ára gamla Eld­hrauni sem rann í Skaft­ár­eldum á árunum 1783-1784. Skaft­ár­eldar voru eitt mesta eld­gos Íslands­sög­unnar og þriðja mesta hraun sem runnið hefur á jörð­inni frá ísald­ar­lok­um. Um þetta atriði fjall­aði Skipu­lags­stofnun sér­stak­lega í áliti sínu og var það nið­ur­staða stofn­un­ar­innar að virkj­unin myndi hafa nei­kvæð áhrif á Skaft­ár­elda­hraun sem hefði mikið vernd­ar­gildi bæði á lands­vísu og heims­vísu. Ekki væri hægt að að horfa til stærðar hrauns­ins og hlut­falls­legs rasks þess líkt og gert væri í mats­skýrslu og bent var á að um jarð­minjar væri að ræða sem nytu sér­stakrar verndar í nátt­úru­vernd­ar­lög­um. Þeim skuli ekki raska nema brýna nauð­syn beri til og að almanna­hags­munir séu í húfi. „Skipu­lags­stofnun telur að ekki hafi verið sýnt fram á brýna nauð­syn fyrir röskun á Skaft­ár­elda­hraun­i,“ segir svo í álit­inu og að í ljósi sér­stöðu þess verði að gera kröfu um að sýnt verði fram á það með afdrátt­ar­laus­ari hætti í skipu­lags­gerð og áður en kemur til leyf­is­veit­inga.

Margra ára gömul hug­mynd

Í gild­andi aðal­skipu­lagi Skaft­ár­hrepps er gert ráð fyrir allt að 40 MW virkjun í Hverf­is­fljóti. Í aðal­skipu­lags­breyt­ing­unni sem nú hefur verið aug­lýst er lagt til að gert verði ráð fyrir 9,3 MW virkj­un, að iðn­að­ar­svæð­inu verði hnikað til og legu aðrennsl­is- og veitu­ganga breytt í sam­ræmi við umhverf­is­mat og grunn­hönn­un.

Sam­tímis hefur verið aug­lýst til­laga að deiliskipu­lagi vegna virkj­un­ar­inn­ar. Það tekur til allra mann­virkja henn­ar, bygg­inga, vega og ann­arra fram­kvæmda. Þá tekur það einnig til efn­is­náma og efn­islos­un­ar­svæða, auk veg­teng­inga að þessum svæð­um. „Mark­mið deiliskipu­lags­ins er að sýna fyr­ir­hug­aðar bygg­ingar auk stíflu­mann­virkja og lóns,“ segir í aug­lýs­ing­unni. Stærð deiliskipu­lags­svæð­is­ins er 84,2 hekt­ar­ar.

Auglýsing

Í grein­ar­gerð með til­lögu að breyttu aðal­skipu­lagi, sem Land­mótun vinnur og er tíma­sett í mars, segir að þegar afl­setn­ing hinnar fyr­ir­hug­uðu virkj­unar var sett fram árið 2008, og hún þá áætluð 15 MW, hafi það verið byggt á renns­l­is­tölum sem safnað var saman á árunum 1981-2005. „Síðan þá hafa farið fram rennsl­is­mæl­ingar ofar í ánni við fyr­ir­hugað stíflu­stæði árið 2006 og frá des­em­ber 2016. Þær mæl­ingar eru nákvæm­ari með til­liti til virkj­aðs rennslis á virkj­un­ar­stað og sýna að hag­kvæm­asta afl er mun minna en áður var talið eða um 9 MW.“ Einnig segir að mark­mið breyt­ing­ar­innar sé að auka raf­orku­ör­yggi á svæð­inu og fram­leiða raf­magn til sölu á almennum mark­aði.

Deiliskipu­lags­til­lagan er unnin af Land­mótun og Mann­viti. Hún er einnig tíma­sett í mars í ár. Í hvor­ugri til­lög­unni er fjallað um nið­ur­stöður álits Skipu­lags­stofn­unar frá því í fyrra­sumar en minnst á að það liggi fyrir og þess getið í heim­ilda­skrá.

Hverfisfljót. Mynd: Úr deiliskipulagstillögu

Í athuga­semdum Skipu­lags­stofn­unar við skipu­lags­til­lög­urn­ar, sem gefnar voru út í lok apríl og birtar eru á heima­síðu Skaft­ár­hrepps, ítrekar stofn­unin að um sé að ræða skipu­lags­á­kvörðun vegna fram­kvæmdar sem myndi hafa í för með sér „var­an­leg og óaft­ur­kræf umhverf­is­á­hrif“. Af fund­ar­gerðum sveit­ar­stjórn­ar, umsögnum og athuga­semdum stofn­ana og ein­stak­linga vegna skipu­lags- og mats­lýs­ingar megi ráða að verk­efnið sé umdeilt, einkum í ljósi lík­legra umhverf­is­á­hrifa. „Í ljósi þess telur Skipu­lags­stofnun ástæðu til að sveit­ar­stjórn vísi ákvörðun um virkjun í Hverf­is­fljóti til end­ur­skoð­unar aðal­skipu­lags sveit­ar­fé­lags­ins sem nú stendur yfir, og skoði heild­stætt allar mögu­legar leiðir til úrbóta á afhend­ingar­ör­yggi raf­orku í sveit­ar­fé­lag­in­u,“ segir í athuga­semd­un­um. „Í þeirri vinnu taki sveit­ar­stjórn afstöðu til þess hvers konar raf­orku­fram­leiðsla verði heim­iluð í sveit­ar­fé­lag­inu og hvaða tæki­færi skap­ast til atvinnu­upp­bygg­ingar með orkufram­leiðslu og trygg­ara afhend­ingar­ör­ygg­is.“

Auglýsing

Þá ítrekar stofn­unin enn­fremur að hún telji að ekki hafi verið sýnt fram á að brýnir almanna­hags­munir séu til staðar fyrir röskun Skaft­ár­elda­hrauns og að for­senda fyrir leyf­is­veit­ingum sé að við skipu­lags­gerð verði sýnt fram á slíka hags­muni með skýrum hætti. Jafn­framt telur stofn­unin að þörf sé á að við skipu­lags­gerð­ina verði skoðað hvort það rask á hraun­inu sem fram­kvæmd­inni fylgi sé ásætt­an­legt. Stofn­unin gerir fleiri athuga­semdir við til­lög­urnar en bendir að lokum á að ekki sé gerð athuga­semd við að aðal­skipu­lags­til­lagan verði aug­lýst, þegar brugð­ist hafi verið við athuga­semdum og ábend­ingum stofn­un­ar­inn­ar. „Að öðrum kosti ber sveit­ar­stjórn að birta athuga­semdir Skipu­lags­stofn­unar með til­lög­unni á aug­lýs­inga­tíma.“

Það er gert og því ljóst að sveit­ar­stjórn valdi þann kost í stað þess að bregð­ast við athuga­semdum stofn­un­ar­innar í hinum aug­lýstu til­lög­um.

Umdeilt innan sveit­ar­stjórnar

Virkj­ana­á­formin hafa ekki aðeins verið gagn­rýnd af íbúum hrepps­ins og ýmsum hags­muna­að­il­um, s.s. í ferða­þjón­ustu, heldur hafa þau verið umdeild innan sveit­ar­stjórn­ar­inn­ar. Á fundi stjórn­ar­innar í maí, þar sem sam­þykkt var af meiri­hluta sveit­ar­stjórn­ar­manna að aug­lýsa til­lög­urn­ar, lét Jóna Björk Jóns­dótt­ir, full­trúi Z-list­ans, Sólar í Skaft­ár­hreppi, bóka að flokk­ur­inn tæki undir nið­ur­stöður Skipu­lags­stofn­unar um að fram­kvæmdin hefði í för með sér var­an­leg og óaft­ur­kræf umhverf­is­á­hrif. „Bent er á að ekki hefur verið sýnt fram á að fram­kvæmdin sé sú leið sem fara þurfi til að tryggja afhend­ingar­ör­yggi raf­magns í sveit­ar­fé­lag­inu. Eðli­legt er að sveit­ar­stjórn vísi ákvörðun um virkjun í Hverf­is­fljóti til end­ur­skoð­unar aðal­skipu­lags og þar verði allar leiðir til úrbóta á afhend­ingar­ör­yggi raf­orku skoð­að­ar.“

Frestur til að skila athuga­semdum við til­lög­urnar er til og með 1. júlí. Þeim skal skila skrif­lega á net­fangið bygg@klaust­ur.is eða á skrif­stofu Skaft­ár­hrepps á Kirkju­bæj­ar­klaustri.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Alls segjast 55 prósent svarenda í könnun Maskínu fremur eða mjög andvíg gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Andstaða við gjaldtöku í jarðgöngum mismikil eftir því hvaða flokk fólk kýs
Kjósendur Viðreisnar eru líklegastir til að styðja gjaldtöku í jarðgöngum en kjósendur Sósíalistaflokksins eru líklegastir til að vera andvígir gjaldtöku, samkvæmt niðurstöðum úr könnun Maskínu á afstöðu til gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Hið sænska velferðarríki í faðmi nýfrjálshyggju
Á síðustu þrjátíu árum hafa átt sér stað talsverðar breytingar í bæði heilbrigðis- og menntakerfi Svíþjóðar. Ef til vill má rekja þau samfélagsvandamál sem nú tekist er á um í aðdraganda þingkosninga til þessara breytinga.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Draugaskipið
Skammt undan ströndum Jemen liggur skip við festar. Ekki væri slíkt í frásögur færandi nema vegna þess að skipið, sem er hlaðið olíu, hefur legið þarna í sjö ár og er að ryðga í sundur. Ef olían færi í sjóinn yrði tjónið gríðarlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Róbert Wessman er forstjóri Alvogen og Alvotech.
Dalur Róberts Wessman afskrifaði 135,2 milljónir af skuldum Birtings
Velta tímaritaútgáfunnar Birtings dróst saman um fimmtung í fyrra og föstum starfsmönnum var fækkað úr 25 í 12. Rekstrartap var 74 milljónir króna og eigið fé er neikvætt. Samt skilaði Birtingur hagnaði, vegna þess að seljendalán var afskrifað.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Örn Bárður Jónsson
Víða leynist viðurstyggðin
Kjarninn 6. ágúst 2022
Ásgeir Jónsson er seðlabankastjóri.
Seðlabankastjóri verði formaður fjármálaeftirlitsnefndar bankans
Alþingi ákvað, er verið var að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, að láta seðlabankastjóra ekki leiða fjármálaeftirlitsnefnd bankans, m.a. vegna mögulegrar orðsporðsáhættu. Það fyrirkomulag hefur ekki reynst sérlega vel og nú á að breyta lögum.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar