Borgarstjórar skyldaðir til handabanda

Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.

Danmörk
Auglýsing

Árið 1241, sama ár og Snorri Sturlu­son var veg­inn í Skál­holti, voru Jósku lög­in, fyrstu rík­is­lög Dan­merk­ur, stað­fest. Það gerði Valde­mar kon­ungur annar (Valde­mar Sejr) við sér­staka athöfn í Vor­ding­borg á Suð­ur­-Jót­landi. Þegar skrifað hafði verið undir laga­skjal­ið, sem hefst á orð­unum „með lögum skal land byggja“ tók­ust menn í hend­ur. Danir rekja sögu handa­bands­ins þar í landi til þessa atburð­ar. Fram­vegis varð það siður í Dan­mörku að takast í hendur til að stað­festa sam­komu­lag.

Johannes Nør­regaard Frand­sen fyrr­ver­andi pró­fessor telur að það hafi fyrst verið í lok 19. aldar að Danir fóru að nota handa­band til að heils­ast og kveðj­ast. Þá voru það fyrst og fremst jafn­ingar sem það gerðu. Það var ekki fyrr en komið var langt fram á síð­ustu öld að t.d. bóndi og hátt­settur emb­ætt­is­maður tók­ust í hend­ur, áður lyftu menn hatti eða hneigðu sig. Í dag, að minnsta kosti fram að COVID, hefur handa­band þótt sjálf­sögð kurt­eisi en ekki endi­lega tákn um gagn­kvæma virð­ingu.

Rík­is­borg­ara­rétt­ur­inn

Í Dan­mörku býr fjöldi erlendra rík­is­borg­ara, sumir um skemmri tíma, aðrir árum sam­an. Árlega sækja margir þeirra um danskan rík­is­borg­ara­rétt. Rík­is­borg­ara­rétt­inum fylgja ýmis rétt­indi, meðal ann­ars rétt­ur­inn til að taka þátt í þing­kosn­ing­um. 1. sept­em­ber 2015 tóku gildi í Dan­mörku lög sem heim­ila tvö­faldan rík­is­borg­ara­rétt. Það þýðir að rík­is­borg­arar ann­arra landa sem heim­ila slíkt, t.d. Íslands, þurfa ekki að afsala sér rík­is­borg­ara­rétt­in­um, þótt sótt sé um að ger­ast danskur rík­is­borg­ari.

Auglýsing

Margoft breytt og skil­yrði hert

Lög­unum um rík­is­borg­ara­rétt í Dan­mörku, rétt­ara sagt skil­yrð­unum til að geta orðið danskur rík­is­borg­ari hefur margoft verið breytt. Kröf­urnar sem þarf að upp­fylla oft­ast hert­ar. Árið 2018, í tíð rík­is­stjórnar Lars Løkke Rasmus­sen, voru gerðar umtals­verðar breyt­ingar á þessum kröf­um. Meðal ann­ars þurftu umsækj­endur nú að gang­ast undir þekk­ing­ar­próf um sögu Dan­merkur ásamt dönsku­prófi.

Árið 2018, í tíð ríkisstjórnar Lars Løkke Rasmussen, voru gerðar umtalsverðar breytingar á kröfum til þess að geta orðið danskur ríkisborgari. Mynd: EPA

Íslend­ingar og aðrir Norð­ur­landa­búar eru und­an­þegnir þessum próf­um, sem hafa bæði þótt erfið og smá­smugu­leg. Dag­blaðið Berl­ingske lagði prófin fyrir stóran hóp inn­fæddra Dana, meira en helm­ingur þeirra féll á sögu­próf­inu en flestir náðu dönsku­próf­inu. Sú breyt­ing varð líka á skil­yrð­unum að nú þurfti umsækj­andi að sýna fram á níu ára sam­fellda búsetu í Dann­mörku, hafði áður verið sjö ár.

Umdeilda skil­yrðið

Eitt skil­yrð­anna í lög­unum frá 2018 vakti sér­staka athygli, og hafði reyndar mikið verið rætt í þing­inu, og valdið deil­um. Þegar umsækj­andi rík­is­borg­ara­réttar hefur fengið að vita að hann upp­fylli skil­yrðin er honum gert að mæta í ráð­hús sveit­ar­fé­lags­ins, á til­teknum degi, rík­is­borg­ara­deg­inum svo­nefnda. Árlega er hald­inn að minnsta kosti einn slíkur í hverju sveit­ar­fé­lagi, tveir í stærri bæj­um. Þegar umsækj­and­inn mæt­ir, hann skal áður hafa til­kynnt þátt­töku, þarf hann að gera tvennt: und­ir­rita skjal þar sem hann lofar að virða dönsk lög og regl­ur, og halda í heiðri danska siði. Þetta vefst sjaldn­ast fyrir umsækj­and­an­um. Öðru gegnir um hið síð­ara, loka­hnykk­inn. Í lög­unum frá 2018 segir að stað­fest­ing rík­is­borg­ara­rétt­ar­ins felist í handa­bandi umsækj­anda og emb­ætt­is­manns, sem stjórnar athöfn­inni. Þetta lítur ekki út fyrir að vera flók­ið. Þegar þetta var rætt í danska þing­inu 2018 sagði Inger Støjberg, þáver­andi ráð­herra inn­flytj­enda­mála, þetta mjög ein­falt: ekk­ert handa­band, eng­inn rík­is­borg­ara­rétt­ur.

Í lögunum frá 2018 segir að staðfesting ríkisborgararéttarins felist í handabandi umsækjanda og embættismanns, sem stjórnar athöfninni.

Handa­band ekki endi­lega ein­falt

Þrátt fyrir yfir­lýs­ingar inn­flytj­enda­ráð­herr­ans er þetta með handa­bandið ekki alveg ein­falt.

Meðal umsækj­enda má ætíð gera ráð fyrir að séu margir sem ekki geta hugsað sér að taka í hönd­ina á ein­stak­lingi af gagn­stæðu kyni, til dæmis af trúar­á­stæð­um, eða bara yfir­leitt að taka í hönd­ina á ókunn­ug­um. Í lög­unum stendur að nýi rík­is­borg­ar­inn skuli taka í hönd­ina á borg­ar­stjór­an­um, eða full­trúa hans. Sumar bæj­ar­stjórnir hafa brugðið á það ráð að hafa tvo emb­ætt­is­menn, karl og konu, til staðar við athöfn­ina. Inger Støjberg, ráð­herra sagði í blaða­við­tali að það væri sinn skiln­ingur að það ætti að vera borg­ar- eða bæj­ar­stjór­inn sem tæki í hönd­ina á nýja rík­is­borg­ar­an­um. „Hvernig ráð­herra skilur þetta eða hitt skiptir ekki máli, það eru lögin sem gilda,“ sagði einn borg­ar­stjóri, sem bætti því við að það væri eig­in­lega hreint ótrú­legt að handa­band skuli vera skil­yrði rík­is­borg­ara­rétt­ar­ins. Nokkur brögð ku hafa verið að því að borg­ar­stjórar og emb­ætt­is­menn hafi ekki fylgt lög­unum um handa­bandið og séð í gegnum fingur við ein­stak­linga sem ekki hafa viljað taka í hönd­ina á emb­ætt­is­manni.

Þeir sem neita handa­band­inu

Ef umsækj­andi neitar að taka í hönd­ina á full­trú­anum frá bænum þegar á hólm­inn er komið fær hann, sam­kvæmt lög­un­um, ekki rík­is­borg­ara­rétt­inn, en hefur hins vegar tvö ár til að hugsa sinn gang.

Ef við­kom­andi end­ur­nýjar ekki umsókn­ina innan þess tíma verður hann að byrja allt umsókn­ar­ferlið upp á nýtt.

Margir ósáttir við handa­bands­skil­yrðið

Þegar rík­is­borg­ara­lögin voru til með­ferðar í þing­inu árið 2018 voru skoð­anir þing­manna skipt­ar. Jafn­að­ar­menn, sem þá voru í stjórn­ar­and­stöðu, sátu hjá við atkvæða­greiðslu í þing­inu, sögðu út í hött að þingið væri að greiða atkvæði um handa­band. Síðan þetta var eru liðin þrjú ár.

Strang­ari reglur og borg­ar­stjóri skal rétta fram hönd­ina

Eins og nefnt var hér framar hafa gegnum árin verið gerðar fjöl­margar breyt­ingar á lögum um rík­is­borg­ara­rétt. Þær hafa nær und­an­tekn­inga­laust snú­ist um hert skil­yrði. Nú hefur meiri­hluti flokka á danska þing­inu náð sam­komu­lagi um ýmsar breyt­ingar og þær miða allar að því að herða regl­urnar og auka kröfur til umsækj­end­anna. Í við­tali við dag­blaðið Information sagði Krist­ian Mølgaard lög­mað­ur, og for­maður Lands­sam­bands verj­enda (Lands­for­en­ingen af For­svarsa­dvoka­ter) nýju lög­unum beint gegn ung­menn­um. Einkum þeim sem kom­ist hefðu í kast við lög­in. Hann nefndi sem dæmi að 17 ára ung­lingur sem fengið hefur 60 daga skil­orðs­bund­inn dóm á aldrei mögu­leika á að sækja um rík­is­borg­ara­rétt.

Enn­fremur segir í nýju lög­unum að ein­stak­lingur sem hefur fengið sekt, 3 þús­und krónur danskar (61 þús­und íslenskar), eða hærri getur ekki sótt um rík­is­borg­ara­rétt fyrr en sex ár verða liðin frá því að sektin var ákveð­in. Sömu­leiðis segir að ein­stak­lingur sem sækir um rík­is­borg­ara­rétt skuli hafa verið í fullu starfi í þrjú og hálft ár af síð­ustu fjórum árum. Þetta skil­yrði getur sett strik í reikn­ing hjá mörg­um, sem vegna COVID-19 hafa misst vinn­una og geta því ekki sýnt fram á óslitið vinnu­sam­band í 42 mán­uði, þegar sótt er um. Eva Ers­bøll sér­fræð­ingur á sviði mann­rétt­inda­mála sagð­ist, í við­tali við danska útvarp­ið, telja að nýju lögin auki ójöfn­uð. „Að úti­loka stóran hóp frá því að ger­ast full­gildir danskir þegnar er ekki góð leið.“

Mörgum þykir einkennilegt að jafnaðarmenn skuli styðja „handabandið“ í ljósi þess að fyrir aðeins þremur árum voru þeir mjög mótfallnir því og sátu hjá við atkvæðagreiðsluna. Mynd: Bára Huld Beck

Og svo er það handa­bandið

Fram­vegis skal það vera ófrá­víkj­an­leg skylda að sá sem sækir um rík­is­borg­ara­rétt, og upp­fyllir skil­yrð­in, skuli taka í hönd­ina á borg­ar­stjór­anum í sínum bæ (Danir kalla alla bæj­ar­stjóra borg­ar­stjóra) á rík­is­borg­ara­deg­in­um. Þetta sagði ráð­herra inn­flytj­enda­mála eiga að koma í veg fyrir að sumir kom­ist hjá því að stað­festa rík­is­borg­ara­rétt­inn „eins og við vitum að brögð hafa verið að“. Mörgum þykir ein­kenni­legt að jafn­að­ar­menn skuli styðja „handa­band­ið“ í ljósi þess að fyrir aðeins þremur árum voru þeir mjög mót­fallnir því og sátu hjá við atkvæða­greiðsl­una.

Margir borg­ar­stjór­ar, úr öllum flokk­um, hafa lýst óánægju með að þingið skuli með þessum hætti skipta sér af slíku smá­at­riði sem handa­bandi. Einn sagði, kannski meira í gamni en alvöru ,,maður er stein­hissa á að ekki skuli vera kveðið á um hvort handa­bandið skuli vera þétt og hvað það eigi að vara leng­i“.

Rík­is­borg­ara­dag­ur­inn, eða dag­arn­ir, eru ekki þeir sömu um allt land, í Kaup­manna­höfn verður hann næst 22. júní.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar