Harmleikurinn í Field‘s

Hátt á annað þúsund manns hafa leitað sérfræðiaðstoðar í kjölfar voðaverkanna í vöruhúsinu Field´s í Kaupmannahöfn 3. júlí. Margir spyrja sig hvort hægt hefði verið að koma í veg fyrir að sá grunaði gripi til örþrifaráða sem kostuðu þrjú mannslíf.

Fjölmennt var á minningarathöfn um fórnarlömb skotárásarinnar í síðustu viku.
Fjölmennt var á minningarathöfn um fórnarlömb skotárásarinnar í síðustu viku.
Auglýsing

Sunnu­dag­ur­inn 3. júlí 2022 líður Dönum lík­lega seint úr minni. Ekk­ert benti til að þessi sól­ar­dagur þar sem Danir á öllum aldri nutu veð­ur­blíð­unnar yrði öðru­vísi en margir aðrir góð­viðr­is­dag­ar. Eins og ævin­lega um helgar voru mörg þús­und manns í vöru­hús­inu Field´s á Ama­ger í Kaup­manna­höfn.

Field´s er eitt stærsta vöru­hús á Norð­ur­lönd­um, þar eru um það bil 140 versl­an­ir, 22 veit­inga- og kaffi­stað­ir, ball­ett­skóli, nudd­stof­ur, jóga­skóli, snyrti­stof­ur, apó­tek og fleira mætti telja. Field´s var opnað árið 2004 og fyr­ir­fram spáðu margir vöru­hús­inu ekki bjartri fram­tíð, ef svo mætti segja. Svart­sýn­is­spár rætt­ust ekki, og strax fyrstu vik­una komu um það bil 250 þús­und manns í Field´s.

Auglýsing

Á þeim 18 árum sem liðin eru frá opnun Field´s hefur ýmis­legt breyst, versl­anir hafa komið og far­ið. Í ágúst 2015 opn­aði Nor­disk Film kvik­mynda­hús í Fields, þar eru níu salir með sætum fyrir 1.400 manns. Í við­tali fyrir nokkrum árum var fram­kvæmda­stjóri Field´s spurður hver væri gald­ur­inn bak­við starf­sem­ina. Hann sagði að til að fólk vildi koma í vöru­hús eins og Field´s þyrfti fjöl­breytni. Nokkrar lyk­il­versl­anir væru nauð­syn og nefndi í því sam­bandi stór­versl­un­ina Bilka, Magasin, H&M, Zara og Elgig­an­t­en. Ætíð hefði verið lögð áhersla á að í Field´s væri fjöl­breytt úrval versl­ana, eitt­hvað fyrir alla, og það hefði að sínu mati tek­ist sagði fram­kvæmda­stjór­inn.

Klukkan 17.35 var hringt

Þótt veðrið væri gott þennan sunnu­dag hafði danska lög­reglan víða um land í nógu að snú­ast. Ekki síst varð­andi umferð­ina, þriðji áfangi hjól­reiða­keppn­innar Tour de France var far­inn þennan dag og sömu­leiðis voru margir, sem sótt höfðu Hró­arskeldu­há­tíð­ina, á heim­leið. Þetta var til við­bótar „hefð­bund­inni“ sunnu­dags­um­ferð, eins og varð­stjóri í dönsku lög­regl­unni komst að orði.

Lögreglumaður vaktar inngang í verslunarmiðstöðina Field's eftir að tilkynnt var um árásina. Mynd: EPA

Klukkan 17.35 barst lög­reglu til­kynn­ing um skot­hríð í Field´s. Þar gengi vopn­aður maður um og skyti á fólk. Lög­regla brást skjótt við og fjöl­mennt lið fór þegar á stað­inn. Þrettán mín­útum síðar hafði lög­reglan hand­tekið 22 ára karl­mann, sem sat á hækjum sér skammt frá Field´s og tal­aði í síma þegar lög­reglan kom að hon­um, með riffil sér við hlið. Mað­ur­inn situr nú í gæslu­varð­haldi, á lok­aðri rétt­ar­geð­deild.

Þrír lét­ust og tíu særðir

Ekki liggur ljóst fyr­ir, hve lengi mað­ur­inn var inni í Field´s. Hús­ið, sem er vel á annað hund­rað þús­und fer­metra á stærð, er á þremur hæð­um. Á efstu hæð eru veit­inga­stað­ir, á annarri hæð versl­anir og kvik­mynda­hús og á jarð­hæð­inni versl­an­ir. Á upp­tökum og sam­kvæmt fram­burði vitna fór mað­ur­inn nokkuð víða á tveim efstu hæð­un­um. Þegar hann fór úr hús­inu hafði hann orðið þremur að bana og sært tíu til við­bót­ar, þrjá þeirra alvar­lega. Nokkrir hlutu skrámur þegar þeir forð­uðu sér úr hús­inu. Lög­regla hóf strax rann­sókn á því sem gerð­ist og hefur þegar talað við fjölda fólks sem var í hús­inu. Sú vinna tekur langan tíma að sögn tals­manns lög­regl­unn­ar.

Athyglin bein­ist að geð­heil­brigð­is­þjón­ust­unni

Danska lög­reglan hefur verið spör á upp­lýs­ingar þótt ýmis­legt hafi komið fram. Á frétta­manna­fundi upp­lýsti tals­maður lög­regl­unnar að dönsku geð­heil­brigð­is­þjón­ust­unni hefði verið kunn­ugt um mann­inn sem nú er í haldi, en vildi ekki útskýra það nán­ar.

Danskir fjöl­miðlar greindu frá því að skömmu áður en mað­ur­inn lét til skarar skríða hafi hann sím­leiðis reynt að ná sam­bandi við neyð­ar­línu geð­heil­brigð­is­mála en þar hefði eng­inn svar­að. Þessar fréttir hafa vakið mikla athygli og beint sjónum að stöðu geð­heil­brigð­is­mála í Dan­mörku.

Hundruð manna tóku til fótanna og forðuðu sér undan skothríð mannsins í Field's. Mynd: EPA

Rétt með­ferð og við­brögð breyta miklu

Gitte Ahle, rétt­arsál­fræð­ingur og fyrr­ver­andi for­maður dönsku geð­hjálp­ar­sam­tak­anna, Dansk Psyki­atrisk Selskab, skipu­lagði árið 2019 rann­sókn á afbrotum geð­sjúkra. Árið 2016 frömdu geð­sjúkir ein­stak­lingar í Dan­mörku sam­tals 218 afbrot, þar af voru 13 mann­dráp eða til­raunir til mann­dráps. Nið­ur­staða rann­sókn­ar­innar var að unnt hefði verið að koma í veg fyrir 11 til­vik af þessum 13 ef sá sem brotið framdi hefði fengið við­eig­andi hjálp. „Þetta eru slá­andi töl­ur,“ sagði Gitte Ahle.

Í við­tali við danska útvarp­ið, DR, sagð­ist Gitte Ahle telja að ástandið í dag væri óbreytt á þeim sex árum sem liðin eru frá rann­sókn­inni. „Umbætur ganga alltof hægt, það er ekki nóg að gera áætl­an­ir, þær hafa verið gerð­ar. En þær hafa ekki kom­ist í fram­kvæmd.“

Poul Videbech, pró­fessor í sál­fræði við Hafn­ar­há­skóla sagði í við­tali við danska útvarpið að geð­heil­brigð­is­þjón­ustan í Dan­mörku ætti í vök að verj­ast. Hann tók fram að hann væri ekki að vísa til þess sem gerð­ist í Field´s. „Við vitum að það eru alltof fá pláss á geð­hjúkr­un­ar­heim­ilum og alltof oft eru sjúk­lingar útskrif­aðir allt of fljótt, til að rýma fyrir öðr­um.“

Blómahaf á þeim stað þar sem fórnarlömb árásinnar týndu lífi. Mynd: EPA

Síma­þjón­ustan tak­mörkuð vegna fjár­skorts

Eins og nefnt var hér að framan hafa fjöl­miðlar greint frá því að mað­ur­inn sem lög­reglan hand­tók eftir ódæðin í Field´s hafi skömmu áður reynt að hringja í neyð­ar­línu geð­heil­brigð­is­mála en eng­inn hafi svarað í sím­ann. Fram hefur komið að vegna fjár­skorts geti síma­þjón­usta neyð­ar­lín­unnar ekki verið opin allan sól­ar­hring­inn og um helgar sé sömu­leiðis lok­að. Þetta hefur verið harð­lega gagn­rýnt.

Kosn­inga­lof­orð orðin tóm enn sem komið er

Úrbætur í geð­heil­brigð­is­málum var meðal kosn­inga­lof­orða jafn­að­ar­manna fyrir þing­kosn­ing­arnar árið 2019. Nú eru þrjú ár liðin af kjör­tíma­bil­inu en ekk­ert bólar á úrbót­un­um. Í jan­úar á þessu ári lagði Sund­heds­styrel­sen (hlið­stætt Land­lækn­is­emb­ætt­inu) fram áætlun um úrbætur og aðgerðir í geð­heil­brigð­is­málum en hún hefur ekki enn komið til kasta þings­ins. Þegar heil­brigð­is­ráð­herr­ann var spurður út í þetta á frétta­manna­fundi sagði hann að þetta væri á dag­skrá þings­ins í sept­em­ber.

Margir þing­menn hafa kraf­ist þess að málið verið tekið fyrir strax í næsta mán­uði þegar sum­ar­leyfi þing­manna lýk­ur. Ráð­herr­ann hefur lýst yfir að hann sé því sam­þykk­ur. Margir þing­menn hafa í við­tölum við fjöl­miðla sagt að brýnt sé að koma upp sól­ar­hrings síma­þjón­ustu sem þeir sem eigi við geð­rænan vanda að stríða geti haft sam­band við.

Auglýsing

Fram hefur komið að vel á annað þús­und manns hafa haft sam­band við neyð­ar­þjón­ustu Rauða kross­ins eftir skotárás­ina í Field´s. Svæð­is­ráð Kaup­manna­hafnar hefur haft tæp­lega 70 sér­fræð­inga til að svara í síma og veita aðstoð þeim sem á þurfa að halda eftir atburð­ina á sunnu­dag. Þeir hafa svarað um það bil eitt þús­und sím­tölum síðan á mánu­dags­morg­un.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sortuæxli myndast þegar fólk verður fyrir sólbruna og raunar þrefaldast líkurnar á að fólk þrói með sér húðkrabbamein við það eitt að sólbrenna á tveggja ára fresti.
Óttast fjölgun tilfella sortuæxla samhliða hlýnandi veðri
Sérfræðingar í Bretlandi óttast að tilfellum húðkrabbameins muni fjölga samhliða loftslagsbreytingum og hvetja fólk til að vera vart um sig í sólinni.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Kaupfélag Skagfirðinga hefur hagnast um 18 milljarða króna á fjórum árum
Eigið fé Kaupfélags Skagfirðinga, samvinnufélags í eigu 1.465 félagsmanna með höfuðstöðvar á Sauðárkróki, hefur þrefaldast frá árinu 2010 og er 49,5 milljarðar. Eignir félagsins eru metnar á tæplega 80 milljarða. Verðmætasta bókfærða eignin er kvóti.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Áfengi spilar afar stjórt hlutverk í danskri unglingamenningu.
Danskir menntaskólar endurhugsi drykkjumenninguna
Danska heilbrigðisstofnunin hefur sent menntaskólum landsins bréf þar sem óskað er eftir því að hætt verði að gera áfengi hátt undir höfði á viðburðum á vegum skólanna.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vilja gera óperuna aðgengilega fyrir Íslendinga
Kammeróperan ætlar að flytja meistarverkið Così fan tutte eftir Mozart íslensku á óperukvöldverði í Iðnó. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Korn frá Úkraínu loks á leið til Afríku á barmi hungursneyðar
Flutningaskip á vegum Sameinuðu þjóðanna er á leið til Afríku með fullan farm af korni frá Úkraínu. Um er að ræða fyrstu kornflutninga frá Úkraínu til Afríku síðan Rússland réðst inn í Úkraínu.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vindmyllurnar sem yrðu notaðar í vindorkuverið í Hvalfirði yrðu um 250 metrar á hæð. Þær yrðu á fjalli sem er 647 metrar á hæð og því sjást mjög víða að.
Vindorkuverið hefði „veruleg áhrif á ásýnd“ Hvalfjarðar og nágrennis
Hvalfjörður er þekktur fyrir fjölbreytt og fallegt landslag. Stofnanir segja „mjög vandasamt“ að skipuleggja svo stórt inngrip sem vindorkuver er á slíku svæði og að það yrði „mikil áskorun“ að ná sátt um byggingu þess.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Mikið var látið með HBO Max þegar streymisþjónustan var kynnt til leiks vorið 2020 og hún auglýst gríðarlega.
Bylting á HBO Max veldur því að veitan kemur seinna til Íslands og efnisframboð minnkar
Bið Íslendinga eftir HBO Max mun lengjast um rúm tvö ár. Ástæðan er sameining móðurfélags HBO við fjölmiðlarisann Discovery. Ný stjórn er í brúnni og allt virðist vera gert til að spara pening.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Kristjanía er eins konar undraland í miðri Kaupmannahöfn.
Kristjaníubúar fá tilboð
Danska ríkið hefur gert íbúum Kristjaníu tilboð sem felur í sér umtalsverðar breytingar frá núverandi skipulagi. Íbúum „fríríkisins“ myndi fjölga talsvert ef breytingarnar ganga eftir. Samningaviðræður milli íbúanna og ríkisins standa yfir.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokki