Kvóti Vísis var bókfærður á 13,4 milljarða í lok síðasta árs – Þungur gjalddagi lána á næsta ári

Í síðasta mánuði var tilkynnt um kaup Síldarvinnslunnar á útgerðinni Vísi á 31 milljarð króna. Kaupverðið virðist hátt miðað við að hagnað Vísis í fyrra og virði skipa og vinnslu. Það sem verið var að kaupa eru þó fyrst og fremst kvóti.

Vísir er með stóra hlutdeild í úthlutuðum þorskkvóta.
Vísir er með stóra hlutdeild í úthlutuðum þorskkvóta.
Auglýsing

Útgerð­ar­fyr­ir­tækið Vísir hf. hagn­að­ist um 797 millj­ónir króna í fyrra ef miðað er við gengi evru í árs­lok 2021. Velta fyr­ir­tæk­is­ins var um tíu millj­arðar króna á því ári og rekstr­ar­hagn­aður – hagn­aður fyrir afskrift­ir, skatta og fjár­magns­kostnað – var um tveir millj­arðar króna. Stjórn Vísis ákvað að arð­greiðsla til hlut­hafa, sem eru sex systk­ini, ætti að vera ein milljón evra eða um 148 millj­ónir króna á árs­loka­gengi síð­asta árs. 

Þetta kemur fram í árs­reikn­ingi Vísis fyrir síð­asta ár sem nýverið var birtur í árs­reikn­inga­skrá Skatts­ins. 

Til­kynnt var um kaup Síld­ar­vinnsl­unnar á öllu hlutafé í Vísi 10. júlí síð­ast­lið­inn. Útgerð­ar­ris­inn frá Nes­kaup­stað sagð­ist vera að borga 31 millj­arð króna fyrir Vísi. Sú tala skipt­ist þannig að skuldir upp á ell­efu millj­arða króna yrðu yfir­tekn­ar, sex millj­arðar króna yrðu greiddir í reiðufé og 14 millj­arðar króna með hluta­bréfum í Síld­ar­vinnsl­unni, þar sem miðað yrði með­al­tals­gengi síð­ustu fjög­urra vikna á undan við­skipt­un­um. Frá þeim tíma hefur gengi bréfa í Síld­ar­vinnsl­unni hækkað um tæp átta pró­sent og virði þeirra hluta­bréfa sem systk­ina­hóp­ur­inn sem á nú Vísi fær sem afgjald fyrir fyr­ir­tækið hefur þegar auk­ist um 1,1 millj­arð króna, upp í 15,1 millj­arð króna. 

Margt bendir til þess að afla­heim­ildir séu van­metnar í árs­reikn­ingi

En hvað er verið að kaupa? Helstu bók­færðu eignir Vísis eru ann­ars vegar afla­heim­ildir sem metnar voru á 90,9 millj­ónir evra, alls um 13,4 millj­arða króna á árs­loka­gengi síð­asta árs. Afla­heim­ildir eru nær und­an­tekn­ing­ar­laust van­metnar í reikn­ingum sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja, en fyrir við­skiptin var heild­ar­upp­lausn­ar­virði úthlut­aðs kvóta á Íslandi áætlað um 1.200 millj­arðar króna, miðað við kaup Síld­ar­vinnsl­unnar á útgerð­inni Bergi Hug­inn í fyrra.

Kaupin á Vísi eru langt undir því verði. Heild­ar­eignir félags­ins, miðað við gengi evru í dag, eru í árs­reikn­ingi metnar á um 19 millj­arða króna. Af því eru fasta­fjár­munir – fast­eign­ir, skip, vélar og tæki – metnir á 5,3 millj­arða króna. 

Helstu verð­mæti Vísis eru því úthlut­aðar afla­heim­ildir sem bók­færðar eru á um 12,6 millj­arða króna miðað við gengi evru í dag. Aðrar eign­ir, eins og eign­ar­hlutir í hlut­deild­ar­fé­lög­um, eru mun minna virð­i. 

Auglýsing
Vísir heldur á 2,16 pró­sent af úthlut­uðum kvóta hér­lend­is, að lang­mestu leyti í bol­fiski­fiski eins og þorski og ýsu. Ef miðað er við kaup­verðið á Bergi Hug­inn ætti virði afla­heim­ild­anna að vera rúm­lega tvisvar sinnum meira, eða 25,8 millj­arðar króna. Þá er þó horft fram­hjá því að fisk­teg­undir eru mis­mun­andi verð­mæt­ar. Verð­mæt­ustu afla­heim­ild­irnar í þorski, þar sem Vísir er með gríð­ar­lega sterka stöð­u. 

Ef horft er til nýlegra við­skipta með afla­heim­ildir þorsks þá hefur kaup­verð á þeim verið í kringum fjögur þús­und krónur á kíló. Miðað við þá tölu ætti bara úthlut­aður kvóti Vísis í þorski – 5,4 pró­sent alls slíks kvóta, eða í kringum tíu þús­und tonn – einn og sér að vera í kringum 40 millj­arða króna virði. Þá á eftir að reikna með úthlut­uðum afla­heim­ildum í öðrum teg­und­um. 

Skuld­sett fyr­ir­tæki með þunga gjald­daga framundan

Miðað við þetta má ætla að Vísir hafi fyrst og síð­ast verið að selja Síld­ar­vinnsl­unni kvóta. Og það á frekar lágu verði, þrátt fyrir að á fjórða tug millj­arða króna sé gríð­ar­legir pen­ingar í hugum flestra. 

Ástæða þessa gæti verið falin í því að Vísir er afar skuld­sett fyr­ir­tæki. Fjár­magns­kostn­aður þess á árinu 2020 var um 500 millj­ónir króna og í fyrra var hann litlu lægri, eða um 430 millj­ónir króna.

Sam­kvæmt árs­reikn­ingi Vísis fyrir árið 2020 áttu 46,3 millj­ónir evra, um 6,4 millj­arðar króna á gengi dags­ins í dag, af lang­tíma­skuldum fyr­ir­tæk­is­ins við lána­stofn­anir að vera á gjald­daga á árinu 2022. Í nýbirtum árs­reikn­ingi fyr­ir­tæk­is­ins hefur sá þungi gjald­dagi færst til árs­ins 2023 og er nú 50,1 millj­ónir evra, eða 6,9 millj­arðar króna. Lang­tíma­skuldir Vísis juk­ust um 2,2 millj­ónir evra, um 300 millj­ónir króna, á síð­asta ári og voru ell­efu millj­arðar króna um síð­ustu ára­mót. Þær skuldir tekur Síld­ar­vinnslan yfir sam­þykkti Sam­keppn­is­eft­ir­litið sam­runa félag­anna. 

Kaupin eru afar umdeild og hafa víða vakið hörð við­brögð. Verði þau sam­þykkt af hlut­hafa­fundi Síld­­ar­vinnsl­unnar hf. og Sam­keppn­is­eft­ir­lit­inu munu núver­andi fisk­veið­i­­heim­ildir Síld­­ar­vinnsl­unnar fara yfir það tólf pró­­sent hámark sem hver útgerð má sam­­kvæmt lögum halda á af úthlut­uðum kvóta. 

Auglýsing
Mikil sam­­­­­þjöppun hefur átt sér stað í sjá­v­­­­­­ar­út­­­­­­­­­vegi á Íslandi á und­an­­­­­förnum ára­tug­um, eftir að fram­­­­­sal kvóta var gefið frjálst og sér­­­­­stak­­­­­lega eftir að heim­ilt var að veð­­­­­setja afla­heim­ildir fyrir banka­lán­um, þótt útgerð­­­­­ar­­­­­fyr­ir­tækin eigi þær ekki í raun heldur þjóð­in. Slík heim­ild var veitt árið 1997. 

Haustið 2020 héldu tíu stærstu útgerðir lands­ins með sam­an­lagt á 53 pró­­­sent af úthlut­uðum kvóta, en Kjarn­inn greindi frá því í nóv­­em­ber í fyrra að það hlut­­­fall væri komið upp í rúm­­­lega 67 pró­­­sent. Sam­­þjöpp­unin eykst enn við kaup Síld­­ar­vinnsl­unnar á Vísi.

Sam­hliða þess­­­ari þróun hefur hagn­aður sjá­v­­­­ar­út­­­­­vegs­­­fyr­ir­tækja auk­ist gríð­­­ar­­­lega. Hagn­aður geirans fyrir skatta og gjöld frá byrjun árs 2009 og út árið 2020 var alls um 665 millj­­­­arðar króna á umræddu tíma­bili, sam­­­kvæmt sjá­v­­­­ar­út­­­­­vegs­­­gagna­grunni Deloitte. Af þeirri upp­­­­hæð fór undir 30 pró­­­­sent til íslenskra rík­­­­is­ins, eig­anda auð­lind­­­­ar­inn­­­­ar, í formi tekju­skatts, trygg­inga­gjalds og veið­i­­gjalda. En rúm­­­­lega 70 pró­­­­sent sat eftir hjá eig­endum fyr­ir­tækj­anna. Gera má ráð fyrir að hagn­aður geirans hafi verið gríð­­ar­­legur í fyrra og að hann verði mjög mik­ill í ár lík­­a. 

Sam­herji og mög­u­­lega tengdir aðilar með næstum fjórð­ung

Miðað við nýjasta birta lista Fiski­­­­stofu um þær afla­heim­ildir sem hvert fyr­ir­tæki heldur á þá er Síld­­­­ar­vinnslan, ásamt dótt­­­­ur­­­­fé­lög­um, í þriðja sæti yfir þær útgerðir sem ráða yfir mestum kvóta með 9,41 pró­­­­sent hans. Þá keypti Síld­­­ar­vinnslan, líkt og áður sagði, útgerð­­­ar­­­fyr­ir­tækið Berg Hug­inn á árinu 2020 en það heldur á 1,03 pró­­­sent af öllum úthlut­uðum kvóta.

Sam­keppn­is­eft­ir­litið birti þá nið­­­­ur­­­­stöðu frum­­­­mats síns í febr­­­­úar 2021 að til staðar væru vís­bend­ingar um um yfir­­­­­ráð Sam­herja eða sam­eig­in­­­­­leg yfir­­­­­ráð Sam­herja og tengdra félaga yfir Síld­­­­­ar­vinnsl­unn­i. ­Síðan að sú nið­­­­ur­­­­staða var birt hef­­­­ur, sam­­­­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, verið kallað eftir gögnum frá stjórn­­­­völd­um, Sam­herja, Síld­­­­ar­vinnsl­unni og öðrum tengdum aðilum vegna máls­ins. Sú gagna­öflun hafi gengið vel en ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvort ráð­ist verði í for­m­­­­lega rann­­­­sókn á mál­in­u. 

Þorsteinn Már Baldvinsson er forstjóri Samherja og stjórnarformaður Síldarvinnslunnar.

Stærstu eig­endur Síld­­­ar­vinnsl­unn­­­ar, sem var skráð á hluta­bréfa­­­markað í fyrra, eru Sam­herji hf. (32,64 pró­­­sent) og Kjálka­­­nes ehf. (17,44 pró­­­sent), ­fé­lags í eigu Björg­­­­ólfs Jóhanns­­­­son­­­­ar, fyrr­ver­andi for­­­­stjóra Sam­herja, og fólks sem teng­ist honum fjöl­­­­skyld­u­­­­bönd­­­­um. Auk þess á Eign­­­ar­halds­­­­­fé­lagið Snæfugl, sem er meðal ann­­­ars í eigu Sam­herja og Björg­­­ólfs, 3,79 pró­­­sent hlut. Sam­an­lagt halda því þessir þrír aðilar á um 53,9 pró­­­sent hlut í Síld­­­ar­vinnsl­unni og skipa þrjá af fimm stjórn­­­­­ar­­­mönnum þess.

Sam­herji Ísland ehf., félag að öllu leyti í eigu Sam­herja, er með fjórðu mestu afla­hlut­­­­­­deild í íslenskri efna­hags­lög­­­­­sögu allra sjá­v­­­­­­ar­út­­­­­­­­­vegs­­­­­fyr­ir­tækja á Íslandi, eða 8,09 pró­­­­­­sent. ­Út­­­­­­­­­­­gerð­­­­­­­­­­ar­­­­­­­­­­fé­lag Akur­eyr­­­­­­­­­­ar, sem er líka í 100 pró­­­­­­­­­­sent eigu Sam­herja, heldur svo á 1,1 pró­­­­­­­­­­sent kvót­ans. 

Gjög­­­­ur, sem er í eigu sömu aðila og eiga Kjálka­­­­nes, heldur svo á 2,5 pró­­­­sent af öllum úthlut­uðum afla­heim­ild­­­­um.

Þessir aðil­­­­ar: Síld­­­­ar­vinnslan, Sam­herji og Gjög­­­­ur, sem Sam­keppn­is­eft­ir­litið telur mög­u­­­­legt að séu tengd­ir, héldu því sam­tals á 22,14 pró­­­sent af öllum úthlut­uðum kvóta í nóv­­em­ber í fyrra. Nú bæt­ist 2,16 pró­­sent kvóti Vísis við og sam­an­lagður úthlut­aður kvóti til Sam­herja og mög­u­­legra tengdra aðila fer upp í 24,3 pró­­sent, eða næstum fjórð­ung allra úthlut­aðra afla­heim­ilda á Íslandi.

Inn­herji greindi frá því fyrir skemmstu að kaupin á Vísi hefðu verið leidd af Jak­obi Bjarna­syni, stjórn­ar­for­manni Vísis fyrir hönd fjöl­skyld­unnar sem á fyr­ir­tæk­ið, og Bald­vini Þor­steins­syni, sem erfði fyrir nokkrum árum stóran hlut í Sam­herja frá for­eldrum sín­um. Faðir Bald­vins, Þor­steinn Már Bald­vins­son, og Jak­ob, sem starf­aði lengi í banka­kerf­inu, eru nánir vinir og tengsl þeirra ná langt aftur í tím­ann sam­kvæmt Inn­herja.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Alls segjast 55 prósent svarenda í könnun Maskínu fremur eða mjög andvíg gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Andstaða við gjaldtöku í jarðgöngum mismikil eftir því hvaða flokk fólk kýs
Kjósendur Viðreisnar eru líklegastir til að styðja gjaldtöku í jarðgöngum en kjósendur Sósíalistaflokksins eru líklegastir til að vera andvígir gjaldtöku, samkvæmt niðurstöðum úr könnun Maskínu á afstöðu til gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Hið sænska velferðarríki í faðmi nýfrjálshyggju
Á síðustu þrjátíu árum hafa átt sér stað talsverðar breytingar í bæði heilbrigðis- og menntakerfi Svíþjóðar. Ef til vill má rekja þau samfélagsvandamál sem nú tekist er á um í aðdraganda þingkosninga til þessara breytinga.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Draugaskipið
Skammt undan ströndum Jemen liggur skip við festar. Ekki væri slíkt í frásögur færandi nema vegna þess að skipið, sem er hlaðið olíu, hefur legið þarna í sjö ár og er að ryðga í sundur. Ef olían færi í sjóinn yrði tjónið gríðarlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Róbert Wessman er forstjóri Alvogen og Alvotech.
Dalur Róberts Wessman afskrifaði 135,2 milljónir af skuldum Birtings
Velta tímaritaútgáfunnar Birtings dróst saman um fimmtung í fyrra og föstum starfsmönnum var fækkað úr 25 í 12. Rekstrartap var 74 milljónir króna og eigið fé er neikvætt. Samt skilaði Birtingur hagnaði, vegna þess að seljendalán var afskrifað.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Örn Bárður Jónsson
Víða leynist viðurstyggðin
Kjarninn 6. ágúst 2022
Ásgeir Jónsson er seðlabankastjóri.
Seðlabankastjóri verði formaður fjármálaeftirlitsnefndar bankans
Alþingi ákvað, er verið var að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, að láta seðlabankastjóra ekki leiða fjármálaeftirlitsnefnd bankans, m.a. vegna mögulegrar orðsporðsáhættu. Það fyrirkomulag hefur ekki reynst sérlega vel og nú á að breyta lögum.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar