Landsvirkjun takmarkar sölu á orku til rafmyntavinnslu

Orkusala Landsvirkjunar til gagnavera nemur um 100 MW um þessar mundir. Til samanburðar er uppsett afl Vatnsfellsvirkjunar 90 MW. Um helmingur af starfsemi gagnaveranna tengist greftri eftir rafmyntum.

Verne Global rekur gagnaver á Suðurnesjum. Fyrirtækið hyggst hætta starfsemi í rafmyntariðnaði á næstu mánuðum.
Verne Global rekur gagnaver á Suðurnesjum. Fyrirtækið hyggst hætta starfsemi í rafmyntariðnaði á næstu mánuðum.
Auglýsing

Fréttin hefur verið upp­færð og fyr­ir­sögn hennar breytt. Í upp­lýs­ingum sem Kjarn­inn fékk skrif­lega frá Lands­virkjun í gær sagði að á næstu 1-2 árum yrði allri sölu á raf­orku til raf­mynta­graftrar hætt. Hið rétta er, segir í leið­rétt­ingu frá Lands­virkj­un, að fyr­ir­tækið hefur ekki ákveðið hvort að samn­ingar við gagna­ver hvað vinnslu raf­mynta snertir verði end­ur­nýj­aðir að hluta eða í heild er þeir renna út eftir 1-2 ár. Fyr­ir­tækið muni sjá hvernig ræt­ist úr stöð­unni og taka ákvörðun í fram­hald­inu.

Eftir að Kína ákvað að banna gröft eftir raf­mynt­um, sem fram fer með afl­frekum tölvum í gagna­verum sem þarf að skipta títt út, jókst eft­ir­spurn eftir raf­orku frá Lands­virkjun vegna slíkrar starf­semi mik­ið. Fyr­ir­tækið hefur nú hafnað öllum nýjum beiðnum um raf­orku­kaup vegna raf­mynta, bæði til núver­andi við­skipta­vina og nýrra aðila sem hafa áhuga á að hefja starf­semi. Heild­ar­eft­ir­spurnin nam um 1.000 MW sem er tífalt það magn sem gagna­verin á Íslandi nýta í dag. For­stjóri Lands­virkj­unar hefur enn­fremur sagt að ekki verði virkjað sér­stak­lega til raf­mynta­graftr­ar. Núver­andi samn­ingar um þessa starf­semi renna út á næstu 1-2 árum.

Þetta er meðal þess sem fram kemur í svörum Lands­virkj­unar við fyr­ir­spurn Kjarn­ans í til­efni af því að fyr­ir­tækið ákvað að skerða afhend­ingu á raf­orku til fiski­mjöls­verk­smiðja sem og stórnot­enda með skerð­an­lega skamm­tíma­samn­inga, t.d. gagna­vera og álvera.

Auglýsing

„Ástæðan fyrir skerð­ingu til fiski­mjöls­verk­smiðja er fyrst og fremst sú að þær, einar iðn­fyr­ir­tækja á almennum mark­aði, eru ein­göngu með skerð­an­lega samn­inga,“ segir Ragn­hildur Sverr­is­dóttir upp­lýs­inga­full­trúi Lands­virkj­un­ar. Aðrir stórnot­endur semja um for­gangsorku og að auki um skerð­an­lega orku, í samn­ingum til skemmri tíma. Fiski­mjöls­verk­smiðj­urnar hafa hins vegar „kosið að greiða lágt orku­verð, gegn því að sæta skerð­ingu þegar nauð­syn kref­ur“.

Nóg af orku en flösku­hálsar í flutn­ingi

Það er ekki þannig að skerð­ingin nú skýrist af almennum orku­skorti í land­inu, þ.e. að þær orku­stöðvar sem hér hafa verið reist­ar, virkj­an­irn­ar, eigi ekki að duga til svo loðnu­bræðsl­urnar geti starf­að. Margir þættir hafa komið saman sem skapað hafa þá nauð­syn á skerð­ingum sem Ragn­hildur nefn­ir.

Ragnhildur Sverrisdóttir upplýsingafulltrúi Landsvirkjunar.

Í fyrsta lagi þá ræður flutn­ings­kerfið ekki við að flytja alla þá orku sem hægt væri að fram­leiða í stærstu virkjun lands­ins, Kára­hnjúka­virkj­un, til við­skipta­vina. Þannig eru fiski­mjöls­verk­smiðj­urnar á Aust­ur­landi sem nú þurfa að búa við skerð­ingu „röngu meg­in“ í flutn­ings­kerf­inu, líkt og Ragn­hildur orðar það. Þær eru engu að síður í nágrenni Kára­hnjúka . „Meiri fram­leiðslu­geta er fyrir norðan en notkun og minni fram­leiðslu­geta en notkun á Suð­vest­ur­land­i,“ segir Ragn­hild­ur. Þetta verður til þess, að því er sagði í til­kynn­ingu Lands­virkj­unar um skerð­ing­una, að á tíu dögum rann fram­hjá Kára­hjúka­virkjun orka sem sam­svarar heils­árs­notkun allra bræðslna á land­inu. „Þessar tak­mark­anir orsaka það að ekki er hægt að full­nýta raf­orku­kerf­ið,“ bendir Ragn­hildur á.

Á Suð­vest­ur­landi er svo á sama tíma gríð­ar­mikil eft­ir­spurn ef raf­orku, „enda leggja stærstu við­skipta­vinir okkar áherslu á að full­nýta verk­smiðjur sín­ar, nú þegar eft­ir­spurn eftir vörum þeirra er í hæstu hæðum og verðið þá um leið,“ segir Ragn­hild­ur. Þetta á m.a. við um álverin og gagna­ver­in. Nú er raf­magn afhent til gagna­vera á fimm stöðum á land­inu. Þrjú ver eru rekin á Suð­ur­nesjum, eitt á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og eitt á Blöndu­ósi. Eitt álver er á Grund­ar­tanga, annað í Hafn­ar­firði og það þriðja á Aust­ur­landi.

Uppistöðulón Landsvirkjunar á Suðurlandi hafa ekki fyllst í haust. Mynd: Landsvirkjun

En það er fleira en flutn­ings­kerfið sem skýrir stöð­una. Staðan í vatns­bú­skapnum er verri á Suð­ur­landi en hún hefur verið um langt skeið. Uppi­stöðu­lónið Þór­is­vatn, sem fóðrar virkj­anir Lands­virkj­unar í Þjórsá, fyllt­ist ekki í haust. Þetta hefur áhrif niður virkj­ana­kerfið á svæð­inu. Vatn í öðru uppi­stöðu­lóni, Krókslóni, hefur lækkað það mikið að hleypa þurfti vatni fram­hjá Vatns­fells­virkj­un. Því hefur dregið úr orku­vinnslu á Þjórs­ár- og Tungnár­svæði og orku­sölu þaðan þá sömu­leið­is.

Bil­anir hjá Lands­virkjun og HS orku

Svo eru það bil­an­ir. Bilun kom upp í vél (hverfli) í Búr­fells­virkjun fyrir nokkrum dög­um. Enn er ekki ljóst hversu umfangs­mikil hún er. Áætlað var að hefja vinnu við útskipti á vatns­hjóli þess­arar sömu vélar um miðjan jan­úar og mun sú vinna standa fram í byrjun maí.

Um er að ræða einn af sjö hverflum Búr­fells­virkj­unar og eru þeir sjaldn­ast keyrðir allir í einu. Hinar vél­arnar verða að lík­indum keyrðar meira á meðan sú bil­aða er úti sem eykur áhættu í rekstri raf­orku­kerf­is­ins, að sögn Ragn­hild­ar.

Kjarn­inn fékk einnig þau svör frá HS Orku að ein 6 MW vél í Svarts­engi væri biluð og því ekki „að keyra núna“ líkt og Jóhann Snorri Sig­ur­bergs­son, for­stöðu­maður við­skipta­þró­unar fyr­ir­tæk­is­ins, orðar það. Orku­vinnslan í virkj­unum HS orku væri í með­al­lagi miðað við síð­ustu fimm ár.

1-4 pró­sent raf­orkunnar til gagna­vera

Sá iðn­aður hér á landi sem vex einna hrað­ast um þessar mundir teng­ist gagna­ver­um. Geymslu og vinnslu gagna í öfl­ugum tölv­um. Við­skipta­vinir Lands­virkj­unar í gagna­vers­iðn­aði eru fjórir og getur eft­ir­spurnin sveifl­ast á milli ára. Þannig hefur sala til gagna­ver­anna verið á bil­inu 1-4 pró­sent af heild­ar­raforku­sölu fyr­ir­tæk­is­ins á árunum 2017–2021. Sala Lands­virkj­unar til gagna­vera nemur um 100 MW um þessar mundir og sala HS orku til þeirra er um 15 MW til við­bót­ar.

Sigríður Mogensen sviðsstjóri hjá Samtökum iðnaðarins.

„Gagna­vers­iðn­aður er í stöðugri sókn á heims­vísu enda verða gögn sífellt mik­il­væg­ari í við­skiptum og dag­legu líf­i,“ segir Sig­ríður Mog­en­sen, sviðs­stjóri iðn­að­ar- og hug­verka­sviðs Sam­taka iðn­að­ar­ins, við Kjarn­ann. Gagna­magn auk­ist á degi hverjum og til­heyr­andi gagna­vinnsla sömu­leið­is. „Aukin notkun fyr­ir­tækja og ein­stak­linga á upp­lýs­inga­tækni hefur stuðlað að hröðum vexti gagna­vers­iðn­aðar og búist er við að hann haldi áfram í veld­is­vext­i.“

Sam­tök iðn­að­ar­ins áætla að um helm­ingur af starf­semi gagna­vera hér á landi teng­ist vinnslu raf­mynta. Hlut­fallið af starf­semi sem teng­ist greftri eftir raf­myntum hefur farið minnk­andi á und­an­förnum árum en það var um 80-90 pró­sent þegar mest lét. Önnur starf­semi gagna­vera hefur hins vegar verið í hrað­ari vexti. Ekk­ert þeirra fjög­urra stóru gagna­vera sem starf­rækt eru á Íslandi er ein­göngu í raf­mynt­um.

Millj­arðar til þjóð­ar­bús­ins

Sig­ríður bendir á að gagna­verin leggi bæði mikið til þjóð­ar­bús­ins, um 20 millj­arða í gjald­eyr­is­tekjur á ári, auk þess sem þar starfi um 100 fast­ráðnir starfs­menn. Einnig tekur hún fram að hér hafi skotið upp koll­inum tækni­fyr­ir­tæki sem ein­göngu starfi í kringum gagna­vers­iðn­að­inn. Þá þjón­usta íslensk upp­lýs­inga­tækni­fyr­ir­tæki einnig gagna­ver­in.

Staðan sem upp er komin núna sem leitt hefur til þess að skerða hefur þurft raf­orku til gagna­vera og fleiri fyr­ir­tækja „er meðal ann­ars birt­ing­ar­mynd þess að hér hefur umræða um orku­öflun verið í ákveðnum skot­gröfum á síð­ustu árum, sam­an­ber ramma­á­ætlun sem hefur verið í algjöru frosti um ára­bil,” segir Sig­ríð­ur. „Ljóst er að stjórn­sýsla raf­orku­mála hefur ekki verið skil­virk og þvert á móti, í raun hefur upp­bygg­ing raf­orku­kerf­is­ins verið í algjöru lama­sessi. Lær­dóm­ur­inn er auð­vitað sá að við verðum að temja okkur að hugsa lengra fram í tím­ann, það hefur legið fyrir lengi að atvinnu- og efna­hags­líf fram­tíðar verður að miklu leyti raf­orkuknúið og það eru að verða miklar breyt­ingar í iðn­aði. Orku­skipti, fram­tíð­ar­iðn­að­ur; meðal ann­ars gagna­vers­iðn­að­ur, hátækni­mat­væla­fram­leiðsla, líf­tækni, vetn­is- og raf­elds­neyt­is­fram­leiðsla (sem má nefna sem dæmi) eru allt stór tæki­færi fyrir okkur Íslend­inga. Við getum hins vegar ekki nýtt þau tæki­færi, til hags­bóta fyrir þjóð­ar­búið allt, nema með því að efla raf­orku­kerfið til muna, auka orku­öflun og stuðla að auk­inni skil­virkni og bol­magni í flutn­ings- og dreifi­kerfi raf­orku.”

Margvísleg starfsemi fer fram í gagnaverum á Íslandi. Stór hluti tengist enn grefri eftir rafmyntum.

Samn­ingar Lands­virkj­unar við gagna­ver eru breyti­legir sem end­ur­spegla marg­breyti­lega starf­semi þeirra. Þjón­usta gagna­vera við fyr­ir­tæki byggir á miklum áreið­an­leika tölvu­kerfa, fjar­skipta og orku og gagna­ver tryggja sér kaup á for­gangsorku fyrir þá starf­semi. Vinnsla gagna­vera vegna námu­graftar eftir raf­myntum hefur í för með sér kvik­ari eft­ir­spurn og eru samn­ing­arnir styttri. Nú hefur Lands­virkjun gripið til skerð­inga í slíkum samn­ingum en Ragn­hildur segir í sínum svörum til Kjarn­ans á að skerð­ingin hafi tak­mörkuð áhrif á starf­semi gagna­ver­anna þar sem um umsamið magn raf­orku í skerð­an­legum skamm­tíma­samn­ingum sé lít­ið.

Ætla að fasa út raf­myntir

Verne Global er fyrsta alþjóð­lega gagna­verið á Íslandi og þjón­ustar m.a. stór alþjóð­leg fyr­ir­tæki og stofn­an­ir. Dæmi um við­skipta­vini gagna­vers­ins eru bíla­fram­leið­endur og hönn­uð­ir, fyr­ir­tæki í líf­tækni­iðn­aði, fjár­mála­stofn­anir sem þurfa mikið reikni­afl og svo fram­veg­is. Gagna­ver á Íslandi hyggj­ast hins vegar „fasa út“ raf­myntir og færa sig meira yfir í hefð­bundna við­skipta­vini.

„Verne Global er jafn­framt fyrsta gagna­verið til þess að fasa út raf­myntir og ekki er gert ráð fyrir slíkri starf­semi í gagna­ver­inu frá og með á næsta ári,“ segir Ragn­hild­ur. Önnur gagna­ver á Íslandi eru með bland­aða starf­semi og eru að bæta við sig alþjóð­legum við­skipta­vinum sem þurfa á miklu reikni­afli að halda. Hún segir að raf­mynta­starf­semin hafi hjálpað gagna­ver­unum að kom­ast á legg, þ.e. til að ná stórnot­enda­við­miðum í flutn­ings­samn­ingum raf­orku, greiða niður fjár­fest­ingar og byggja upp alþjóð­legan við­skipta­vina­hóp sem þarf á reikni­afli ofur­tölva að halda. Lands­virkjun hefur nú hafnað öllum óskum nýrra gagna­ver­svið­skipta­vina um orku­kaup vegna raf­mynta­graftr­ar. Raf­orku­samn­ingar fyrir raf­mynta­gröft eru stuttir og verða allir útrunnir eftir eitt til tvö ár. Lands­virkjun hefur hins vegar ekki ákveðið hvort samn­ing­arnir verða end­ur­nýj­aðir að hluta eða heild. Fyr­ir­tækið mun sjá hvernig ræt­ist úr stöð­unni og taka ákvörðun í fram­hald­inu.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Myndin er fengin úr kerfisáætlun Landsnets 2016-2025. „DC-strengur á Sprengisandsleið hefur jákvæð áhrif á mögulega lengd jarðstrengja á Norðurlandi,“ segir í myndatexta.
Sprengisandskapall „umfangsmikil og dýr“ framkvæmd fyrir „fáa kílómetra“ af jarðstreng í Blöndulínu
Landsnet tekur ekki undir þau sjónarmið Samtaka um náttúruvernd á Norðurlandi að skynsamlegt sé að leggja jarðstreng yfir Sprengisand til að auka möguleika á því að leggja hluta Blöndulínu 3 í jörð.
Kjarninn 20. maí 2022
Hersir Sigurgeirsson
Segir sig frá úttektinni á sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka
Bankasýsla ríkisins sendi bréf til ríkisendurskoðanda með ábendingu um að Hersir Sigurgeirsson hefði sett „like“ á tiltekna færslu á Facebook sem varðaði útboðið. „Ég kann ekki við slíkt eftirlit,“ segir Hersir.
Kjarninn 20. maí 2022
Hvernig gengur að koma úkraínskum flóttabörnum inn í skólakerfið?
Langfæst börn sem flúið hafa stríðið í Úkraínu með foreldrum sínum á síðustu vikum og mánuðum eru komin inn í skólakerfið hér á landi og spila þar inn margir þættir. Samstarf á milli stærstu sveitarfélaganna hefur þó gengið vel.
Kjarninn 20. maí 2022
Jarðskjálftahrinur ollu mikilli hræðslu meðal barna og engar upplýsingar voru veittar til fólksins, sem margt glímir við áfallastreituröskun. Ásbrú er því ekki ákjósanlegasti dvalarstaðurinn fyrir fólk sem flúið hefur stríðsátök, að mati UN Women.
Konur upplifi sig ekki öruggar á Ásbrú – og erfitt að koma óskum á framfæri
UN Women á Íslandi gera alvarlegar athugasemdir við svör Útlendingastofnunar varðandi útbúnað og aðstæður fyrir flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd á Ásbrú.
Kjarninn 20. maí 2022
Myndir af börnum í Austur-Kongó með alvarleg einkenni apabólu.
Fimm staðreyndir um apabólu
Apabóla er orð sem Íslendingar höfðu fæstir heyrt þar til nýverið er tilfelli af þessum sjúkdómi hófu að greinast í Evrópu og Norður-Ameríku. Sjúkdómurinn er hins vegar vel þekktur í fátækustu ríkjum heims þar sem þúsundir sýkjast árlega.
Kjarninn 19. maí 2022
Sonja Ýr Þorbergsdóttir formaður BSRB
„Hlutverk hins opinbera er að tryggja öllum húsnæðisöryggi“
Formaður BSRB segir að margt sé til bóta í tillögunum starfshóps um aðgerðir og umbætur á húsnæðismarkaði – og gefi ástæðu til hóflegrar bjartsýni um betri tíma.
Kjarninn 19. maí 2022
Árni Guðmundsson
Af þreyttasta frumvarpi Íslandssögunnar
Kjarninn 19. maí 2022
Jóhannes Þór Skúlason er framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.
Vilja margföldun á framlagi ríkisins til rannsókna í ferðaþjónustu
Samtök ferðaþjónustunnar gagnrýna framsetningu á framlögum til ferðamála í umsögn sinni við fjármálaáætlun. Samtökin óska eftir 250 milljón króna árlegri hækkun framlaga til rannsókna í greininni á gildistíma áætlunarinnar.
Kjarninn 19. maí 2022
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar