Lífeyrissjóðirnir vilja fara miklu hraðar út – Óttast annars bólumyndun innanlands

Frumvarpsdrög fjármála- og efnahagsráðherra um að hækka þak á erlendar fjárfestingar lífeyrissjóða hafa valdið djúpstæðri óánægju á meðal stærri sjóða. Þeir telja að hækkunin verði að ganga mun hraðar fyrir sig.

Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra. Hann kynnti drög að frumvarpi sem á að hækka þak á erlendra fjárfestingar lífeyrissjóða í hægum skrefum í samráðsgátt stjórnvalda fyrr í þessum mánuði.
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra. Hann kynnti drög að frumvarpi sem á að hækka þak á erlendra fjárfestingar lífeyrissjóða í hægum skrefum í samráðsgátt stjórnvalda fyrr í þessum mánuði.
Auglýsing

Djúp­stæð óánægja ríkir innan líf­eyr­is­sjóða­kerf­is­ins um það hversu hægt er stefnt að því að rýmka heim­ildir þeirra til að fjár­festa erlend­is. 

Eins og staðan er í dag hafa þeir heim­ild til að vera með 50 pró­sent eigna sinna erlendis en Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, kynnti nýverið drög að frum­varpi sem myndi hækka það hlut­fall um eitt pró­sentu­stig á ári frá byrjun árs 2024 og til loka 2038. Heim­ildin yrði þá 65 pró­sent í lok þess árs. 

Í umsögn Lands­sam­taka líf­eyr­is­sjóða um frum­varps­drögin segir að æski­legt sé að byrja að hækka heim­ild­ina strax um næstu ára­mót og hækka hana um tvö til þrjú pró­sentu­stig á ári þangað til að 65 pró­sent mark­inu yrði náð. Ef farið yrði að ítr­ustu kröfum sjóð­anna myndi það tak­mark nást í árs­lok 2027 að óbreytt­u. 

Full­trúar þeirra sjóða sem eru næst hámarks­hlut­falli eigna erlendis telja ein­fald­lega að boðuð skref séu allt of var­færin og ná yfir of langt tíma­bil. Afar brýnt sé að fara hraðar í breyt­ingar „með hags­muni sjóð­fé­laga að leið­ar­ljósi“.

Í umsögn­inni segir að ef „hömlur á fjár­fest­ingar í erlendum gjald­miðlum gera það að verkum að stórir sjóðir neyð­ast til að fjár­festa í inn­lendum eignum umfram það sem þeir telja æski­legt út frá hags­munum sinna sjóð­fé­laga verður að sama skapi tals­verð hætta á ruðn­ings­á­hrifum og bólu­myndun á inn­lendum eigna­mark­aði sem getur leitt til þess að inn­lend eigna­söfn líf­eyr­is­sjóða verði að ein­hverju leyti ósjálf­bær til fram­tíð­ar­“. 

Hafa neyðst til að kaupa eignir inn­an­lands

Lengi hefur legið fyrir að það þurfi að hækka hámark á erlendum eignum líf­eyr­is­sjóða þannig að íslenska líf­eyr­is­sjóða­kerfið geti dreift áhættu sinni bet­ur. Kerfið er þegar orðið risa­vax­ið, en eignir þess námu alls 6.550 millj­örðum króna í jan­ú­ar. Erlendu eign­irnar voru metnar á 2.244 millj­­arða króna, sem þýðir að þær voru 34,3 pró­­sent allra eigna sjóð­anna. Þær hafa tvö­­fald­­ast í krónum talið á rúmum þremur árum.

Auglýsing
Alls eru um tíu líf­eyr­is­sjóðir komnir með hlut­fall eigna sinna erlendis í um 35 pró­sent af heild­ar­eignum eða meira. Þar af eru þrír sjóðir komnir með hlut­fallið yfir 40 pró­sent og einn, Líf­eyr­is­sjóður verzl­un­ar­manna, er kom­inn með það nálægt 45 pró­sent. Sjóð­irnir þora illa að fara með hlut­fallið hærra þar sem skyndi­leg breyt­ing á gengi krónu eða hækk­anir á ákveðnum bréfum geta ýtt þeim yfir lög­legt hámark.  

Miklu fleiri eru að borga inn í sjóð­ina en að taka út úr þeim, og þeir því, undir venju­legum kring­um­stæð­um, alltaf að stækka að umfangi óháð því hvernig fjár­fest­ingar þeirra ganga.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir voru bundnir í fjár­magns­höftum meira og minna frá haustinu 2008 og til 2017, þótt þeir hafi fengið und­an­þágur til að fara út með eitt­hvað fé. Eignir þeirra í dag eru næstum fimm þús­und millj­örðum króna meira virði en þær voru síðla árs 2008. Á meðan að á hafta­tíma­bil­inu stóð þurftu sjóð­irnir því að kaupa nán­ast allt sem þeir gátu hér inn­an­lands til að tryggja ávöxt­un. Fyrir vikið eiga þeir, beint og óbeint allt að helm­ing allra skráðra hluta­bréfa í land­inu og stóran hluta af útgefnum skulda­bréf­um. 

Már skrif­aði skýrslu

Við und­ir­bún­ing að gerð frum­varps­ins fékk fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra Má Guð­munds­son, fyrr­ver­andi seðla­banka­stjóra, til að greina við­mið og for­sendur við mat á heim­il­aðri gjald­mið­lá­hættu líf­eyr­is­sjóða í des­em­ber 2021. Már skil­aði skýrslu með grein­ingum sínum og til­lögum í febr­úar 2022. 

Már Guðmundsson, fyrrverandi seðlabankastjóri. MYND: Bára Huld Beck

Þar kemur fram að erlendar fjár­fest­ingar séu nauð­syn­legar til þess að sem mestur árangur náist af sjóð­söfnun til að létta líf­eyr­is­byrði starf­andi, draga úr álagi á inn­lenda fjár­mála­mark­aði og ruðn­ings­á­hrifum í þjóð­ar­bú­inu og stuðla að betri áhættu­dreif­ingu eigna. „Er­lendar fjár­fest­ingar séu þó ekki síður áhættu­samar en inn­lendar og inn­lendar fjár­fest­ingar hafi jafn­framt sína kosti. Þar ber sér­stak­lega að nefna að þær geta leitt til fram­leiðni­aukn­ingar í innvið­um, tækni og fram­leiðslu­tækjum sem styðja við iðgjalda­grunn­inn. Því sé best að eigna­safn líf­eyr­is­sjóða sé blanda inn­lendra og erlendra fjár­fest­inga.“

Vilja verja „stöð­ug­leika“

Yfir­lýst ástæða þess að fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra vill fara var­lega í að hleypa sjóð­unum út í fjár­fest­ing­ar, og hækka hámarkið í var­færnum skrefum yfir langt tíma­bil, er að stærri skref gætu ógnað stöð­ug­leika gjald­eyr­is­mark­aðar og greiðslu­jöfnuð þjóð­ar­bús­ins. Því meiri af pen­ingum sem þarf að skipta úr íslenskum krónum yfir í erlenda gjald­miðla fyrir líf­eyr­is­sjóð­ina því fleiri erlenda pen­inga þarf til að skipta í krónur svo það skap­ist ekki ójafn­vægi sem veiki íslensku krón­una. Líkt og segir í grein­ar­gerð með frum­varps­drög­unum þá á mark­mið þrepa­skiptrar lækk­unar að vera „að nýta svig­rúm greiðslu­jöfn­uðar fyrir erlendar fjár­fest­ingar líf­eyr­is­sjóða án þess að stefna stöð­ug­leika í hætt­u“.

Sam­tök atvinnu­lífs­ins eru á meðal ann­arra sem skil­uðu umsögn um frum­varps­drögin og styðja þar nálgun fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra um að hækka þakið á erlendum fjár­fest­ingum líf­eyr­is­sjóða var­færn­is­lega og yfir langt tíma­bil. Hlið­ar­á­hrif af því verða enda þau að stærri hluti af fjár­munum líf­eyr­is­sjóða þarf að leita í íslenskt atvinnu­líf eftir ávöxt­un. 

Seðla­banki Íslands gerir heldur ekki athuga­semd í sinni umsögn við helstu atriði þeirrar leiðar sem ráð­herr­ann vill fara í mál­inu.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar