Spenna í hagkerfinu - haftalosun og kjaradeilur í algleymingi

verkamenn.jpg
Auglýsing

Íslensk stjórn­völd vinna nú að því að losa um fjár­magns­höft, sem sett voru á með lögum í nóv­em­ber 2008, og leysa úr greiðslu­jafn­að­ar­vand­anum sem stafar af þrota­búum hinna föllnu banka. Nákvæm útfærsla á því hvernig leyst verður úr stöð­unni liggur ekki fyrir opin­ber­lega enn­þá, en sam­kvæmt fréttum Morg­un­blaðs­ins frá því í morg­un, áttu Bjarni Bene­dikts­son, efna­hags- og fjár­mála­ráð­herra, og Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­sæt­is­ráð­herra, fund með Lee Bucheit, ráð­gjafa stjórn­valda, fram á kvöld í gær þar sem farið var yfir stöðu mála.

Rætt hefur verið um útgöngu­skatt, eða stöð­ug­leika­skatt eins og for­sæt­is­ráð­herra orð­aði það á lands­þingi Fram­sókn­ar­flokks­ins um liðna helgi, en honum er ætl­að, í ein­földu máli, að slá á þrýst­ing á krón­una, ­vegna krónu­eignar erlendra aðila, þar á meðal slita­búa hinna föllnu banka. Rík­is­sjóður gæti með þess­ari aðgerð fengið umtals­verða fjár­muni til sín í gegnum skatt­inn, lík­lega upp­hæðir sem nema hund­ruð millj­örðum króna, allt eftir því hversu hár skatt­ur­inn verður og hvernig útfærslan verður nákvæm­lega útli­st­uð. Sam­hliða yrði leyst úr greiðslu­jafn­að­ar­á­hættu sem þessum þrýst­ingi hefur fylgt allt frá hruni.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son.

Auglýsing

Tekur langan tíma



Már Guð­munds­son, seðla­banka­stjóri, lét hafa eftir sér á fundi efna­hags- og við­skipta­nefndar í gær, að það væri ekki svo að höftin yrðu farin í júní, heldur myndi losun hafta taka lengri tíma. Á næst­unni verði þó stigin stór skref, þar sem rýmkað verður fyrir gjald­eyr­is­við­skipti ein­stak­linga og fyr­ir­tækja, en um leið verði tæki inn­leidd sem gefa seðla­bank­anum færi á að stýra ferð­inni, stjórna fjár­magns­hreyf­ing­unum inn og út úr þjóð­ar­bú­inu, með  það að mark­miði að vernda stöð­ug­leika í hag­kerf­inu. Eins og fram hefur komið hjá seðla­banka­stjóra, Má Guð­munds­syni, þá er þessi staða for­dæma­laus í hag­sög­unni, þegar litið er til hlut­falls­legra stærða í sam­hengi við lands­fram­leiðslu Íslands. Eignir slita­bú­anna nema um 2.500 millj­örðum króna, en þar á meðal eru 95 pró­sent eign­ar­hlutur í Íslands­banka, og 87 pró­sent eign­ar­hlutur í Arion banka. Árleg lands­fram­leiðsla nemur um 1.900 millj­örð­um.

Kjara­deilur í algleym­ingi



Á sama tíma og stjórn­völd vinna nú að því að losa um fjár­magns­höft­in, þá eru kjara­deilur á vinnu­mark­aði í algleym­ingi. Félags­menn BHM eru í verk­falls­að­gerð­um, og við blasa verk­falls­að­gerðir hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni. Starfs­greina­sam­bandið (SGS) er með þær í und­ir­bún­ingi, og það sama má segja um fleiri stétt­ar­fé­lög. Kröf­urnar sem uppi eru, og hafa verið nefnd­ar, eru óra­fjarri þeim sem Sam­tök atvinnu­lífs­ins telja sig geta mætt.

Eins og Kjarn­inn hefur bent á áður þá er rík krafa um það hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni að lægstu laun verði hækkuð mynd­ar­lega, og hafa samn­ingar rík­is­ins við lækna, þar sem samið var um meira en 20 pró­sent hækkun launa, haft mikil áhrif á kröfu­gerð stétt­ar­fé­laga og and­ann í samn­inga­við­ræð­unum yfir höf­uð. Þetta stað­festa við­mæl­endur beggja megin borðs­ins. Hjá SGS hefur krafan verið sú að lægstu laun verði hækkuð í 300 þús­und en þau eru 214 þús­und í dag. Hækk­unin á að koma fram á þremur árum, en meðal mán­að­ar­laun þessa hóps hafa verið sögð meira en 400 þús­und krónur þegar allt er talið.

Þorsteinn Víglundsson, framkvæmdastjóri SA. Þor­steinn Víglunds­son, fram­kvæmda­stjóri SA.

Ólíkar kröfur eftir félögum



Flóa­banda­lagið hefur sett fram kröfur um 35 þús­und króna hækkun lægstu byrj­un­ar­launa. Auk þess sem þau verði leið­rétt miðað við hækk­anir hjá öðrum umfram for­sendur síð­ustu kjara­samn­inga. For­maður Efl­ingar og tals­maður Flóa­banda­lags­ins, Sig­urður Bessa­son, hefur látið hafa eftir sér að Flóa­banda­lagið geri kröfu um þessa hækkun á einu ári, ein­fald­lega vegna þess að þau treysti ekki stjórn­völdum og því sé ekki hægt að semja til lengri tíma. Þegar allt er talið telja Sam­tök atvinnu­lífs­inss að kröfur Flóa­banda­lags­ins feli í sér­ 17,5-22% hækkun launa­taxta, og þeim sé ekki hægt að mæta.

Hjá Verzl­un­ar­manna­fé­lagi Reykja­víkur (VR) er uppi krafa um 50 þús­und króna launa­þró­un­ar­trygg­ingu. Það þýðir um 20% hækkun þeirra sem lægstu laun hafa. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans er horft til þess að semja til tólf mán­aða. Sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa lýst yfir­ á­hyggj­um, sem snúa því að krónu­tölu­hækk­anir taxta, sem samið yrði um, fari upp­ allan launa­skal­ann, og þannig geti þeir sem hæstu launin hafa í reynd fengið meiri krónu­tölu­hækkun en aðr­ir. Þessu hafa for­svar­menn VR hafn­að, og tala fyrir nauð­syn þess að hækka launin hjá þeim sem minnst hafa. Ein­blína á þann hóp, enda séu félags­menn VR upp til hópa ekki hluti af hálauna­stéttum í land­inu.

Iðn­að­ar­menn og stétt­ar­fé­lög þeirra hafa gert almenna kröfu um tutt­ugu pró­sent laun­hækk­un. Þar af um um 100 þús­und króna hækkun lægstu taxta. Kröfur hafa verið uppi um enn meiri hækk­anir hjá Mat­vís, félagi iðn­að­ar­manna í mat­væla- og veit­inga­geir­an­um, sem eru með lægri taxta en hinir hópar iðn­að­ar­manna eins og mál standa nú. Líkt og hjá hjá Flóa­banda­lag­inu og VR, hefur verið horft til þess að semja aðeins til tólf mán­aða.

Stjórn­völd í slæmri samn­ings­stöðu eftir nið­ur­lægj­andi tap



Eftir að stjórn­völd töp­uðu máli sem þau höfð­uðu fyrir Félags­dómi, til að reyna að koma í veg fyrir verk­falls­að­gerðir félagasmanna BHM, er staðan í kjara­við­ræð­unum snúin og flestir við­mæl­endur Kjarn­ans eru á því, að hún sé stjórn­völd mjög í óhag. Traustið í garð þeirra er lít­ið, á sama tíma og sig­ur­inn í dóms­mál­inu þjapp­aði fólk­inu innan BHM enn meira sam­an. Kröfur hafa verið gerðar í við­ræð­un­um, um að lægstu laun hækki úr 265 þús­und í 400 þús­und. Í til­felli ein­stakra stétt­ar­fé­laga innan BHM er gerð krafa um meiri hækk­an­ir. Helstu rök fyrir kröfum BHM eru þau, að margar háskóla­mennt­aðar stéttir hafi setið eftir í launa­þróun unda­far­inna ára, eins og gögn sýna, og síðan að stjórn­völd hafi þegar gefið tón­inn um hvernig skuli horft til kröfu­gerðar um þessi mál með samn­ingum við lækna og kenn­ara­stéttir sömu­leið­is. BHM hefur horft til þess að semja til þriggja ára en eins og mál standa nú eru samn­ingar óra­fjarri, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans.

Svip­aða sögu er að segja af kröfum BSRB, sem meðal ann­ars er með SFR innan sinna vébanda, nema hvað rætt hefur verið um að semja til tólf mán­aða, og þá um hækkun sem er í kringum 17 til 20 pró­sent. Auk þess sem rætt hefur verið um stytt­ingu vinnu­viku, breytt starfs­fyr­ir­komu­lag og fleiri atriði sem snúa að því.

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, er undir pressu félagsmanna sinna fyrir komandi kjarasamninga. Þeir vilja fá myndarlega launahækkun, í takt við það sem stjórnvöld hafa samið um að undanförnu. Meðal annars ríflega 20 prósent hækkun launa hjá læknum. Gylfi Arn­björns­son, for­seti ASÍ, er undir pressu félags­manna sinna fyrir kom­andi kjara­samn­inga. Þeir vilja fá mynd­ar­lega launa­hækk­un, í takt við það sem stjórn­völd hafa samið um að und­an­förnu. Meðal ann­ars ríf­lega 20 pró­sent hækkun launa hjá lækn­um.

Mikil sam­staða - sátt óra­fjarri



Mikil sam­staða hjá verka­lýðs­for­yst­unni hefur ein­kennt samn­inga­við­ræð­urnar til þessa, jafn­vel þó kröfur ein­stakra stétt­ar­fé­laga séu ólíkar inn­byrð­is. Sam­staðan er um að kvika ekki frá kröf­un­um, og ná fram mik­illi launa­hækkun í þetta skipt­ið. Á meðan eru Sam­tök atvinnu­lífs­ins hörð á því, að ekki sé hægt að semja um þær kröfur sem lagðar hafa verið fram. Hag­kerfið ein­fald­lega geti ekki staðið undir þeim.

Ljóst er að rík­is­stjórn­inni er mik­ill vandi á höndum við að „vernda stöð­ug­leik­ann“, eins og Bjarni Bene­dikts­son hefur talað fyr­ir, á meðan stöð­ug­leik­inn í kjara­við­ræð­un­um, bæði hjá þeim sem starfa hjá hinu opin­bera og á almennum vinnu­mark­aði, er einkum fólg­inn í því að vera stöðugt ósam­mála við­semj­endum í öllum meg­in­at­riðum um samn­ings­grund­völl­inn og hvað sé hægt að semja um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingmaður Pírata.
„Meiri ansvítans vitleysan sem vellur upp úr stjórnarheimilinu þessa dagana“
Þingmaður Pírata bendir á ósamræmi í málflutningi sem kemur frá dómsmálaráðuneytinu varðandi svokallað Landsréttarmál. Hún segir dómsmálaráðherra beita hentisemisrökum í málinu.
Kjarninn 9. desember 2019
Birta niðurstöðu athugana á peningaþvættisvörnum ríkisbanka fyrir jól
Fjármálaeftirlitið mun birta niðurstöðu athugana á peningaþvættisvörnum Landsbankans og Íslandsbanka, sem báðir eru í ríkiseigu, og Kviku banka, sem er einkabanki, á næstu tveimur vikum. Áður hefur eftirlitið birt niðurstöðu Arion banka.
Kjarninn 9. desember 2019
Davíð Oddsson er annar ritstjóra Morgunblaðsins.
Segir lýðskrumara vilja umbylta fiskveiðistjórnarkerfinu vegna spillingarmáls í Namibíu
Leiðarahöfundur Morgunblaðsins gagnrýnir þá sem vilja nota Samherjamálið til að breyta fiskveiðisstjórnunarkerfinu. Frumvarp var lagt fram á föstudag sem umbyltir því og forsætisráðherra berst fyrir auðlindaákvæði í stjórnarskrá.
Kjarninn 9. desember 2019
Innan úr Hæstarétti Íslands.
Ingveldur, Davíð Þór eða Sigurður Tómas í Hæstarétt
Þrír dómarar við Landsrétt hafa verið metnir hæfastir af dómnefnd til að taka við auða sætinu í Hæstarétti.
Kjarninn 9. desember 2019
Fiskurinn úr sjónum skilar tæpum 20 milljörðum krónum meira
Frá byrjun október í fyrra og út september síðastliðinn jókst aflaverðmæti íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja um 15,4 prósent miðað við sama tímabil árið áður. Virði þess afla sem fluttur var til útlanda til verkunar jókst um 40 prósent.
Kjarninn 8. desember 2019
Jólahryllingssögur
Ingi Þór Tryggvason hefur skrifað bókaseríu um jólahrylling. Fyrsta sagan fjallar um strák sem horfir á Grýlu taka kærustu sýna og ákveður fara á eftir tröllinu og reyna bjarga stelpunni. Hann safnar fyrir útgáfunni á Karolina Fund.
Kjarninn 8. desember 2019
Þórarinn Hjaltason.
Endurskoðuð áhrif Borgarlínu á umferð
Kjarninn 8. desember 2019
Stefnir í áframhaldandi samdrátt fjórflokksins
Fylgi fjórflokksins, bakbeinsins í íslenskum stjórnmálum, hefur dregist hratt saman á skömmum tíma. Fylgið hefur minnkað umtalsvert í síðustu þremur kosningum og kannanir sýna að sú þróun virðist ekki á undanhaldi. Þvert á móti.
Kjarninn 8. desember 2019
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None