Spenna í hagkerfinu - haftalosun og kjaradeilur í algleymingi

verkamenn.jpg
Auglýsing

Íslensk stjórn­völd vinna nú að því að losa um fjár­magns­höft, sem sett voru á með lögum í nóv­em­ber 2008, og leysa úr greiðslu­jafn­að­ar­vand­anum sem stafar af þrota­búum hinna föllnu banka. Nákvæm útfærsla á því hvernig leyst verður úr stöð­unni liggur ekki fyrir opin­ber­lega enn­þá, en sam­kvæmt fréttum Morg­un­blaðs­ins frá því í morg­un, áttu Bjarni Bene­dikts­son, efna­hags- og fjár­mála­ráð­herra, og Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­sæt­is­ráð­herra, fund með Lee Bucheit, ráð­gjafa stjórn­valda, fram á kvöld í gær þar sem farið var yfir stöðu mála.

Rætt hefur verið um útgöngu­skatt, eða stöð­ug­leika­skatt eins og for­sæt­is­ráð­herra orð­aði það á lands­þingi Fram­sókn­ar­flokks­ins um liðna helgi, en honum er ætl­að, í ein­földu máli, að slá á þrýst­ing á krón­una, ­vegna krónu­eignar erlendra aðila, þar á meðal slita­búa hinna föllnu banka. Rík­is­sjóður gæti með þess­ari aðgerð fengið umtals­verða fjár­muni til sín í gegnum skatt­inn, lík­lega upp­hæðir sem nema hund­ruð millj­örðum króna, allt eftir því hversu hár skatt­ur­inn verður og hvernig útfærslan verður nákvæm­lega útli­st­uð. Sam­hliða yrði leyst úr greiðslu­jafn­að­ar­á­hættu sem þessum þrýst­ingi hefur fylgt allt frá hruni.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son.

Auglýsing

Tekur langan tíma



Már Guð­munds­son, seðla­banka­stjóri, lét hafa eftir sér á fundi efna­hags- og við­skipta­nefndar í gær, að það væri ekki svo að höftin yrðu farin í júní, heldur myndi losun hafta taka lengri tíma. Á næst­unni verði þó stigin stór skref, þar sem rýmkað verður fyrir gjald­eyr­is­við­skipti ein­stak­linga og fyr­ir­tækja, en um leið verði tæki inn­leidd sem gefa seðla­bank­anum færi á að stýra ferð­inni, stjórna fjár­magns­hreyf­ing­unum inn og út úr þjóð­ar­bú­inu, með  það að mark­miði að vernda stöð­ug­leika í hag­kerf­inu. Eins og fram hefur komið hjá seðla­banka­stjóra, Má Guð­munds­syni, þá er þessi staða for­dæma­laus í hag­sög­unni, þegar litið er til hlut­falls­legra stærða í sam­hengi við lands­fram­leiðslu Íslands. Eignir slita­bú­anna nema um 2.500 millj­örðum króna, en þar á meðal eru 95 pró­sent eign­ar­hlutur í Íslands­banka, og 87 pró­sent eign­ar­hlutur í Arion banka. Árleg lands­fram­leiðsla nemur um 1.900 millj­örð­um.

Kjara­deilur í algleym­ingi



Á sama tíma og stjórn­völd vinna nú að því að losa um fjár­magns­höft­in, þá eru kjara­deilur á vinnu­mark­aði í algleym­ingi. Félags­menn BHM eru í verk­falls­að­gerð­um, og við blasa verk­falls­að­gerðir hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni. Starfs­greina­sam­bandið (SGS) er með þær í und­ir­bún­ingi, og það sama má segja um fleiri stétt­ar­fé­lög. Kröf­urnar sem uppi eru, og hafa verið nefnd­ar, eru óra­fjarri þeim sem Sam­tök atvinnu­lífs­ins telja sig geta mætt.

Eins og Kjarn­inn hefur bent á áður þá er rík krafa um það hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni að lægstu laun verði hækkuð mynd­ar­lega, og hafa samn­ingar rík­is­ins við lækna, þar sem samið var um meira en 20 pró­sent hækkun launa, haft mikil áhrif á kröfu­gerð stétt­ar­fé­laga og and­ann í samn­inga­við­ræð­unum yfir höf­uð. Þetta stað­festa við­mæl­endur beggja megin borðs­ins. Hjá SGS hefur krafan verið sú að lægstu laun verði hækkuð í 300 þús­und en þau eru 214 þús­und í dag. Hækk­unin á að koma fram á þremur árum, en meðal mán­að­ar­laun þessa hóps hafa verið sögð meira en 400 þús­und krónur þegar allt er talið.

Þorsteinn Víglundsson, framkvæmdastjóri SA. Þor­steinn Víglunds­son, fram­kvæmda­stjóri SA.

Ólíkar kröfur eftir félögum



Flóa­banda­lagið hefur sett fram kröfur um 35 þús­und króna hækkun lægstu byrj­un­ar­launa. Auk þess sem þau verði leið­rétt miðað við hækk­anir hjá öðrum umfram for­sendur síð­ustu kjara­samn­inga. For­maður Efl­ingar og tals­maður Flóa­banda­lags­ins, Sig­urður Bessa­son, hefur látið hafa eftir sér að Flóa­banda­lagið geri kröfu um þessa hækkun á einu ári, ein­fald­lega vegna þess að þau treysti ekki stjórn­völdum og því sé ekki hægt að semja til lengri tíma. Þegar allt er talið telja Sam­tök atvinnu­lífs­inss að kröfur Flóa­banda­lags­ins feli í sér­ 17,5-22% hækkun launa­taxta, og þeim sé ekki hægt að mæta.

Hjá Verzl­un­ar­manna­fé­lagi Reykja­víkur (VR) er uppi krafa um 50 þús­und króna launa­þró­un­ar­trygg­ingu. Það þýðir um 20% hækkun þeirra sem lægstu laun hafa. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans er horft til þess að semja til tólf mán­aða. Sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa lýst yfir­ á­hyggj­um, sem snúa því að krónu­tölu­hækk­anir taxta, sem samið yrði um, fari upp­ allan launa­skal­ann, og þannig geti þeir sem hæstu launin hafa í reynd fengið meiri krónu­tölu­hækkun en aðr­ir. Þessu hafa for­svar­menn VR hafn­að, og tala fyrir nauð­syn þess að hækka launin hjá þeim sem minnst hafa. Ein­blína á þann hóp, enda séu félags­menn VR upp til hópa ekki hluti af hálauna­stéttum í land­inu.

Iðn­að­ar­menn og stétt­ar­fé­lög þeirra hafa gert almenna kröfu um tutt­ugu pró­sent laun­hækk­un. Þar af um um 100 þús­und króna hækkun lægstu taxta. Kröfur hafa verið uppi um enn meiri hækk­anir hjá Mat­vís, félagi iðn­að­ar­manna í mat­væla- og veit­inga­geir­an­um, sem eru með lægri taxta en hinir hópar iðn­að­ar­manna eins og mál standa nú. Líkt og hjá hjá Flóa­banda­lag­inu og VR, hefur verið horft til þess að semja aðeins til tólf mán­aða.

Stjórn­völd í slæmri samn­ings­stöðu eftir nið­ur­lægj­andi tap



Eftir að stjórn­völd töp­uðu máli sem þau höfð­uðu fyrir Félags­dómi, til að reyna að koma í veg fyrir verk­falls­að­gerðir félagasmanna BHM, er staðan í kjara­við­ræð­unum snúin og flestir við­mæl­endur Kjarn­ans eru á því, að hún sé stjórn­völd mjög í óhag. Traustið í garð þeirra er lít­ið, á sama tíma og sig­ur­inn í dóms­mál­inu þjapp­aði fólk­inu innan BHM enn meira sam­an. Kröfur hafa verið gerðar í við­ræð­un­um, um að lægstu laun hækki úr 265 þús­und í 400 þús­und. Í til­felli ein­stakra stétt­ar­fé­laga innan BHM er gerð krafa um meiri hækk­an­ir. Helstu rök fyrir kröfum BHM eru þau, að margar háskóla­mennt­aðar stéttir hafi setið eftir í launa­þróun unda­far­inna ára, eins og gögn sýna, og síðan að stjórn­völd hafi þegar gefið tón­inn um hvernig skuli horft til kröfu­gerðar um þessi mál með samn­ingum við lækna og kenn­ara­stéttir sömu­leið­is. BHM hefur horft til þess að semja til þriggja ára en eins og mál standa nú eru samn­ingar óra­fjarri, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans.

Svip­aða sögu er að segja af kröfum BSRB, sem meðal ann­ars er með SFR innan sinna vébanda, nema hvað rætt hefur verið um að semja til tólf mán­aða, og þá um hækkun sem er í kringum 17 til 20 pró­sent. Auk þess sem rætt hefur verið um stytt­ingu vinnu­viku, breytt starfs­fyr­ir­komu­lag og fleiri atriði sem snúa að því.

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, er undir pressu félagsmanna sinna fyrir komandi kjarasamninga. Þeir vilja fá myndarlega launahækkun, í takt við það sem stjórnvöld hafa samið um að undanförnu. Meðal annars ríflega 20 prósent hækkun launa hjá læknum. Gylfi Arn­björns­son, for­seti ASÍ, er undir pressu félags­manna sinna fyrir kom­andi kjara­samn­inga. Þeir vilja fá mynd­ar­lega launa­hækk­un, í takt við það sem stjórn­völd hafa samið um að und­an­förnu. Meðal ann­ars ríf­lega 20 pró­sent hækkun launa hjá lækn­um.

Mikil sam­staða - sátt óra­fjarri



Mikil sam­staða hjá verka­lýðs­for­yst­unni hefur ein­kennt samn­inga­við­ræð­urnar til þessa, jafn­vel þó kröfur ein­stakra stétt­ar­fé­laga séu ólíkar inn­byrð­is. Sam­staðan er um að kvika ekki frá kröf­un­um, og ná fram mik­illi launa­hækkun í þetta skipt­ið. Á meðan eru Sam­tök atvinnu­lífs­ins hörð á því, að ekki sé hægt að semja um þær kröfur sem lagðar hafa verið fram. Hag­kerfið ein­fald­lega geti ekki staðið undir þeim.

Ljóst er að rík­is­stjórn­inni er mik­ill vandi á höndum við að „vernda stöð­ug­leik­ann“, eins og Bjarni Bene­dikts­son hefur talað fyr­ir, á meðan stöð­ug­leik­inn í kjara­við­ræð­un­um, bæði hjá þeim sem starfa hjá hinu opin­bera og á almennum vinnu­mark­aði, er einkum fólg­inn í því að vera stöðugt ósam­mála við­semj­endum í öllum meg­in­at­riðum um samn­ings­grund­völl­inn og hvað sé hægt að semja um.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kim Kardashian á rauða dregli Met Gala fyrr í þessum mánuði. Skömmu eftir að þessi mynd var tekin skipti hún yfir í endurgerð kjólsins til þess að koma í veg fyrir skemmdir á þeim upprunalega.
„Sögufrægum flíkum ætti enginn að klæðast, nokkurn tímann“
Fyrr í mánuðinum mætti Kim Kardashian á Met Gala í sögufrægum kjól sem var í eigu Marilyn Monroe. Svo mjög voru forverðir óánægðir með uppátækið að ICOM, alþjóðaráð safna, sá ástæðu til að senda frá sér yfirlýsingu.
Kjarninn 18. maí 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Segir marga hljóta að spyrja hvað LOGOS fékk greitt fyrir minnisblað um Bankasýsluna
Þingmaður Samfylkingar segir að ef mönnum sé alvara um að fara í saumana á sölunni á Íslandsbanka sé það ekki ekki gert með aðkeyptum lögfræðiálitum sem bæta engu við málflutninginn og er komið með forgangi til ákveðinna fjölmiðla til forsíðubirtingar.“
Kjarninn 18. maí 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, oddviti Viðreisnar.
Þórdís Lóa segir ekki ólíklegt að Viðreisn og Framsókn séu að fara að vinna saman
Oddviti Viðreisnar segir Samfylkingu, Pírata og Viðreisn eiga málefnalega samleið í mikilvægum málaflokkum og að Framsókn virðist standa nærri þeim. Það sé þó ljóst að gamli meirihlutinn sé fallinn og að næstu skref séu að mynda nýjan.
Kjarninn 18. maí 2022
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra.
Segir lánakjör enn í dag mjög góð – í sögulegu ljósi
Þrátt fyrir að kjör á lánamarkaði séu í sögulegu ljósi góð þá breytir það því ekki að margir ráða ekki við aukna greiðslubyrði, segir fjármálaráðherra. Hann vill þó ekki að ríkið grípi inn í og þvingi fram niðurstöðu sem ekki fæst á markaði.
Kjarninn 18. maí 2022
Maður á lestarstöð í Seoul í Suður-Kóreu fylgist með upplýsingafundi yfirvalda í Norður-Kóreu um kórónuveriufaraldurinn sem hefur loks náð þar fótfestu, um tveimur ogh álfu ári eftir að fyrsta smitið greindist í Kína.
Yfir milljón manns í Norður-Kóreu „með hita“
Yfirvöld í Norður-Kóreu fullyrða að um milljón íbúa landsins séu „með hita“eftir að fyrsta COVID-tilfellið var staðfest fyrir helgi. Kim Jong-un, leiðtogi Norður-Kóreu, hefur skipað sjálfan sig sem yfirmann sjúkdómsviðbragðra.
Kjarninn 18. maí 2022
Blaða- og fréttamenn í eina sæng
Á aðalfundi Félags fréttamanna í gær var sameining félagsins við Blaðamannafélag Íslands samþykkt en aðalfundur BÍ samþykkti sameininguna í apríl.
Kjarninn 18. maí 2022
Rússneska ríkisfyrirtækinu Gazprom hefur verið vísað úr alþjóðlegu bandalagi gasfyrirtækja.
ESB slakar á klónni gagnvart Rússum
Til að koma í veg fyrir stórfelldan orkuskort í Evrópu hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins gefið út viðmiðunarreglur um hvernig greiða megi fyrir rússneskt gas. Verið að láta undan kúgunum Pútíns, segir forsætisráðherra Póllands.
Kjarninn 18. maí 2022
Aðalvalkostur Landsnets er sá að Blöndulína 3 liggi um fimm sveitarfélög og í lofti alla leiðina.
Bítast um stuttan jarðstrengsspotta Blöndulínu 3
Sveitarfélög á Norðurlandi vilja Blöndulínu 3 í jörð um lönd sín en þeir eru hins vegar örfáir, kílómetrarnir sem Landsnet telur jarðstreng mögulegan á hinni 100 km löngu línu. Náttúruverndarsamtök segja streng yfir Sprengisand höggva á hnútinn.
Kjarninn 18. maí 2022
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None