Spenna í hagkerfinu - haftalosun og kjaradeilur í algleymingi

verkamenn.jpg
Auglýsing

Íslensk stjórn­völd vinna nú að því að losa um fjár­magns­höft, sem sett voru á með lögum í nóv­em­ber 2008, og leysa úr greiðslu­jafn­að­ar­vand­anum sem stafar af þrota­búum hinna föllnu banka. Nákvæm útfærsla á því hvernig leyst verður úr stöð­unni liggur ekki fyrir opin­ber­lega enn­þá, en sam­kvæmt fréttum Morg­un­blaðs­ins frá því í morg­un, áttu Bjarni Bene­dikts­son, efna­hags- og fjár­mála­ráð­herra, og Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­sæt­is­ráð­herra, fund með Lee Bucheit, ráð­gjafa stjórn­valda, fram á kvöld í gær þar sem farið var yfir stöðu mála.

Rætt hefur verið um útgöngu­skatt, eða stöð­ug­leika­skatt eins og for­sæt­is­ráð­herra orð­aði það á lands­þingi Fram­sókn­ar­flokks­ins um liðna helgi, en honum er ætl­að, í ein­földu máli, að slá á þrýst­ing á krón­una, ­vegna krónu­eignar erlendra aðila, þar á meðal slita­búa hinna föllnu banka. Rík­is­sjóður gæti með þess­ari aðgerð fengið umtals­verða fjár­muni til sín í gegnum skatt­inn, lík­lega upp­hæðir sem nema hund­ruð millj­örðum króna, allt eftir því hversu hár skatt­ur­inn verður og hvernig útfærslan verður nákvæm­lega útli­st­uð. Sam­hliða yrði leyst úr greiðslu­jafn­að­ar­á­hættu sem þessum þrýst­ingi hefur fylgt allt frá hruni.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son.

Auglýsing

Tekur langan tíma



Már Guð­munds­son, seðla­banka­stjóri, lét hafa eftir sér á fundi efna­hags- og við­skipta­nefndar í gær, að það væri ekki svo að höftin yrðu farin í júní, heldur myndi losun hafta taka lengri tíma. Á næst­unni verði þó stigin stór skref, þar sem rýmkað verður fyrir gjald­eyr­is­við­skipti ein­stak­linga og fyr­ir­tækja, en um leið verði tæki inn­leidd sem gefa seðla­bank­anum færi á að stýra ferð­inni, stjórna fjár­magns­hreyf­ing­unum inn og út úr þjóð­ar­bú­inu, með  það að mark­miði að vernda stöð­ug­leika í hag­kerf­inu. Eins og fram hefur komið hjá seðla­banka­stjóra, Má Guð­munds­syni, þá er þessi staða for­dæma­laus í hag­sög­unni, þegar litið er til hlut­falls­legra stærða í sam­hengi við lands­fram­leiðslu Íslands. Eignir slita­bú­anna nema um 2.500 millj­örðum króna, en þar á meðal eru 95 pró­sent eign­ar­hlutur í Íslands­banka, og 87 pró­sent eign­ar­hlutur í Arion banka. Árleg lands­fram­leiðsla nemur um 1.900 millj­örð­um.

Kjara­deilur í algleym­ingi



Á sama tíma og stjórn­völd vinna nú að því að losa um fjár­magns­höft­in, þá eru kjara­deilur á vinnu­mark­aði í algleym­ingi. Félags­menn BHM eru í verk­falls­að­gerð­um, og við blasa verk­falls­að­gerðir hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni. Starfs­greina­sam­bandið (SGS) er með þær í und­ir­bún­ingi, og það sama má segja um fleiri stétt­ar­fé­lög. Kröf­urnar sem uppi eru, og hafa verið nefnd­ar, eru óra­fjarri þeim sem Sam­tök atvinnu­lífs­ins telja sig geta mætt.

Eins og Kjarn­inn hefur bent á áður þá er rík krafa um það hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni að lægstu laun verði hækkuð mynd­ar­lega, og hafa samn­ingar rík­is­ins við lækna, þar sem samið var um meira en 20 pró­sent hækkun launa, haft mikil áhrif á kröfu­gerð stétt­ar­fé­laga og and­ann í samn­inga­við­ræð­unum yfir höf­uð. Þetta stað­festa við­mæl­endur beggja megin borðs­ins. Hjá SGS hefur krafan verið sú að lægstu laun verði hækkuð í 300 þús­und en þau eru 214 þús­und í dag. Hækk­unin á að koma fram á þremur árum, en meðal mán­að­ar­laun þessa hóps hafa verið sögð meira en 400 þús­und krónur þegar allt er talið.

Þorsteinn Víglundsson, framkvæmdastjóri SA. Þor­steinn Víglunds­son, fram­kvæmda­stjóri SA.

Ólíkar kröfur eftir félögum



Flóa­banda­lagið hefur sett fram kröfur um 35 þús­und króna hækkun lægstu byrj­un­ar­launa. Auk þess sem þau verði leið­rétt miðað við hækk­anir hjá öðrum umfram for­sendur síð­ustu kjara­samn­inga. For­maður Efl­ingar og tals­maður Flóa­banda­lags­ins, Sig­urður Bessa­son, hefur látið hafa eftir sér að Flóa­banda­lagið geri kröfu um þessa hækkun á einu ári, ein­fald­lega vegna þess að þau treysti ekki stjórn­völdum og því sé ekki hægt að semja til lengri tíma. Þegar allt er talið telja Sam­tök atvinnu­lífs­inss að kröfur Flóa­banda­lags­ins feli í sér­ 17,5-22% hækkun launa­taxta, og þeim sé ekki hægt að mæta.

Hjá Verzl­un­ar­manna­fé­lagi Reykja­víkur (VR) er uppi krafa um 50 þús­und króna launa­þró­un­ar­trygg­ingu. Það þýðir um 20% hækkun þeirra sem lægstu laun hafa. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans er horft til þess að semja til tólf mán­aða. Sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa lýst yfir­ á­hyggj­um, sem snúa því að krónu­tölu­hækk­anir taxta, sem samið yrði um, fari upp­ allan launa­skal­ann, og þannig geti þeir sem hæstu launin hafa í reynd fengið meiri krónu­tölu­hækkun en aðr­ir. Þessu hafa for­svar­menn VR hafn­að, og tala fyrir nauð­syn þess að hækka launin hjá þeim sem minnst hafa. Ein­blína á þann hóp, enda séu félags­menn VR upp til hópa ekki hluti af hálauna­stéttum í land­inu.

Iðn­að­ar­menn og stétt­ar­fé­lög þeirra hafa gert almenna kröfu um tutt­ugu pró­sent laun­hækk­un. Þar af um um 100 þús­und króna hækkun lægstu taxta. Kröfur hafa verið uppi um enn meiri hækk­anir hjá Mat­vís, félagi iðn­að­ar­manna í mat­væla- og veit­inga­geir­an­um, sem eru með lægri taxta en hinir hópar iðn­að­ar­manna eins og mál standa nú. Líkt og hjá hjá Flóa­banda­lag­inu og VR, hefur verið horft til þess að semja aðeins til tólf mán­aða.

Stjórn­völd í slæmri samn­ings­stöðu eftir nið­ur­lægj­andi tap



Eftir að stjórn­völd töp­uðu máli sem þau höfð­uðu fyrir Félags­dómi, til að reyna að koma í veg fyrir verk­falls­að­gerðir félagasmanna BHM, er staðan í kjara­við­ræð­unum snúin og flestir við­mæl­endur Kjarn­ans eru á því, að hún sé stjórn­völd mjög í óhag. Traustið í garð þeirra er lít­ið, á sama tíma og sig­ur­inn í dóms­mál­inu þjapp­aði fólk­inu innan BHM enn meira sam­an. Kröfur hafa verið gerðar í við­ræð­un­um, um að lægstu laun hækki úr 265 þús­und í 400 þús­und. Í til­felli ein­stakra stétt­ar­fé­laga innan BHM er gerð krafa um meiri hækk­an­ir. Helstu rök fyrir kröfum BHM eru þau, að margar háskóla­mennt­aðar stéttir hafi setið eftir í launa­þróun unda­far­inna ára, eins og gögn sýna, og síðan að stjórn­völd hafi þegar gefið tón­inn um hvernig skuli horft til kröfu­gerðar um þessi mál með samn­ingum við lækna og kenn­ara­stéttir sömu­leið­is. BHM hefur horft til þess að semja til þriggja ára en eins og mál standa nú eru samn­ingar óra­fjarri, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans.

Svip­aða sögu er að segja af kröfum BSRB, sem meðal ann­ars er með SFR innan sinna vébanda, nema hvað rætt hefur verið um að semja til tólf mán­aða, og þá um hækkun sem er í kringum 17 til 20 pró­sent. Auk þess sem rætt hefur verið um stytt­ingu vinnu­viku, breytt starfs­fyr­ir­komu­lag og fleiri atriði sem snúa að því.

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, er undir pressu félagsmanna sinna fyrir komandi kjarasamninga. Þeir vilja fá myndarlega launahækkun, í takt við það sem stjórnvöld hafa samið um að undanförnu. Meðal annars ríflega 20 prósent hækkun launa hjá læknum. Gylfi Arn­björns­son, for­seti ASÍ, er undir pressu félags­manna sinna fyrir kom­andi kjara­samn­inga. Þeir vilja fá mynd­ar­lega launa­hækk­un, í takt við það sem stjórn­völd hafa samið um að und­an­förnu. Meðal ann­ars ríf­lega 20 pró­sent hækkun launa hjá lækn­um.

Mikil sam­staða - sátt óra­fjarri



Mikil sam­staða hjá verka­lýðs­for­yst­unni hefur ein­kennt samn­inga­við­ræð­urnar til þessa, jafn­vel þó kröfur ein­stakra stétt­ar­fé­laga séu ólíkar inn­byrð­is. Sam­staðan er um að kvika ekki frá kröf­un­um, og ná fram mik­illi launa­hækkun í þetta skipt­ið. Á meðan eru Sam­tök atvinnu­lífs­ins hörð á því, að ekki sé hægt að semja um þær kröfur sem lagðar hafa verið fram. Hag­kerfið ein­fald­lega geti ekki staðið undir þeim.

Ljóst er að rík­is­stjórn­inni er mik­ill vandi á höndum við að „vernda stöð­ug­leik­ann“, eins og Bjarni Bene­dikts­son hefur talað fyr­ir, á meðan stöð­ug­leik­inn í kjara­við­ræð­un­um, bæði hjá þeim sem starfa hjá hinu opin­bera og á almennum vinnu­mark­aði, er einkum fólg­inn í því að vera stöðugt ósam­mála við­semj­endum í öllum meg­in­at­riðum um samn­ings­grund­völl­inn og hvað sé hægt að semja um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Óendurvinnanlegur úrgangur á bilinu 40 til 100 þúsund tonn á ári fram til ársins 2045
Skýrsla um þörf fyrir sorpbrennslustöðvar á Íslandi hefur litið dagsins ljós. Umhverfis- og auðlindaráðherra fagnar úttektinni og segir að nú sé hægt að stíga næstu skref.
Kjarninn 16. janúar 2021
Gauti Jóhannesson er forseti bæjarstjórnar í Múlaþingi og fyrrverandi sveitarstjóri Djúpavogshrepps.
Forseti bæjarstjórnar Múlaþings íhugar alvarlega að sækjast eftir þingsæti
Gauti Jóhannesson fyrrverandi sveitarstjóri á Djúpavogi segir tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn eignist þingmann frá Austurlandi og íhugar framboð til Alþingis. Kjarninn skoðaði framboðsmál Sjálfstæðisflokks í Norðausturkjördæmi.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðjón S. Brjánsson sá þingmaður sem keyrði mest allra árið 2020
Í fyrsta sinn í mörgu ár er Ásmundur Friðriksson ekki sá þingmaður sem keyrði mest. Hann dettur niður í annað sætið á þeim lista. Kostnaður vegna aksturs þingmanna dróst saman um fimmtung milli ára.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis- og auðlindaráðherra.
Könnun: Fleiri andvíg en fylgjandi frumvarpi Guðmundar Inga um Hálendisþjóðgarð
Samkvæmt könnun frá Gallup segjast 43 prósent andvíg frumvarpi umhverfis- og auðlindaráðherra um stofnun Hálendisþjóðgarðs, en 31 prósent fylgjandi. Rúmlega fjórir af tíu segjast hafa litla þekkingu á frumvarpinu.
Kjarninn 16. janúar 2021
Örn Bárður Jónsson
Má hefta tjáningarfrelsi og var rétt að loka á Trump?
Kjarninn 16. janúar 2021
Bræðraborgarstígur 1 brann í sumar. Þorpið hefur keypt rústirnar og húsið við hliðina, Bræðraborgarstíg 3.
Keyptu hús og rústir á Bræðraborgarstíg á 270 milljónir og sækja um niðurrif eftir helgi
Loks hillir undir að brunarústirnar á Bræðraborgarstíg 1 verði rifnar. Nýir eigendur, sem gengið hafa frá kaupsamningi, vilja gera eitthvað gott og fallegt á staðnum í kjölfar harmleiksins sem kostaði þrjár ungar manneskjur lífið síðasta sumar.
Kjarninn 16. janúar 2021
Frá spítala í Manaus í gær. Þar skortir súrefni, sem hefur valdið ónauðsynlegum dauðsföllum bæði COVID-sjúklinga og annarra.
„Brasilíska afbrigðið“: Bretar herða reglur og súrefnið klárast í stórborg í Amazon
Faraldsfræðingur í Manaus í Brasilíu segir borgina að verða sögusvið eins sorglegasta kafla COVID-19 faraldursins hingað til. Súrefni skortir og nýburar eru fluttir í burtu. Á sama tíma grípa Bretar til hertra aðgerða til að verjast nýjum afbrigðum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Eyþór Eðvarðsson
Þurfum stærri aðgerðir í loftslagsmálum
Kjarninn 15. janúar 2021
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None