Þrældómur

Það er fátt fallegra og girnilegra en nýtínd jarðarber. Á sumrin fyllast útimarkaðir og hillur verslana af þessum skærrauðu og glansandi berjum. Það er hinsvegar enginn glans yfir vinnuaðstæðum margra þeirra sem vinna við tínsluna.

Rauða gullið eru jarðarberin stundum kölluð á Spáni þar sem framleiðslan er mjög umfangsmikil.
Rauða gullið eru jarðarberin stundum kölluð á Spáni þar sem framleiðslan er mjög umfangsmikil.
Auglýsing

Danir eru mikil „jarð­ar­berja­þjóð". Stundum er í gríni sagt að þeir elski jarð­ar­berin vegna þess að lit­ur­inn sé eins og höf­uð­litur danska fán­ans. Sjálfir rækta Danir tals­vert af jarð­ar­berjum en þau eru ein­ungis í boði hluta árs­ins. Neysla Dana á jarð­ar­berjum hefur marg­fald­ast á nokkrum árum. Árlega eru því flutt inn hund­ruð tonna af jarð­ar­berj­um, einkum frá Spáni. Spánn er lang stærsti fram­leið­andi jarð­ar­berja í Evr­ópu, ein­ungis tvö lönd í heim­inum eru stærri á þessu sviði, Banda­ríkin og Tyrk­land. Spán­verja fram­leiða um 300 þús­und tonn af jarð­ar­berj­um. Stærstur hluti fram­leiðsl­unnar fer fram í Huelva hér­aði í Andalús­íu. Til að sinna þess­ari fram­leiðslu þarf margt fólk en um það bil 45 þús­und manns vinna að jafn­aði við fram­leiðsl­una, yfir sum­ar­mán­uð­ina. Sjálf tínslan er mann­frek­ust því þar er ekki hægt að koma við vél­um.

Konur frá Rúm­eníu og Marokkó

Lang stærstur hluti þeirra sem sinna berja­tínsl­unni eru kon­ur, margar þeirra frá Rúm­eníu og Marokkó. Í þessum tveim löndum er mikið atvinnu­leysi, ekki síst meðal kvenna. Ekki liggja fyrir nákvæmar tölur um fjölda þeirra erlendu kvenna sem vinna við jarð­ar­berja­fram­leiðsl­una á Spáni. Í heima­lönd­unum er litla vinnu að fá og kaupið lágt og þess vegna freist­andi að leita út fyrir land­stein­ana. Fyrir all­mörgum árum gerðu spænsk og marokkósk stjórn­völd með sér sam­komu­lag. Það gekk í stuttu máli út að konur frá Marokkó fengju tíma­bundið atvinnu­leyfi á Spáni, en ekki lang­tíma­dval­ar­leyfi. Í þessu sam­komu­lagi var gert ráð fyrir að fylgt yrði spænskri vinnu­lög­gjöf.

Auglýsing

Um 20 þús­und marokkóskar konur eru núna við störf á spænsku jarð­ar­berja­ökrun­um. Í sam­komu­lag­inu er enn­fremur tekið fram að kon­urnar sem ráðnar verði í tínsl­una á Spáni skuli eiga börn yngri en 14 ára. Með þessu vilja spænsk yfir­völd tryggja að kon­urnar snúi heim, eftir að tínslu­tíma­bil­inu lýkur en íleng­ist ekki á Spáni.

Orðrómur um slæman aðbúnað

Á und­an­förnum árum hafa af og til birst, í dönskum fjöl­miðl­um, fréttir af slæmum aðbún­aði berja­tínslu­kvenna á Spáni. Launin væru lág, hús­næði lélegt, hrein­læt­is­að­staða ófull­nægj­andi og vinnu­tím­inn langur ásamt óhóf­legum kröfum um afköst.

Hinn ljósblái litur á loftmyndinni eru tugþúsundir gróðurhúsa sem í eru ræktuð jarðarber í Almería á Spáni. Mynd: NASA

Danska rann­sókn­ar­stofn­unin Danwatch sendi fyrir skömmu blaða­mann til að kanna aðstæður hjá nokkrum stórum jarð­ar­berja­fram­leið­endum Í Huelva hér­aði á Spáni. Hann dvaldi á svæð­inu í tíu daga og tók, með mik­illi leynd, við­töl við margar konur sem allar vinna við berja­tínslu. Blaða­mann­inum tókst líka að taka myndir í húsum sem kon­urnar búa í. Orðróm­ur­inn um slæman aðbúnað reynd­ist á rökum reistur og blaða­mað­ur­inn sagði frá­sagnir kvenn­anna í eitt og allt lýsa ömur­legum og algjör­lega óboð­legum aðstæð­um. „Ef ein­hver hefði lýst þessu fyrir mér hefði ég ekki trúað því."

Sjö til tíu tíma vinnu­dagur og búið í hreysum

Sam­kvæmt ráðn­ing­ar­samn­ingum er gert ráð fyrir að vinnu­dag­ur­inn sé sjö klukku­stund­ir, þar af ólaun­aður hálf­tími í mat. Vinnu­dag­ur­inn er hins vegar oft lengri, fer þó sjaldan yfir tíu tíma. Á einum vinnu­stað, sem blaða­maður Danwatch heim­sótti, sögðu kon­urnar að þær mættu ekki fara á sal­erni nema í mat­ar­tím­an­um. Ef við þurfum að létta á okkur og til okkar sést er okkur refs­að, með því fá ekki að vinna í tvo til þrjá daga, og fáum þarafleið­andi ekki laun. Á einum vinnu­stað var ekk­ert renn­andi vatn í sal­ernum en vinnu­veit­and­inn neit­aði kon­unum um hand­spritt, það gæti borist í ber­in.

Kona að störfum á jarðarberjaakri á Spáni.

Víð­ast hvar eru búgarð­arnir á svæðum þar sem langt er í næsta þorp eða bæ og litlar eða engar almenn­ings­sam­göng­ur. Ein kona sagði blaða­mann­inum frá því að hún hefði veikst og þurfti nauð­syn­lega að kom­ast til lækn­is. Eig­and­inn krafði kon­una um greiðslu sem nam hálfum dag­launum fyrir akst­ur­inn.­Laun berja­tínslu­kvenn­anna nema um 40 evrum á dag (tæpum 6 þús­und íslenskum) og þær þurfa sjálfar að borga mat­inn og húsa­leigu fyrir kofa sem þær búa í, fimm eða sex sam­an.

Blaða­maður Danwatch sagð­ist, í við­tali við dag­blaðið Politi­ken, hafa séð ýmis­legt um dag­ana en sér hefði brugðið þegar hann sá kofa­hreysin sem kon­unum var gert að búa í.

Auglýsing

Mis­notkun og hót­anir

Kon­urnar sem blaða­maður Danwatch ræddi við höfðu miður fal­legar sögur að segja af mörgum yfir­mönn­unum (allt karl­ar) á búgörð­un­um. Þær sögðu að yfir­menn­irnir veldu úr þær konur sem þeim lit­ist vel á og krefðu þær um kyn­líf. Ef kon­urnar neit­uðu var þeim hótað öllu illu, jafn­vel brott­rekstri. Blaða­mað­ur­inn hitti Ang­els Escrivá pró­fessor við háskól­ann í Huel­va, sem stað­festi frá­sagnir kvenn­anna. Hún sagði líka athygl­is­vert að eig­endur búgarð­anna vildu ekki ráða karl­menn. Þegar blaða­maður spurði eig­anda eins búgarð­anna af hverju engir karl­menn væru við tínsl­una var svarið að kon­urnar væru miklu flinkari og hand­nett­ari, eins og það var orð­að. Þar að auki væru karlar frekar með leið­indi, vildu gjarna fara að stofna stétt­ar­fé­lög og krefj­ast rétt­inda. Ang­els Escrivá pró­fessor gaf ekki mikið fyrir þær skýr­ingar að kon­urnar væru hand­nett­ari og flinkari við tínsl­una. Full­yrti að ástæð­urnar væru þær sem konurnar hefðu til­greint.

Spænsku jarð­ar­berin í Dan­mörku

Stóru versl­ana­keðj­urnar í Dan­mörku hafa öll keypt jarð­ar­ber frá fram­leið­endum í Huelva hér­aði. Starfs­fólk Danwatch rann­sókn­ar­stofn­un­ar­innar lagði skýrslu sem unnin var eftir ferð blaða­manns stof­un­ar­innar fyrir for­svars­menn þess­ara fyr­ir­tækja. Nokkur þeirra hafa hætt, að minnsta kosti tíma­bund­ið, við­skiptum við jarð­ar­berja­fram­leið­endur í Huelva hér­aði. Í við­tölum við starfs­fólk Danwatch sögðu full­trúar dönsku versl­an­anna að sífellt meiri athygli beind­ist nú að upp­runa þess varn­ings sem seldur væri í versl­un­um, og hvort þeir sem ynnu við fram­leiðslu nytu umsam­inna og lög­bund­inna rétt­inda. En sögðu jafn­framt að í þessum efnum væri mikið verk óunn­ið.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Engin starfsemi hefur verið í kísilverinu í Helguvík í fimm ár.
Ekkert fast í hendi en „samtalið er enn í gangi“
Viðræður Arion banka og PCC um möguleg kaup á kísilverksmiðjunni í Helguvík hafa nú staðið í rúmlega átta mánuði. „Samtalið er enn í gangi og ekki ljóst hvenær eða hvernig það endar,“ segir forstöðumaður samskiptasviðs bankans.
Kjarninn 29. september 2022
Gríðarlegt uppstreymi í Eystrasalti yfir einu gati á gasleiðslunni.
Hafa uppgötvað fjórða lekann í Eystrasalti
Gasleiðslurnar Nord Stream 1 og 2 í Eystrasalti leka á fjórum stöðum. Fjórði lekinn uppgötvaðist á þriðjudag en sænska strandgæslan staðfesti tilvist hans í morgun.
Kjarninn 29. september 2022
Fyrir stóran hluta íslenskra heimila er húsnæðislánið stærsti einstaki útgjaldaliðurinn í hverjum mánuði. Lágt vaxtastig kom heimilunum til góða, en sendi húsnæðisverðið á sama tíma í hæstu hæðir. Senn breytist greiðslubyrði fjölmargra heimila.
„Nýja snjóhengjan“: Hundruð milljarða skuldir færast senn af sögulega lágum vöxtum
Margir íslenskir lántakendur nýttu sér fordæmalausar vaxtalækkanir Seðlabankans í faraldrinum til að taka óverðtryggð húsnæðislán á föstum vöxtum. Stóraukin greiðslubyrði bíður þeirra, að öllu óbreyttu.
Kjarninn 28. september 2022
Blásjór í eðlilegu árferði að hausti. Lónið er nú hálftómt og rafmagnsframleiðslu í virkjununum verið hætt tímabundið.
Stórar virkjanir úti í Noregi vegna vatnsskorts
Skert raforkuframleiðsla vegna vatnsskorts blasir áfram við í mið- og suðurhluta Noregs ef himnarnir fara ekki að opnast almennilega. Í raun þarf úrkoma haustsins að vera óvenjulega mikil til að bæta upp fyrir þurrkatíð sumarsins.
Kjarninn 28. september 2022
Olíubirgðastöðin í Örfirisey.
Eigum aðeins eldsneytisbirgðir til 20-50 daga
Eldsneytisbirgðir hér á landi eru langt undir þeim viðmiðunarmörkum sem í gildi eru innan Evrópusambandsins og víðar. Dæmi eru um að birgðir þotueldsneytis hafi farið undir tíu daga.
Kjarninn 28. september 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Seðlabankinn: Líkur hafa aukist á að fasteignaverð lækki
Útreikningar Seðlabankans á hlutfalli íbúðaverðs og launavísitölu hafa allt frá í mars gefið til kynna bólumyndun á íbúðamarkaði. Hvernig markaðurinn mun mögulega leiðrétta sig er óvíst, en hröð leiðrétting og nafnverðslækkanir eru möguleiki.
Kjarninn 28. september 2022
Gas streymir upp á yfirborðið í Eystrasalti út úr leiðslunum á hafsbotni.
Hvað gerðist eiginlega í Eystrasalti?
Allur vafi hefur nú verið tekinn af því hvort að rússneskt gas muni streyma til Evrópu í vetur. Sprengingar sem mældust á jarðskjálftamælum og gerðu risastór göt á leiðslurnar í Eystrasalti hafa veitt þeim vangaveltum náðarhöggið.
Kjarninn 28. september 2022
Verðbólgan komin niður í 9,3 prósent
Vísitala neysluverðs hækkaði á milli mánaða en ársverðbólga dregst saman annan mánuðinn í röð. Miklar lækkanir á flugfargjöldum til útlanda skiptu miklu.
Kjarninn 28. september 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar