Tíu staðreyndir um íslenska banka sem eru enn að græða fullt af peningum

Stóru bankarnir þrír áttu mjög gott ár í fyrra og juku hagnað sinn um 170 prósent milli ára. Í ár hefur ekki gengið alveg jafn vel, en samt prýðilega. Vaxtamunur eykst umtalsvert og tugir milljarða króna hafa verið greiddir út til hluthafa.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Um 50 millj­arða hagn­aður á níu mán­uðum

Allir stóru bank­­­arnir þrír; Lands­­bank­inn, Arion banki og Íslands­­­banki, birtu upp­gjör sitt vegna fyrstu níu mán­aða árs­ins í lið­inni viku. Þar kemur fram að sam­an­lagður hagn­aður þeirra á tíma­bil­inu var 50,2 millj­arðar króna. Arion banki hagn­að­ist um 20,4 millj­arða króna, Íslands­banki um 18,5 millj­arða króna og Lands­bank­inn um 11,3 millj­arða króna. Ástæða þess að hagn­aður rík­is­bank­ans er minni en hinna er að uppi­stöðu vegna þess að hann á óbeint stóran hlut í Mar­el, sem hefur hrunið í verði það sem af er ári. Sá liður í efna­hags­reikn­ingi bank­ans hefur lækkað um 7,6 millj­arða króna það sem af er ári. Arion banki seldi auk þess Valitor á árinu og bók­færði 5,6 millj­arða króna sölu­hagn­að.

Gangi bönk­unum jafn­vel á síð­asta árs­fjórð­ungi og þeim hefur gengið hingað til á árinu mun sam­eig­in­legur hagn­aður þeirra vera um 67 millj­arðar króna á yfir­stand­andi ári. 

Það er minna en þeir högn­uð­ust um í fyrra, þegar þeir höl­uðu inn 81,2 millj­örðum króna. Þann fyr­ir­vara verður þó að hafa á þeim hagn­aði að hann var gríð­ar­leg­ur, eða 170 pró­sent meira en bank­arnir þrír högn­uð­ust um árið 2020. 

Bank­­arnir þrír urðu allir til á grund­velli neyð­ar­laga sem sett voru haustið 2008, í kjöl­far banka­hruns­ins. Þá voru eignir fall­inna banka fluttar með handafli yfir á nýjar kenn­i­­töl­­ur. Sam­an­lagður hagn­aður stóru bank­anna frá hruni er 800,4 millj­­arðar króna. Mestur var hann árið 2015, en þá lit­aði umfangs­­mikil eigna­­sala upp­­­gjör­ið.

Virði útlána­safna eykst hjá tveimur bönkum

Hinn mikli hagn­aður bank­anna í fyrra var að stóru leyti til­­kom­inn vegna þess að virð­is­­mat á útlána­safni þeirra jókst um sam­tals 13,2 millj­arða króna. Auk þess stækk­uðu útlána­söfn þeirra mik­ið, aðal­­­lega vegna þess að þeir hafa aukið við lán­veit­ingar til íbúð­­ar­­kaupa. 

Hjá tveimur bönkum hefur þró­unin varð­andi virð­is­breyt­ingu haldið áfram. Hún var jákvæð um 2,7 millj­arða króna hjá Lands­bank­anum á fyrstu níu mán­uðum árs­ins og um 2,2 millj­arða króna hjá Íslands­banka. Virð­is­breyt­ing lán var hins vegar nei­kvæð um 267 millj­ónir króna á tíma­bil­inu hjá Arion banka. 

Vaxta­munur um og yfir þrjú pró­sent

Vaxta­munur bank­anna þriggja – mun­ur­inn á því sem þeir borga fyrir að fá fjár­magn að láni og því sem þeir rukka fyrir að lána heim­ilum og fyr­ir­tækjum – er nú 2,8 til 3,2 pró­sent. Mestur er hann hjá Arion banka. Þetta er umtals­vert meiri vaxta­munur en var í fyrra, þegar hann var 2,3 til 2,8 pró­sent, og á árinu 2020, þegar hann var að með­al­tali 2,7 pró­sent. Þetta er við­snún­ingur frá fyrri árum en frá 2016 lækk­aði vaxta­mun­ur­inn nokkuð stöðug­t. 

Auglýsing
Vegna þessa hafa hreinar vaxta­tekjur bank­anna auk­ist gríð­ar­lega á milli ára, og farið úr 77,3 millj­örðum króna á fyrstu níu mán­uðum árs­ins 2021 í 94,2 millj­arða króna á sama tíma­bili í ár. Það er aukn­ing upp á 16,9 millj­arða króna, eða 22 pró­sent.

Þessi þróun hefur átt sér stað þrátt fyrir að rík­­is­­stjórn Íslands hafi ákveð­ið, sem efna­hags­­legt við­bragð við kór­ón­u­veiru­far­aldr­in­um, að lækka banka­skatt á heild­­­ar­skuldir þeirra banka sem skulda yfir 50 millj­­­arða króna úr 0,376 í 0,145 pró­­­sent árið 2020. Ein helsta rök­­semd­­ar­­færsla for­svar­s­­manna fjár­­­mála­­kerf­is­ins fyrir því að lækka banka­skatt­inn hefur verið sú að það skili minni vaxta­mun. Að pen­ing­­arnir sem ríkið gefi eftir í tekj­um, um sex millj­arðar króna á ári, muni skila sér til neyt­enda. Það virð­ist þó ekki vera raunin miðað við þann vaxta­mun sem er hjá bönk­­un­­um. 

Stór­sókn á íbúða­lána­markað

Sam­setn­ing á útlána­safni bank­anna þriggja hefur hefur tekið tölu­verðum breyt­ingum síð­ustu ár þar sem útlán til heim­ila námu tæp­lega 55 pró­sent af heild­ar­út­lánum til heim­ila og fyr­ir­tækja um mitt þetta ár en hlut­fallið var 45 pró­sent í lok árs 2019. Langstærstur hluti útlána til heim­ila eru íbúða­lán, en með­al­vextir íbúða­út­lána til heim­ila eru lægri en á fyr­ir­tækja­lán­um. Hlut­­deild banka í útistand­andi íbúða­lánum er nú yfir 70 pró­­­­sent en var 55 pró­­­­sent í byrjun árs 2020.

Bankarnir hafa stóraukið útlán sín til íbúðakaupa samhliða því að íbúðaverð hefur hækkað gríðarlega. Mynd: Bára Huld Beck

Í síð­asta Fjár­mála­stöð­ug­leika­riti Seðla­banka Íslands sagði að öðru óbreyttu ætti vaxta­munur bank­anna að lækka eftir því sem hlut­fall íbúða­lána eykst í útlána­söfn­un­um. Ólík­legt sé  því að vaxta­munur bank­anna þriggja muni ná fyrri gildum nema álag hækk­i. 

Þókn­ana­tekjur juk­ust um tólf pró­sent

Annar stór póstur í tekju­­­mó­d­eli banka eru þókn­ana­­­tekj­­­ur, stundum líka kall­aðar þjón­ust­u­­­tekj­­­ur. Þar er um að ræða þókn­­­anir fyrir t.d. eigna­­­stýr­ingu og fyr­ir­tækja­ráð­­­gjöf. Alls inn­heimtu bank­arnir þrír 30 millj­arða króna í hreinar slíkar tekjur frá byrjun árs og út sept­em­ber­mán­uð. Það er rúm­lega tólf pró­sent meira en þeir fengu í greinar þókn­ana­tekjur á sama tíma­bili 2021. 

Til að setja auk­inn hagnað bank­anna af þókn­ana­tekjum í sam­hengi má benda á að þær juk­ust gríð­ar­lega í fyrra, og því er eft­ir­tekt­ar­vert að þær haldi áfram að vaxa í ár. Hjá Lands­bank­anum juk­ust þær um fjórð­ung milli 2020 og 2021, hjá Íslands­banka um 22,1 pró­sent og hjá Arion banka um heil 26,7 pró­sent.

Arð­semin yfir mark­miði hjá öllum nema Lands­banka

Bankar halda á miklu magni af eigin fé. Það magn sem þeir þurfa að halda á, til að geta til dæmis tek­ist á við áföll og virð­is­rýrnun lána, var aukið veru­­lega eftir banka­hrunið til að koma í veg fyrir að sama staða kæmi upp á ný. Eigið fé við­­skipta­­bank­anna þriggja var sam­an­lagt 671,3 millj­­arðar króna í lok sept­em­ber.

Sá mæli­kvarði sem stjórn­­endur banka nota til að mæla árangur sinn er ekki end­i­­lega hversu mik­ill hagn­aður er í krónum talið, heldur hver hlut­­falls­­leg arð­­semi þessa eigin fjár er. Stjórnir við­­skipta­­banka á Íslandi gera kröfu um að arð­­semi eigin fjár sé að minnsta kosti tíu pró­­sent, og í sumum til­fellum hærri. Arion gerir til að mynda kröfu um að hún sé yfir 13 pró­sent. Sög­u­­lega þá náði hún að vera sam­eig­in­­lega rúm­­lega ell­efu pró­­sent að með­­al­tali hjá bönk­­unum þremur á árunum 2009 til 2018, en þar vigtar inn í að ein­skiptis­tekjur vegna t.d. sölu eigna voru umtals­verðar á fyrri hluta þess tíma­bils. Arð­­semi eigin fjár Lands­­bank­ans hækk­­aði úr 4,3 pró­­sent 2020 í 10,8 pró­­sent í fyrra. Hún hefur hins vegar lækkað umtals­vert það sem af er ári og var 5,6 pró­sent á fyrstu níu mán­uðum árs­ins. Mikil lækkun hluta­bréfum Mar­el, sem hafa lækkað um rúm­lega 40 prósent á árinu, skiptir þar mestu enda á bank­inn umtals­verðan óbeinan hlut í félag­inu í gegnum Eyri Invest.

Hjá Íslands­­­banka hækk­­aði hún úr 7,6 pró­­sent í 14,2 pró­­sent í fyrra en var 12,1 pró­sent á fyrstu níu mán­uðum yfir­stand­andi árs. Hjá Arion banka fór arð­semin úr 6,5 pró­­sent í 14,7 pró­­sent milli 2020 og 2021. Hún var mest allra bank­anna það sem af er ári, eða 14,8 pró­sent á fyrstu níu mán­uðum árs­ins 2022.

Kostn­að­ar­hlut­fall tveggja nálg­ast 40 pró­sent

Önnur leið til að auka hagnað er að spara í kostn­aði. Þar snýst allt um að ná niður hinu svo­­kall­aða kostn­að­­ar­hlut­­falli, sem mælir hvað kostn­að­­ur­inn er stórt hlut­­fall af tekj­­um. Yfir­­lýst mark­mið íslensku bank­anna hefur verið að ná því hlut­­falli niður fyrir 45-50 pró­­sent og þeir eru að ná þeim mark­mið­­um. 

Auglýsing
Kostnaðarhlutfall Arion banka hefur verið 41,8 pró­sent það sem af er ári. Það var litlu hærra hjá Íslands­banka, eða 41,9 pró­sent, en bank­inn hefur end­ur­skoðað mark­miðið sitt fyrir árið í að vera á bil­inu 41 til 44 pró­sent. Kostn­að­ar­hlut­fall Lands­bank­ans var hæst, eða 48,9 pró­sent. 

Tugum millj­arða skóflað út til hlut­hafa

Ein skil­­virkasta leiðin til að auka arð­­semi eigin fjár er að minnka ein­fald­­lega eigið féð með því að greiða það eigið fé sem þeir halda á umfram kröfur eft­ir­lits­að­ila út til hlut­hafa. Bæði Arion banki og Íslands­­­banki hafa það sem yfir­­lýst mark­mið að gera það, í gegnum arð­greiðslur og end­­ur­­kaup á bréf­­um. Minna eigið fé þýðir að hlut­­falls­­leg arð­­semi eig­in­fjár í ann­­ars óbreyttum rekstri eykst.

Arion banki, eini stóri bank­inn sem er ekki að neinu leyti í opin­berri eigu, hefur verið allra banka dug­­leg­astur í þess­­ari veg­­ferð. Alls greiddi bank­inn út arð eða keypti eigin bréf af hlut­höfum fyrir 31,5 millj­­­arða króna ​á síð­­­asta ári. Á fyrstu níu mán­uðum árs­ins 2022 hefur Arion banki skilað 28,9 millj­­örðum króna til hlut­hafa sinna í gegnum arð­greiðslur og end­­ur­­kaup á bréf­­um. Því hefur Arion banki greitt yfir 60 millj­­arða króna út til hlut­hafa sinna á tveimur árum. Bank­inn hefur þegar boðað áform um að greiða enn meira út til þeirra í fyr­ir­­sjá­an­­legri fram­­tíð þannig að útgreiðsl­­urnar nálgist 90 millj­­arða króna. 

Stoðir eru stærsti einkafjárfestirinn í Arion banka með rúmlega fimm prósent eignarhlut. Jón Sigurðsson er forstjóri Stoða og á meðal stærstu eigenda.

Íslands­­­banki greiddi hlut­höfum sínum 11,9 millj­­­arða króna í arð vegna síð­asta árs. Auk þess kom fram fyrr á þessu ári að stjórn bank­ans stefni að því að greiða út 40 millj­­­arða króna í umfram eigið fé fyrir lok næsta árs. Þegar hefur verið sam­þykkt end­ur­kaupa áætlun fyrir 15 millj­arða króna í ár. 

Banka­ráð Lands­­­bank­ans sam­þykkti á aðal­fundi í mars að greiða 14,4 millj­­­arðar króna í arð vegna árs­ins 2021. Banka­ráð sam­þykkti auk þess fyrr í ár að greiða út sér­staka arð­greiðslu upp á 6,1 millj­arð króna. Arð­greiðslur Lands­bank­ans fara nær allar í rík­is­sjóð. 

Hlut­höfum Arion banka fjölgar en hlut­höfum Íslands­banka fækkar

Lands­­bank­inn er að nán­­ast öllu leyti í eigu íslenska rík­­is­ins þótt nokkur fjöldi starfs­­manna eigi lít­inn hlut. Arion banki hefur verið skráður á markað frá sum­r­inu 2018. Fjöldi hlut­hafa hans óx úr 7.400 í 11.300 í fyrra, eða um 53 pró­­sent. Hluta­bréfa­verð í bank­­anum tvö­­fald­að­ist í fyrra. Það sem af er þessu ári hefur fjöldi hlut­hafa haldið áfram að vaxa, eða alls um 9,2 pró­sent, og voru þeir 12.350 í lok sept­em­ber. Það sem af er ári hefur hluta­bréfa­verð í Arion banka lækkað um 7,4 pró­sent, en stærstu eig­endur hans eru íslenskir líf­eyr­is­sjóð­ir.

Auglýsing
Ríkið hóf að selja hluti í Íslands­­­banka í fyrra, þegar 35 pró­­sent hlutur var seld­­ur, og bank­inn var skráður á markað í júní 2021. Þá voru hlut­hafar í bank­­anum 24 þús­und tals­ins. Í almennu útboði sem fór fram í aðdrag­anda skrán­ingar var þátt­­taka almenn­ings mikil enda þótti útboðs­­geng­ið, 79 krónur á hlut, vera afar lágt miðað við efna­hags­­reikn­ing bank­ans og stöðu mála á hluta­bréfa­­mark­aði á þeim tíma. Á fyrsta degi við­­skipta hækk­­aði verðið enda um 20 pró­­sent.

Sam­kvæmt upp­gjöri Íslands­banka fyrir fyrstu níu mán­uði árs­ins voru hlut­hafar í Íslands­banka 13.559 í lok sept­em­ber. Þeim hefur því fækkað um rúm­lega tíu þús­und frá því í fyrra­sum­ar. Stærstu hlut­haf­arnir eru íslenskir líf­eyr­is­sjóð­ir. Alls hefur hluta­bréfa­verð í Íslands­banka hækkað um 6,8 pró­sent það sem af er ári og er nú 63 pró­sent hærra en það var í almenna útboð­inu í fyrra­sum­ar. Í mars var 22,5 pró­sent hlutur í Íslands­banka seldur í lok­uðu útboði til 207 fjár­festa á geng­inu 117 krónur á hlut. Gengið nú er tæp­lega tíu pró­sent hærra. 

Frek­ari einka­væð­ing á ís

Í fjár­­laga­frum­varp­inu sem kynnt var í byrjun sept­­em­ber er gert ráð fyrir að eft­ir­stand­andi 42,5 pró­­­sent hlutur rík­­­is­ins í Íslands­­­­­banka verði seldur fyrir 75,8 millj­­­arða króna.

Ríkisstjórnin hefur ekki sett söluferli Íslandsbanka aftur í gang. Mynd: Eyþór Árnason

Það er gert þrátt fyrir yfir­­lýs­ingu for­­manna stjórn­­­ar­­flokk­anna og að salan hafi verið sett á ís í vor á meðan að Rík­­­is­end­­­ur­­­skoðun og fjár­­­­­mála­eft­ir­lit Seðla­­­banka Íslands rann­­­sök­uðu hluta síð­­­asta skrefs sem stigið var í sölu­­­ferl­inu.

Hvorki Rík­­­is­end­­­ur­­­skoðun né fjár­­­­­mála­eft­ir­litið hefur birt neins konar nið­­­ur­­­stöðu úr rann­­­sóknum sín­um, Sam­­­­­­­kvæmt könnun sem Gallup gerði í vor töldu 88,4 pró­­­­­­­sent þjóð­­­­­­­ar­innar að óeðli­­­­­­­legir við­­­­­­­skipta­hættir hafi átt sér stað við söl­una á Íslands­­­­­banka og 83 pró­­­­­­­sent þjóð­­­­­­­ar­innar var óánægð með fram­­­­­­­kvæmd­ina.

Kjarn­inn greindi frá því í byrjun októ­ber að for­sæt­is­ráðu­neytið segði að ekki hefði verið tekin ákvörðun um áfram­hald­andi sölu eign­­ar­hluta rík­­is­ins í Íslands­­­banka. Yfir­­lýs­ing for­­manna stjórn­­­ar­­flokk­anna þriggja frá 19. apríl, þar sem segir að ekki verði ráð­ist í sölu á frek­­ari hlutum í Íslands­­­banka að sinni, stendur því enn.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stewart Rhodes, stofnandi og leiðtogi öfga- og vígasamtakanna The Oath Keepers.
„Maðurinn með leppinn“ sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið
Leiðtogi vígasveitarinnar Oath Keepers, maðurinn sem er með lepp af því að hann skaut sjálfan sig í augað, hefur verið sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið í janúar í fyrra. Hann á yfir höfði sér 20 ára fangelsisdóm.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Helstu eigendur Samherja Holding eru Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherjasamstæðan átti eigið fé upp á tæpa 160 milljarða króna um síðustu áramót
Endurskoðendur Samherja Holding gera ekki lengur fyrirvara við ársreikningi félagsins vegna óvissu um „mála­rekstur vegna fjár­hags­legra uppgjöra sem tengj­ast rekstr­inum í Namib­íu.“ Félagið hagnaðist um 7,9 milljarða króna í fyrra.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Ari Trausti Guðmundsson
Flugaska eða gjóska?
Kjarninn 30. nóvember 2022
Vilhjálmur Birgisson er formaður Starfsgreinasambands Íslands.
Samningar við Starfsgreinasambandið langt komnir – Reynt að fá VR um borð
Verið er að reyna að klára gerð kjarasamninga við Starfsgreinasambandið um 20 til 40 þúsund króna launahækkanir, auknar starfsþrepagreiðslur og flýtingu á útgreiðslu hagvaxtarauka. Samningar eiga að gilda út janúar 2024.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason er forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur.
Vindorkuver um land allt yrðu mesta umhverfisslys Íslandssögunnar
Forstjóri Orkuveitunnar segir að ef þúsund vindmyllur yrðu reistar um landið líkt og vindorkufyrirtæki áforma „ættum við engu umhverfisslysi til að jafna úr Íslandssögunni. Hér væri reyndar ekki um slys að ræða því myllurnar yrðu reistar af ásetningi.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Halla Hrund Logadóttir orkumálastjóri.
„Matseðill möguleika“ ef stjórnvöld „vilja raunverulega setja orkuskipti í forgang“
Langtímaorkusamningar um annað en orkuskipti geta tafið þau fram yfir sett loftlagsmarkmið Íslands, segir orkumálastjóri. „Þótt stjórnvöld séu með markmið þá eru það orkufyrirtækin sem í raun og veru ákveða í hvað orkan fer.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun.
„Það var mjög óheppilegt að náinn ættingi hafi verið í þessum kaupendahópi“
Forsætisráðherra segir að ekki hafi verið ákveðið hvenær Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og hvaða fyrirkomulag taki við þegar selja á hlut í ríkisbanka. Hún hafði ekki séð það fyrir að faðir Bjarna Benediktssonar yrði á meðal kaupenda í ríkisbanka.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Á meðal eigna Bríetar er þetta fjölbýlishús á Selfossi.
Leigufélagið Bríet gefur 30 prósent afslátt af leigu í desember
Félag í opinberri eigu sem á um 250 leiguíbúðir um allt land og er ekki rekið með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi ætlar að lækka leigu allra leigutaka frá og með næstu áramótum.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar